كۇنى كەشە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سولتۇستىك ەۋروپانىڭ بىرقاتار مەملەكەتىندە بولعان قۇراندى ورتەۋ اكتىلەرىنە قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى. پرەزيدەنت بۇل قادام قازىرگى الەمدەگى جاعدايدى شيەلەنىستىرۋگە, حالىقتار مەن مەملەكەتتەر اراسىنداعى سەنىمگە نۇقسان كەلتىرۋگە باعىتتالعان ارانداتۋشىلىق ارەكەت دەپ سانايدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, جيىلەپ كەتكەن ءدىني ۆانداليزم مەن اتالعان ەلدەر ازاماتتارىنىڭ جاۋاپسىز ارەكەتى مەملەكەتتەر مەن دىندەردىڭ بەيبىت قاتار ءومىر سۇرۋىنە كەرى اسەرىن تيگىزەدى. بۇل جالپىعا ورتاق نورمالارعا قايشى كەلەتىن اكتسيالار رەتىندە ءبىراۋىزدان ايىپتالۋعا ءتيىس. بۇۇ باس اسسامبلەياسى دا بۇل ماسەلەگە قاتىستى ءوز ۇستانىمىن ءبىلدىرۋى كەرەك.
وتكەن اپتادا كوپەنگاگەندە اسىرەوڭشىل شەرۋشىلەر مىسىر جانە تۇركيا ەلشىلىگىنىڭ الدىندا قۇراندى ورتەدى. بۇل اكتسيانى وزدەرىن «دات پاتريوتتارى» دەپ اتايتىن توپ ۇيىمداستىردى. ونىڭ الدىندا عانا يراك ەلشىلىگىنىڭ الدىنا بارىپ, Facebook جەلىسىندە تىكەلەي ەفيردە قۇران ورتەگەن ەدى. شۆەتسيادا دا وسىنداي جاعداي قايتالانعان-تۇعىن.
تۇركيا مەن يراك قاسيەتتى كىتاپتىڭ ورتەنۋىن ايىپتاسا, يەمەن سەكىلدى مۇسىلماندار كوپ ەلدەردە ادامدار كوشەگە شىعىپ, نارازىلىق ءبىلدىردى. باعدادتا جۇزدەگەن شەرۋشى بۇعان جاۋاپ رەتىندە يراكتاعى شۆەتسيا ەلشىلىگىنە باسىپ كىردى. سونداي-اق دانيا ەلشىلىگىنە دە شابۋىلداۋعا تىرىسقان, الايدا قاۋىپسىزدىك كۇشتەرى ولاردى توقتاتىپ ۇلگەردى.
رەسمي انكارا دانيادان قيامپۇرىستاردىڭ ارەكەتىنە جول بەرمەۋگە شاقىردى. مىسىر بيلىگى وقيعادان كەيىن شۆەتسيانىڭ ۋاقىتشا سەنىمدى وكىلىنەن جاۋاپ بەرۋىن تالاپ ەتكەن. ال يراك وتكەن بەيسەنبىدە شۆەتسيا ەلشىسىن ەلدەن كەتۋىن تالاپ ەتتى. سونداي-اق دانياداعى ەلشىلىگى قىزمەتكەرلەرى ەلگە ورالاتىنىن مالىمدەدى.
شۆەتسيا مەن دانيا ۇكىمەتى قۇراندى ورتەۋ وقيعاسىن ايىپتايتىنىن جەتكىزدى. «قۇراندى نەمەسە كەز كەلگەن باسقا قاسيەتتى جازبانى قورلاۋ, قۇرمەتتەمەۋ جانە ارانداتۋشىلىق ەكەنى انىق», دەدى شۆەتسيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى توبياس بيللسترەم.
دانيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى لارس لوككە راسمۋسسەننىڭ Twitter-دەگى پاراقشاسىندا يراكتىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى فۋاد حۋسەينمەن وسى ماسەلەگە قاتىستى پىكىر الماسقانىن جازدى.
وسى وقيعاعا قاتىستى ەۋروپالىق وداقتىڭ سىرتقى ىستەر جانە قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جوعارعى وكىلى جوزەپ بوررەلل پىكىر ءبىلدىرىپ, قۇراندى ورتەۋ اكتسيالارىن ايىپتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, يسلام ءدىنىنىڭ قاسيەتتى كىتابىن ورتەۋ – قورلاۋ, قۇرمەتتەمەۋ جانە ايقىن ارانداتۋشىلىق.
«ارتۇرلىلىك پەن ءدىني تاتۋلىق ەۋروپالىق وداقتىڭ نەگىزگى قۇندىلىعى سانالادى. ناسىلشىلدىك, كسەنوفوبيا جانە باسقا دا قورلاۋعا ورىن جوق», دەدى ج.بوررەلل.
وسى ورايدا ايتا كەتكەن ءجون, قازاقستان دىنارالىق جانە كونفەسسياارالىق تاتۋلىقتى باستى ۇستانىم سانايدى. ەلىمىز الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزدەرىن وتكىزۋگە باستاماشى بولدى. اتالعان فورۋم ءداستۇرلى دىندەر مەن كونفەسسيالاردىڭ كورنەكتى وكىلدەرى اراسىنداعى ءتيىمدى ءارى تابىستى ديالوگ الاڭىنا اينالدى.
