«بۇگىنگى ءىس-شاراعا كەستە ونەرىن دارىپتەپ كەلدىك. باياعى اجەلەرىمىزدەن قالعان قولونەردى جاڭعىرتىپ, ۇرپاعىمىزعا ۇيرەتىپ, جالعاستىرۋدى اۋىلدىڭ اق جاۋلىقتى انالارى ءوز مىندەتىمىزگە العانبىز. مۇندا بىزبەن, ينەمەن تىگىلەتىن كەستە تۇرلەرى ورىن العان. مىسالى, تۇسكيىز, تۇسكىلەم, كيىم جاپقىش, سىرماققا ساندىك ءۇشىن ءتۇرلى ورنەك سالىپ, كەستەلەپ تىكتىك. ءوزىم توقىما ونەرىمەن اينالىسامىن. توقىلعان كەستەنى ءاسۇي جابدىقتارىنا پايدالانۋعا بولادى. ونىمەن ىدىستى جابۋعا, شاۋگىم-شاينەك, ەت تاباقتىڭ استىنا توسەۋگە, باسقا دا قولدانىسقا پايدالانادى. ول شىبىن-شىركەيدەن, شاڭ-توزاڭنان قورعايدى. ادەمىلىگى كوز قىزىقتىرار كەستەلەنگەن زاتتاردى قىز جاساۋىنا قوسقان. سوندىقتان بۇل ءبىزدىڭ سۇيىكتى كاسىبىمىز», دەيدى ساتى اۋىلىنان كەلگەن گۇلجانات مۇحامەتجان.
قازداي تىزىلگەن قولونەر كورمەسىنىڭ قاتارىنان اعاشتان جاسالعان ۇلتتىق اسپاپتار مەن تەرىدەن جاسالعان تۇرمىستىق زاتتار دا ورىن العان ەكەن. ولاردىڭ قاتارىندا اباي اتىنداعى الماتى وبلىستىق مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ تەحنولوگى ەرالي ادامقۇلوۆتىڭ دومبىرا, قوبىز, ساندىق سىندى تاس داۋىرىنەن بەرگى اتا-بابامىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى جولىنداعى حالىقتىق اسپاپتارى كوپ نازارىن اۋداردى.
«تورسىق تۇيەنىڭ, بۇقانىڭ مويىن تەرىسىنەن جاسالادى. ءجۇن ءجيدىتىلىپ, تەرىنى قالىپقا سالىپ ءپىشىپ, تىگەدى. ونى سابا سياقتى قاراعايدىڭ بۇرىمەن, ارشامەن ىستايدى. وعان قۇيىلعان قىمىز سالقىن ءارى ءدامدى بولادى. تورسىق تەرىدەن تىگىلەتىن بولعاندىقتان, اتپەن الىپ جۇرۋگە وتە ىڭعايلى», دەيدى تورسىقتىڭ جاسالۋ تەحنولوگياسى مەن پايداسىن تۇسىندىرگەن ەڭبەكشىقازاق اۋدانى اقشي اۋىلىنداعى ۇستا داركەمباي شوقپار ۇلى اتىنداعى مۋزەيدىڭ قىزمەتكەرى داۋلەتبەك ابدىقايىموۆ.
دۋماندى مەرەكەنى وتكىزۋگە الماتى وبلىسىنىڭ اكىمدىگى, وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسى, الماتى وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى, دوستىق ءۇيى قوعامدىق كەلىسىم ورتالىعى جانە كەگەن اۋدانىنىڭ اكىمدىگى ۇيىتقى بولعانىن اتاۋ ارتىق ەتپەس.
