جالپى, بۇل سالادا جىلۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋى, مامانداردىڭ تاپشىلىعى سياقتى بىرقاتار قوردالانعان پروبلەما بار. ال جاڭا جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ باستالۋىنا نەبارى 2 اي ۋاقىت قالدى. وسى جانە باسقا دا تۇيتكىلدى ماسەلەلەر «Amanat» پارتياسىنىڭ پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ وتىرىسىندا كوتەرىلدى. ايتىلعان ماسەلەلەر قاتارىندا جىلۋ ەنەرگياسىن وندىرەتىن نىسانداردىڭ باسىم كوپشىلىگىندە بەلگىلەنگەن ەرەجەلەر مەن تالاپتاردىڭ ساقتالمايتىنى دا ايتىلدى. بۇل تۋرالى كوميتەت توراعاسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى پاۆەل كازانتسەۆ مالىمدەدى.
«نىساندارعا جوندەۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر. بىراق, وكىنىشكە قاراي, بارلىق جەردە جۇمىستىڭ قارقىنى مەن كولەمى ويداعىداي ەمەس. ءبىز ماسەلەنى باقىلاۋدا ۇستايمىز. الايدا ءبىزدىڭ كوميسسيالار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ەسەپتەرى كوبىنەسە ناقتى جاعدايمەن سايكەس كەلمەيتىنىن انىقتاپ وتىر», دەپ اتاپ ءوتتى پاۆەل كازانتسەۆ.
«Amanat» پارتياسىنىڭ پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ارنايى جۇمىس توبى جىلۋ ەنەرگەتيكاسى سالاسىندا قازىر ورىن الىپ وتىرعان جاعدايدى تالداۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس اتقارعانىن جانە قوردالانعان پروبلەمالاردى شەشۋ جولدارىن ۇسىنعانىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ميراس شەكەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەلىمىزدە جىلۋ ەنەرگياسىن ءوندىرۋ سەكتورىندا 37 جەو جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ 15-ءى مەملەكەتتىك مەنشىكتە جانە ءارتۇرلى قۋاتتىلىقتاعى 2 500-گە جۋىق قازاندىق بار. ولاردىڭ 80% كومىردى پايدالانادى. وتكەن جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى جاعداي بويىنشا جەو قۇرال-جابدىقتارى 66%-نىڭ توزىعى جەتكەن. اسىرەسە جىلۋ جەلىلەرىنىڭ ەڭ جوعارى توزۋ كورسەتكىشى (60%-دان استام) پاۆلودار (82%), قاراعاندى (68%), اباي (68%) جانە شىعىس قازاقستان (66%) سياقتى قىسى ۇزاق وڭىرلەردە ورىن الىپ وتىر.
«ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىندە جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىنىڭ تەحنيكالىق احۋالى مەن ونىمدىلىگى تۋرالى تولىق جانە سەنىمدى اقپارات بولماي وتىر. بۇل – سالانى ساپالى جوسپارلاۋ مەن دامىتۋ ءۇشىن قازىرگى جاعدايىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. بىلىكتى مامانداردىڭ تاپشىلىعى جانە سالادان تاجىريبەلى مامانداردىڭ كەتۋى دە كۇردەلى پروبلەما. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا سەكتور ماماندارىنىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى ەلىمىزدەگى ورتاشا ەڭبەكاقىدان 15%-عا تومەن. ءبىرىنشى باسشىلاردىڭ ءتيىستى ءبىلىمىنىڭ بولۋىنا جاسالعان تالداۋ جۇمىسى اۋديت جۇرگىزىلگەن نىساندارداعى التى باسشىنىڭ تەك ەكەۋىنىڭ عانا ارنايى ءبىلىمى بار ەكەنىن كورسەتتى», دەدى م.شەكەنوۆ.