جەر جاھاننىڭ ءدىن باسشىلارى جينالعان العاشقى سەزد 2003 جىلدىڭ 23-24 قىركۇيەگىندە استانا قالاسىندا ءوتتى. ىرگەلى جيىن كەزىندە ەلورداداعى دوڭگەلەك ۇستەل باسىنا الەمدىك ءىرى كونفەسسيا وكىلدەرىن بەتپە-بەت جينادى. بۇل قالىپتان تىس فورماتى مەن ءمانى جونىنەن بىرەگەي, شىنىندا دا عالامدىق دەڭگەيدەگى وقيعا بولدى.
كەلەسى كەزدەسۋ ءۇش جىلدان كەيىن استانادا, سەزد وتكىزۋگە ارنايى سالىنعان بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا ءوتتى. جيىنعا الەمنىڭ 26 ەلىنەن 29 ءدىني دەلەگاتسيا قاتىستى. سەزدە «دىنارالىق ديالوگ ءپرينتسيپى» جانە قاقتىعىستاردى بولدىرماۋعا شاقىرۋ دەكلاراتسياسى قابىلداندى.
الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ ءىىى سەزى 2009 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا ءوتتى. شارتاراپتىڭ 35 ەلىنەن كەلگەن 77 دەلەگاتسيا قاتىسقان جيىندا حالىقارالىق قوعامداستىقتى شىنايى دىنارالىق ديالوگ ورناتۋ ءۇشىن ءدىني كوشباسشىلاردىڭ كۇش-جىگەرىن قولداۋعا ىقپال ەتۋگە شاقىرعان ۇندەۋ قابىلداندى.
2012 جىلعى 30-31 مامىردا وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ IV سەزىنە 40 ەلدەن كەلگەن 85 دەلەگاتسيا قاتىستى. فورۋمنىڭ باستى تاقىرىبى – «بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم – ادامزاتتىڭ تاڭداۋى». ءىس-شارا كەزىندە گۋمانيتارلىق فورۋمدار مەن ىنتىماقتاستىققا باعىتتالعان ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ كەڭەسى جۇمىسىن باستادى. سەزدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جاريالانعان ۇندەۋدە ءدىن كوشباسشىلارى بۇكىل ادامزاتتى بولاشاق ءومىر ءۇشىن ءوزارا بىرلىككە, تاتۋلىق پەن بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋعا, ادىلدىك پەن جاسامپازدىققا شاقىردى.
2015 جىلعى 10-11 ماۋسىمدا وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ V سەزىنە ءمۇيىزى قاراعايداي كوشباسشىلار جينالدى. استانادا بۇۇ-نىڭ باس حاتشىسى پان گي مۋن, يوردانيا كورولى ابداللا II, فينليانديا پرەزيدەنتى ساۋلي نينيستە, ەقىۇ باس حاتشىسى لامبەرتو زانەر, يىۇ باس حاتشىسى ياد بەن امين ماداني جانە وزگە دە ساياساتكەرلەر, ءدىن جانە قوعام قايراتكەرلەرى جينالدى. سەزگە بارلىعى 42 ەلدەن 80-گە جۋىق دەلەگاتسيا كەلدى.
كەزەكتى سەزد 2018 جىلى 10-11 قازان كۇندەرى استانا قالاسىندا ءوتتى. ء«دىني ليدەرلەر قاۋىپسىز الەم ءۇشىن» تاقىرىبىندا ۇيىمداستىرىلعان جيىنعا ساياسي قايراتكەرلەر مەن حالىقارالىق ۇيىم وكىلدەرىنەن قۇرالعان 46 ەلدەن كەلگەن 82 دەلەگاتسيا قاتىستى. جيىندا قابىلدانعان دەكلاراتسيادا فورۋم قاتىسۋشىلارى ۇزاقمەرزىمدى تۇراقتىلىققا قول جەتكىزۋ جانە وشپەندىلىك پەن توزىمسىزدىكتەن تۋىنداعان كۇشتەپ جاسالاتىن ارەكەتتەردىڭ الدىن الۋ جونىندە كۇش-جىگەر قوسۋعا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىن بارىنشا تارتۋعا ءازىر ەكەنىن جەتكىزدى.
بىلتىر استانادا كەزەكتى جيىن وتكەنى بەلگىلى. سەزد قورىتىندىسى بويىنشا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ VII سەزىنىڭ دەكلاراتسياسى قابىلداندى. 35 تارماقتان تۇراتىن قۇجاتتا قازىرگى تاڭداعى جاھاندىق پروبلەمالار بارىنشا قامتىلعان.
قورىتا ايتقاندا, قازاقستان جەر-جاھاندا دىنارالىق تاتۋلىقتى ىلگەرىلەتۋگە مول ۇلەس قوسىپ ءجۇر دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ونسىز دا سابىرى قاشقان الەمدى تىنىشتىققا شاقىرۋدىڭ ورنىنا ءتۇرلى قۇيتىرقى ارەكەتپەن بەرەكەسىن الاتىنداردىڭ تابىلاتىنى وكىنىشتى-اق.