«قىمىز فەستيۆالىنىڭ توپىراعى قۇنارلى, ءشوبى مايسا, جۇرتى جايساڭ, بال قىمىزىمەن تانىمال كەگەن اۋدانىندا ءوتۋى دە جايدان-جاي ەمەس. جاقىندا تۇركىستاندا وتكەن 2-ۇلتتىق قۇرىلتايدا پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ: «شىن مانىندە, قازاقتىڭ مادەنيەتى سان ءتۇرلى سالانى قامتيدى. حالقىمىزدىڭ اتا-بابادان ميراس بولعان مول مۇراسى بار. ونى زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتىپ, جەر جۇزىنە ناسيحاتتاۋ كەرەك», دەگەن بولاتىن. قىمىزدى ساۋ, اشىتۋ, ونى قوناقتارعا تارتۋ – تۇنىپ تۇرعان فيلوسوفيا. بۇل حالقىمىزدىڭ دانالىعى مەن كەمەڭگەرلىگىنىڭ انىق كورىنىسى. بيەلەردى جاسىنا قاراي جىكتەۋ, ساۋعان قىمىزدى تۇرگە ءبولۋ, قىمىزعا ارنالعان ىدىستاردى دايىنداپ, ساقتاۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرۋ تەرەڭ زەردەلەۋ مەن بايىپتىلىقتى تالاپ ەتەدى. قىمىز اشىتۋمەن اينالىساتىن شەبەرلەر ونىڭ 25-تەن استام ءتۇرى بارىن ايتادى. اتا-بابامىز قىمىزدىڭ ادام اعزاسىنا پايداسىن, ەمدىك قاسيەتىن ەرتەدەن بىلگەن. حالقىمىز سوندىقتان دا قىمىزدى ەرەكشە دارىپتەيدى. جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ دامۋى قىمىزدى دۇكەن سورەلەرىنە كوپتەپ جەتكىزىپ, تۇتىنۋشىلارعا قولجەتىمدى ەتە تۇسكەن. ەڭ باستىسى, قىمىزعا دەگەن سۇرانىس جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. بۇگىنگى فەستيۆال – قىمىزعا دەگەن قۇرمەت», دەدى اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز العان الماتى وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ توراعاسى تالعات بايەدىلوۆ.
قىمىز مول بولۋ ءۇشىن جىلقى شارۋاشىلىعىن دامىتۋ قاجەتتىگى تىلگە تيەك بولدى. بۇگىنگى تاڭدا الماتى وبلىسىندا جىلقىنىڭ سانى 5,8 پايىزعا ءوسىپ, 268 مىڭعا جەتكەن. ونىڭ ىشىندە ساۋىلاتىن بيەلەر سانى 1 مىڭنان اسادى. قىمىز ساۋمەن 85 شارۋاشىلىق اينالىسىپ, تاۋلىگىنە 6 توننادان استام ءونىم ازىرلەنەدى. 15 ءىرى شارۋا-
شىلىق ءوز ونىمدەرىن نارىققا شىعارىپ, تۇراقتى تۇردە ساۋدالاندى. ولاردىڭ اراسىندا جامبىل اۋدانىنان «كۇرتى», «اڭسار», «ايزەرە», بالقاش اۋدانىنان «ادامباي», «ەلنۇر», «بەكباۋىر» شارۋاشىلىقتارى, كەگەن اۋدانىنان «رۋسلان», «سامات», قاراساي اۋدانىنان «دارمەن», ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنان «ناۋرىزباي», باسقا دا شارۋا قوجالىقتارى بارى اتالدى.
«وكىنىشكە قاراي, ءوڭىرىمىزدىڭ شارۋاشىلىقتارى ساۋمالدى تاپسىرۋمەن نەمەسە قىمىزحانا اشۋمەن عانا شەكتەلگەن. بىزگە قىمىز ءوندىرىسىن دامىتۋ قاجەت. بارلىق شارۋاشىلىقتارعا وسى سالادا جۇمىستى جانداندىرۋدى تىلەر ەدىك», دەدى ول.
جالپى, مال شارۋاشىلىعى سالاسى وڭىردە دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەن. وبلىستا ءىرى قارا مالدىڭ سانى 6 پايىزعا ءوسىپ, 826 مىڭدى قۇراسا, قوي-ەشكى 9,6 پايىزعا ءوسىپ, 3 ملن 400 مىڭعا جەتكەن. قۇس سانى 8,9 ملن. اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا 20 پايىزعا ءوسىپ, بۇگىندە 123 مىڭعا, قوي 17 پايىزعا ارتىپ نەمەسە 367 مىڭعا كوبەيگەن. سونداي-اق جىلقى 14 پايىزعا نەمەسە 32 مىڭعا, سيىر 65 پايىزعا نەمەسە 406 مىڭعا ارتقان. بۇگىندە «اۋىل اماناتى» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اۋىل حالقىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ءۇشىن وبلىس بويىنشا بيىل 8,3 ملرد. تەڭگە بولىنسە, كەلەسى 2024 جىلى بۇل قارجىنىڭ كولەمىن 14 ملرد-عا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلدى. مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا جاڭا باستامالارعا قولداۋ كورسەتىلىپ, اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنىڭ ءونىمىن ارتتىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر.
