بۇل – الەمدە ءبىرشاما ۋاقىتتان بەرى قولدانىلىپ كەلە جاتقان جۇيە. شىعۋ تاريحى 1980 جىلى
4 تامىزدا شۆەتسيانىڭ ترەللەبورگ قالاسىنان باستاۋ الادى. سول شاھاردان گەرمانياعا ساپارلاعان پاروم جولاۋشىلارىنا بيلەت ساتىپ الۋ ءۇشىن قوسىمشا قۇن سالىعى قايتارىلا باستاپتى. سودان بەرى بۇل جۇيە الەمنىڭ 130-دان استام ەلىندە جۇمىس ىستەپ كەلەدى.
ال ءبىزدىڭ ەلدە «Tax Free» جوباسىن 2022 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى ءتۋريزمدى دامىتۋ ماقساتىندا قاناتقاقتى رەجىمدە ەنگىزدى. قازىرگى ۋاقىتتا جوبانىڭ ناتيجەسىن تولىققاندى ءبىلۋ ءۇشىن ونىڭ مەرزىمىن 2024 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتتى. ونى الداعى ۋاقىت ىشىندە قاناتقاقتى جوباعا قاتىسۋ تۋرالى شارت نەگىزىندە استانا, الماتى, شىمكەنت جانە تۇركىستان قالالارىندا ورنالاسقان ساۋدا نىساندارى ىسكە اسىرادى. ال شەتەلدىكتەرگە ەاەو اۋماعىنان تىس جەرلەرگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنان ساتىپ الىنعان تاۋار سوماسى كەمىندە 20 اەك (69 000 تەڭگە) بولعاندا عانا, ەلدەن الىپ كەتۋ كەزىندە تولىق 12% قۇرايتىن قوسىمشا قۇن سوماسى وتەلەدى. ەسەپتەپ كورسەك, ەڭ تومەنگى سوما 69000 تەڭگەگە تاۋار العان شەتەلدىك, tax free رەتىندە وسى سومادان 8280 تەڭگەنى قايتارىپ الا الادى. البەتتە بارلىق ساۋدا ورنىنداعى تاۋارلار بۇل جۇيەگە كىرمەيدى. ناقتى قاي كاسىپورىندارمەن سەرىكتەستىكتە ەكەنى ەلىمىزدەگى قاناتقاقتى جوبا بويىنشا باس وپەراتور حالىقارالىق «Global Blue كازاحستان» جشس كاسىپورنىنىڭ سايتىنان بىلۋگە بولادى.
وتانداستارىمىز بەن ەل ءۇشىن مۇنداي جۇيە دە پايدالى بولۋى مۇمكىن, ونىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. ءبىرىنشىسى – Tax Free ەنگىزۋ قازاقستانعا شەتەلدىك تۋريستەردى كوبىرەك تارتادى. تۋريستەر ەلگە كەلۋگە مۇددەلى بولادى, ويتكەنى ولار تاۋارلاردى ساتىپ الۋ كەزىندە سالىقتى ۇنەمدەي الادى. تۋريستىك اعىننىڭ ارتۋى كادەسىيلار, كيىمدەر, ونىمدەر مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋدى قوسا العاندا, ەلىمىزدەگى تۇتىنۋ كولەمىنىڭ ارتۋىنا اكەلەدى. بۇل بولشەك ساۋدا مەن تۋريستىك سەكتوردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى, ناتيجەسىندە پايدا ءوسىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى قۇرىلادى. ەكىنشىسى – شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ: تۋريستەر اعىنىنىڭ ارتۋى ەلدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا تۇرتكى بولۋى مۇمكىن. جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر شەتەلدىك كەلۋشىلەردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن جاڭا دۇكەندەر, مەيرامحانالار, قوناقۇيلەر جانە ءارتۇرلى تۋريستىك قىزمەت قۇرا الادى. بۇل قازاقستانداعى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ ارتۇرلىلىگىنە جانە كاسىپكەرلىكتىڭ كەڭەيۋىنە ىقپال ەتەدى. ءۇشىنشىسى – ۆاليۋتالىق تۇسىمدەردىڭ ارتۋى: قازاقستانعا ساپار شەگەتىن شەتەلدىك تۋريستەر سانىنىڭ ارتۋى ەلگە ۆاليۋتالىق تۇسىمدەردىڭ ۇلعايۋىنا الىپ كەلەدى. شەتەلدىك تۋريستەر تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ءۇشىن شەتەل ۆاليۋتاسىمەن تولەيدى. بۇل ەلدىڭ ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىن كۇشەيتەدى جانە ۇلتتىق ۆاليۋتامىز تەڭگەنىڭ نىعايۋىنا ىقپال ەتەدى.
