پالاتا جانىنداعى اگروونەركاسىپ كەشەنى كەڭەسىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ, «قازسۋشار» شجق رمك قىزىلوردا فيليالىنىڭ, ارال – سىرداريا باسسەيندىك ينسپەكتسياسىنىڭ وكىلدەرى شارۋالاردى شارشاتقان ماسەلەگە تۇسىنىكتەمە بەردى. ارال – سىرداريا باسسەيندىك ينسپەكتسياسىنىڭ ءبولىم باسشىسى سەيىتقاسىم ءابۋوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2021 جىلدان باستاپ وبلىسقا بولىنەتىن اياق سۋ ءليميتى ازايعان. وسى جىلى ادەتتەگى 4,1 ملرد ورنىنا 3,6 ملرد تەكشە مەتر سۋ ءبولىندى. بيىلعى ليميت 3,8 ملرد تەكشە مەتر ەدى, بىراق قازىرگى كورىنىس ونىڭ دا تولىق جەتەرىنە كۇمان تۋدىرىپ وتىر. وسى كۇنى شارداراعا جوعارىدان سەكۋندىنا الدىن الا بولجانعان 300 تەكشە مەتردىڭ ۇشتەن ءبىرى عانا ءتۇسىپ تۇر. 10 تامىزعا دەيىن دارياعا 500 تەكشە مەتر سۋ تاستالىپ, ودان كەيىن ازايتىلادى دەپ جوسپارلانعانىمەن, وزەن ارناسى ودان بۇرىنىراق ورتايۋى مۇمكىن.
قاجەت كەزىندە تاپشىلىق كورىپ وتىرعان ديقاندار تامىزدىڭ العاشقى ونكۇندىگىندە كۇرىش سۋى تارتىلىپ, وراققا دايىندىق باستالاتىنىن ايتادى.
– مامىردا كەرەك سۋ ماۋسىمدا بەرىلدى. وسى كۇنى كانالدا سۋ جوق, ءار جەردەن قيىلىپ, كەي تۇسى تاندىرداي كەۋىپ تۇر. قازىر بولماعان سۋدىڭ تامىزدا قاجەتى شامالى. سۋ جەتپەگەندىكتەن, 125 گەكتارعا ەككەن كۇرىشىمىزدى كوكتەي كۇيدىرىپ الدىق. ەندى قالعان ەگىنىمىزگە قاۋىپ ءتونىپ تۇر, – دەدى قارماقشى اۋدانىنداعى «تۇرماعامبەت» جشس ديرەكتورى نۇرجان پىرمانتاەۆ.
قىزىلوردا قالاسى تۇسىندا داريادان ءبولىنىپ شىعاتىن شىركەيلى كانالى سىرداريا, جالاعاش پەن قارماقشى اۋداندارى ەگىنشىلەرىنە سۋ جەتكىزىپ وتىر. وسىلاردىڭ ىشىندە الابوتەن قيىندىق تارتىپ وتىرعانى – قارماقشىلىق ديقاندار. وسى اۋدانداعى الداشباي احۋن اۋىلىنا اياق سۋ جەتپەگەلى 5-6 جىلدىڭ ءجۇزى بولىپ قالدى. قازىر قام جاساماساق, وسى كەپتى بەر جاعىنداعى تۇرماعامبەت اۋىلى دا كيگەلى تۇر. ونىڭ اياعى ەلدى مەكەندەگى جۇزدەگەن ادامنىڭ جۇمىسسىز قالىپ, اۋىلداعى تىرشىلىكتى تۇرالاتۋمەن بىتەدى.
«قازسۋشار» شجق رمك قىزىلوردا فيليالىنىڭ ءبولىم باسشىسى ايدوس اسانباەۆ بيىل مەكەمەمەن 841 سۋ پايدالانۋشى كەلىسىمگە وتىرعانىن ايتادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن شارۋاشىلىقتارعا بەلگىلەنگەن ءليميتتىڭ 69 پايىزى بەرىلگەن. ۆەگەتاتسيا كەزىندە شاردارادان تۇسەتىن سۋ قازىرگى كولەمنەن ازايىپ كەتسە, ىشكى كانالداردىڭ ءليميتى قيىلادى. قازىرگى قيىندىقتان شىعۋدىڭ وسىدان باسقا امالى تابىلماي تۇر.
ارنا تومەندەگەلى بەرى «قازسۋشار» شجق رمك فيليالى شارۋاشىلىقتارعا سۋدى كەستە ارقىلى بەرۋگە كوشكەن. بىراق ول ءتارتىپتىڭ دە ديقانداردىڭ كوڭىلىنە قونا كەتكەنى شامالى. تاپشىلىق تيتىقتاتقان شارۋالار شاردارانىڭ ماڭايىنان قوسىمشا سۋ قويماسى سالىنسا, ارناساي ارقىلى وزبەكستان اۋماعىنداعى ايداركولگە اققان مول سۋدان ۇلەس الساق دەگەن ۇسىنىس ايتادى. ونشاقتى جىل بۇرىن كورشى وبلىسقا ساپار شەگىپ, سونداعى سۋ ماماندارىنان 1994-2008 جىلدار ارالىعىندا شاردارادان ايداركولگە 38 ملرد تەكشە مەتر سۋ اققانىن ەستىگەنبىز. قوس وبلىس قارعىن سۋعا قارىق بولا جازداعان جىلدارى كورشىلەرىمىزگە قازىرگى شاردارادان 5-6 ەسە ۇلكەن سۋ ايدىنىن وسىلايشا ءوزىمىز جاساپ بەرىپپىز.