سالتاناتتى شارادا وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قوسقان قوماقتى ۇلەسى ءۇشىن بىرقاتار ازامات وبلىس اكىمىنىڭ العىسحاتىمەن ماراپاتتالدى. ولاردىڭ قاتارىندا «قارقارا ونىمدەرى» جشس باس اگرونومى ىزتىلەۋ نۇسىپقوجاەۆ, شارۋاشىلىق يەگەرلەرى سەرىك سانسىزباي ۇلى, باقىتجان اسقارباەۆ, «بولاتبەك» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى جاسۇلان جاڭبىرشيەۆ جانە مادەنيەت قايراتكەرى حانىم سۇلتانقۇلوۆا ماراپاتتالدى.
ءدۇبىرلى دۋمانعا جيىلعان جۇرتتى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, پروفەسسور اسىلى وسمان مەن قوعام قايراتكەرى ستاقان بەلعوجاەۆ قۇتتىقتاپ, اق مول بولۋىن تىلەدى.
«ارۋدان اسقان جان بار ما,
جىلقىدان اسقان مال بار ما؟
بيەنىڭ ءسۇتى سارى بال,
قىمىزدان اسقان ءدام
بار ما؟»,
– دەپ اقتامبەردى جىراۋ جىرلاعانداي, ۇلتتىق سۋسىننىڭ قۇندىلىعى ناسيحاتتالعان يگى شارادا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ارتىستەرى رامازان ستامعازيەۆ, سۇلۋشاش نۇرماعامبەتوۆا, ۇلجان ايناقۇلوۆا, ايتكۇل مەن قانات قۇدايبەرگەنوۆتەر, سونداي-اق ءسۇيىنباي اتىنداعى الماتى وبلىستىق فيلارمونياسى مەن «ادىرنا» فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق ءانسامبلىنىڭ ارتىستەرى اسەم ءان, كۇمبىرلەگەن كۇي, مىڭ بۇرالعان بيمەن شاشۋ شاشىپ, قوناقتاردىڭ كوڭىل كۇيىن كوتەردى.
«مۇنى «قىمىز فەستيۆالى» دەگەننەن گورى, قىمىزمۇرىندىق دەۋ الدەقايدا قۇلاققا جاعىمدى, ساناعا ءسىڭىمدى بولار ەدى. اتا ءداستۇرىمىزدى ناسيحاتتاۋ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى دارىپتەۋدە قىمىزمۇرىندىقتىڭ الار ورنى ايرىقشا. بۇل – ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ, بەرەكەلى تىرلىكتىڭ باستاۋى. سوندىقتان جاستارعا ۇلگى بولارلىق يگى شارانىڭ جىل سايىن ءجىبى ۇزىلمەي جالعاسۋىنا تىلەكشىمىز. وتكەننەن جەتكەن ونەگەلى ءىستىڭ ومىرشەڭ بولۋىنا ۇلكەن-كىشى ۇلەس قوسساق قۇبا-قۇپ», دەيدى وبلىستىڭ مادەنيەت سالاسىنا سۇبەلى ەڭبەك سىڭىرگەن زەينەتكەر حانىم شوتبايقىزى.
قىمىز فەستيۆالىنىڭ اياسىندا قىز قۋ, تەڭگە ءىلۋ, جامبى اتۋ, قازاق كۇرەسى مەن قوشقار كوتەرۋ جانە دالا ءتوسىن دۇبىرلەتكەن الامان بايگە ۇيىمداستىرىلىپ, ۇلتتىق ويىنداردىڭ كورىگى قىزدى. ءوز كەزەگىندە جەڭىمپازدار باعالى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى.
وسى تۇستا ايتا كەتەرلىگى, جاسىل جايلاۋداعى بۇل ءىس-شارادان ءبىر كۇن بۇرىن الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ وكىمىمەن نۇرباقىت تەڭىزباەۆ كەگەن اۋدانىنىڭ اكىمى لاۋازىمىنا تاعايىندالدى.