– 2019 جىلدان باستاپ قاناتقاقتى جوبا تەك الماتى قالاسىندا جۇزەگە اسىرىلعان. بىلتىردان باستاپ استانا مەن تۇركىستان قالالارى دا قوسىلدى. سونداي-اق قالا اكىمدىگىنىڭ باستاماسىمەن شىمكەنت تە بيىلدان باستاپ وسى جوباعا ەنگىزىلدى. ويتكەنى جوبا رەسپۋبليكانىڭ ءتۋريزمدى دامىتۋداعى ەڭ ماڭىزدى باستاماسى سانالادى. سونىمەن قاتار تۋريستەر اعىنىنىڭ جىل سايىنعى ءوسىمىن كورسەتەدى. جوبا جۇزەگە اسىرىلعالى بەرى شەتەلدىك تۋريستەر 500 ميلليون تەڭگەدەن استام تاۋار ساتىپ الىپ, 40 ميلليون تەڭگەدەن استام قوسىمشا قۇن سالىعىن قايتاردى. ونى 40-تان استام ەلدەن كەلگەن تۋريست پايدالاندى. دەگەنمەن تاۋەكەلدىڭ بار ەكەندىگىن دە ەسكەرۋ قاجەت. بىرىنشىدەن, تاۋەكەل, شەتەلدىك تۋريستەر قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ ەسەپتەلگەن سوماسىن قايتارعان كەزدە بۇل مەملەكەت ءۇشىن سالىق كىرىستەرىنىڭ ءبىر بولىگىن جوعالتۋعا اكەلۋى مۇمكىن. ەكىنشىدەن, كەيبىر تۋريستەر جالعان چەكتەردى ۇسىنۋ نەمەسە سالىقتى قايتارۋ ءۇشىن زاڭسىز وپەراتسيالار جاساۋ ارقىلى Tax Free جۇيەسىن تەرىس پايدالانۋى مۇمكىن. بۇل مەملەكەت ءۇشىن باقىلاۋ جانە ىقتيمال شىعىندار پروبلەمالارىن تۋدىرۋى ىقتيمال. البەتتە بۇل ماسەلەلەر وسى جۇيەنى ىسكە اسىرىپ جاتقان جاۋاپتى تاراپتاردىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىنىنە بايلانىستى, – دەيدى قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى ققس اكىمشىلەندىرۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى دۋمان قانسەيىتوۆ.
قورىتىندىلاي كەلگەندە, Tax Free جۇيەسى قاي تاراپقا بولسىن قولايلى. تۋريستەر ءۇشىن دە تيىمدىلىگى تۋرالى ايتىپ وتتىك, الداعى ۋاقىتتا تاعى دا كوز جەتكىزە جاتامىز. ال ەلىمىز ءۇشىن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە پايداسى بار, دەگەنمەن تاۋەكەلدەرى دە از ەمەستىگىن انىقتادىق. قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ وسى ءبىر قاناتقاقتى جوباسى ءوز مارەسىنە جەتكەندە بۇل جۇيەنىڭ ەل ءۇشىن قانشالىقتى اقتالعاندىعى تۋرالى تولىققاندى باعا بەرە الامىز.
ارۋجان ماۋلەنباي,
ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ 4-كۋرس ستۋدەنتى