سۋ تاپشىلىعىن بولدىرماۋ ءۇشىن كۇرىش كولەمىن ازايتۋ كەرەك دەيتىندەر كوپ. سالا ماماندارىنىڭ پىكىرىنشە, بۇل تىعىرىقتان شىعار جول ەمەس. قازىر وبلىس اياق سۋدىڭ 43 پايىزىن سىرتتان الىپ وتىر. بۇل ەگىس كولەمى قىزىلوردادان 3 ەسە كوپ كورشىلەس تۇركىستان وبلىسى ديقاندارى الاتىن سۋ كولەمىمەن پارا-پار. ەگەر كۇرىشتى توقتاتساق, جوعارىدان تۇسەتىن سۋدىڭ جولى بايلانادى. مۇنداي جاعدايدا ونسىز دا جازدا قايىرى كورىنىپ جاتاتىن سىرداريانىڭ ورنىن سيپاپ قالۋىمىز عاجاپ ەمەس. قاۋىپتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن شارۋاشىلىقتار اۋىسپالى ەگىس تالاپتارىن ساقتاپ, سۋدى بارىنشا ۇنەممەن پايدالانۋى كەرەك.
– سىر توپىراعىنىڭ قاتتى تۇزدانۋىن كۇرىش ەگۋ ارقىلى شايماسا, باسقا داقىلداردان ءونىم الۋ مۇمكىندىگى وتە تومەن. بۇل – مامانداردىڭ تۇجىرىمى. ودان بولەك, سالاداعى 550-دەي ءىرىلى-ۇساقتى شارۋاشىلىقتان ون مىڭعا جۋىق ماۋسىمدىق جانە تۇراقتى جۇمىسشى نان تاۋىپ وتىر. ءبىز, ەڭ الدىمەن, وسىنى ەسكەرۋىمىز كەرەك, – دەيدى قىزىلوردا وبلىسى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى پىرمۇحاممەد سىزدىقوۆ.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قايراتبەك سارسەنباەۆتىڭ ايتۋىنشا, سۋدى ۇنەمدى پايدالانۋدىڭ باستى جولى – اۋىسپالى ەگىس تالابىن ساقتاۋ.
– كوپ جىلعى موراتوريدەن كەيىن جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋدە وبلىس بويىنشا 25 مىڭ گەكتاردا وسى تالاپتىڭ بۇزىلعانى انىقتالدى. ونىڭ باسىم بولىگى سىرداريا اۋدانىنىڭ ۇلەسىندە بولىپ تۇر. ودان بولەك, «قازسۋشار» شجق رمك فيليالىمەن كەلىسىمگە وتىرمايتىن شاعىن شارۋاشىلىقتار بار. ولار دا ورتاق كانالداعى زاڭدى جولمەن سۋ الىپ وتىرعان ءىرى قۇرىلىمداردىڭ ۇلەسىنە ورتاقتاسادى. ەسەپ بويىنشا كۇرىشتىڭ وزىندىك قۇنىندا سۋدىڭ ۇلەسى – 5,8 پايىز. ياعني ەڭ ارزانى. ونىڭ دا جارتىسى سۋبسيديا ارقىلى وتەلەدى. سوندا دا تەگىن العىسى كەلەتىندەر از ەمەس. كەلەر جىلدان باستاپ شىركەيلى كانالى ارقىلى بەرىلەتىن سۋدى ەسەپتەۋدى «رۋبيكون» اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىمەن باقىلاۋ باستالادى دەپ وتىرمىز. بۇل ءۇشىن كانال بويىنداعى سۋ قوندىرعىلارى تالاپقا ساي بولۋى كەرەك. قالاي بولعاندا دا سەڭ قوزعالدى, تامشى سۋدىڭ دا ەسەبى سۇرالاتىن كەزەڭ تۋدى, – دەيدى ول.
سۋ تاپشىلىعى ەگىنشىلەرگە عانا ەمەس, مال ۇستاپ وتىرعاندارعا دا قيىن ءتيىپ وتىر. «سىر سىيى» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى نۇرلان بيمانوۆ جاۋاپتى ماماندار شابىندىققا بەرىلەتىن سۋ ماسەلەسىن دە ەسكەرۋى كەرەك دەيدى. سىرداريا اۋدانىنداعى اسقار توقماعامبەتوۆ اۋىلىنداعى شابىندىققا ءتورت جىلدان بەرى سۋ بارماي, بۇرىن جايقالىپ تۇراتىن جەر شاڭى اسپانعا ۇشقان شولگە اينالعان.
– اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ۇيعارىمىمەن بىلتىردان باستاپ جەمشوپكە بەرىلەتىن سۋبسيديا جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە جۇكتەلدى. وتكەن جىلى سۋبسيدياسىز امالدادىق. شابىندىق پەن جايىلىم جايقالىپ تۇرسا, بيۋدجەتكە يەك ارتىپ, سول دەمەۋدى سۇرامايتىن دا ەدىك. قازىر جەمشوپتىڭ قىمباتتىعى مەن مال ۇستاۋعا جاعدايدىڭ جوقتىعىنان فەرمەرلەر اراسىندا باسقا كاسىپكە كوشىپ جاتقاندار كوپ, – دەيدى كاسىپكەر.
كاسىپكەرلەر وبلىس اۋماعىنداعى قاراۋسىز قالعان كانالداردى تەڭگەرىمگە الىپ, بەرىلەتىن سۋدى قاداعالايتىن ارنايى كوميسسيا قۇرۋدى ۇسىنادى. شارۋالاردى تىعىرىققا تىرەپ وتىرعان ماسەلەنىڭ ازىرگە كوزگە كورىنىپ تۇرعان ءبىر شەشىمى وسى بولىپ تۇر.