تولىققاندى زاڭنامالىق بازانىڭ بولماۋى جانە سالانى رەتتەۋدە ايتارلىقتاي قۇقىقتىق ولقىلىقتاردىڭ بولۋى دا ءوز الدىنا ءبىر ماسەلە. جىلۋ ەنەرگەتيكاسىن رەتتەۋدىڭ تولىققاندى قۇقىقتىق نەگىزىن بەلگىلەيتىن جەكە سالالىق زاڭ جوق. ءتيىستى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بيىل عانا اياقتادى.پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ جۇمىس توبى ءبىر مەملەكەتتىك ورگاندا جىلۋ ەنەرگەتيكاسى جۇيەسىن رەتتەۋ سالاسىنداعى فۋنكتسيالاردى ورتالىقتاندىرۋ جونىندە شۇعىل شارالار قابىلداۋ قاجەت دەگەن قورىتىندىعا كەلدى. سونداي-اق جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىقتى ۋاقتىلى اتقارماعانى جانە جىلىتۋ ماۋسىمىندا جىبەرىلگەن ولقىلىقتار ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك بەلگىلەنۋى كەرەك. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە دە ءتيىستى ۇسىنىستار بەرىلدى. سونىمەن قاتار ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, ۆەدومستۆو جىلۋمەن جابدىقتاۋ سالاسىنان بىلىكتى مامانداردىڭ كەتۋى مەن مامان تاپشىلىعىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن شارالار كەشەنىن ازىرلەۋى قاجەت. ال يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى قولدانىستاعى جىلۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋىن ازايتۋ ءۇشىن ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەپ, بەكىتۋگە ءتيىس.
ءوز كەزەگىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جىلۋ ەنەرگياسىن ءوندىرۋ جانە تاسىمالداۋ سۋبەكتىلەرىنىڭ كۇزگى-قىسقى ماۋسىمداعى جۇمىسقا ازىرلىك تولقۇجاتتارىن الۋىنا ءتيىمدى مونيتورينگ پەن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت.
«كەز كەلگەن نىساننىڭ دايىندىق تولقۇجاتىن الماۋى جاپپاي ورىن الاتىن ۇيرەنشىكتى قۇبىلىس ەمەس, ناعىز توتەنشە جاعداي بولۋعا ءتيىس ەكەنىن باسا ايتىپ وتكىم كەلەدى. مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن دە, ءبىزدىڭ پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسيالارى ءۇشىن دە مۇنداي تج – ناقتى ارەكەتكە باراتىن تىكەلەي نۇسقاۋ. بۇل ىستە جەكە قازاندىقتار دا نازاردان تىس قالماۋى كەرەك», دەدى جيىندى قورىتىندىلاعان «Amanat» پارتياسىنىڭ پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى پ.كازانتسەۆ.
سونداي-اق پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ وتىرىسىندا اقمولا وبلىسى ەگىندىكول اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. تۇرعىندار قورعالجىن اۋدانىنىڭ اۋماعى ارقىلى وتەتىن سۋ قۇبىرىنىڭ ءجيى بۇزىلۋىنا بايلانىستى 3 ساۋىردەن باستاپ قورجىنكول جانە باۋمان اۋىلدارىنا اۋىز سۋ تولىق بارماي قالعانىن ايتىپ, شاعىمدانعان. ال 2 ماۋسىمدا ەگىندىكول اۋدانىنىڭ اۋماعىندا جەرگىلىكتى اۋقىمداعى تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعداي جاريالاندى.
«بۇگىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2025 جىلعا دەيىن قازاقستان حالقىن تازا اۋىز سۋمەن 100% قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى تاپسىرماسىنىڭ ورىندالماي قالۋ قاۋپى بار. وسى رەتتە ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ بىردە-ءبىر باسشىلىعى ءبىزدىڭ وتىرىسقا قاتىسپادى. ءبىز بۇل اقپاراتتى ۇكىمەت باسشىلىعىنىڭ نازارىنا جەتكىزەتىن بولامىز», دەپ اتاپ ءوتتى جيىندا پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى پ.كازانتسەۆ.
بۇل ماسەلەنى تۇرعىندار, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار, پارتيا فيليالى بىرنەشە رەت كوتەردى. نۇرا توپتىق سۋ قۇبىرى 14 564 تۇرعىنى بار 24 ەلدى مەكەندى سۋمەن قامتاماسىز ەتەدى. سۋ قۇبىرىنداعى قازىرگى جاعدايدى «Amanat» پارتياسى ورتالىق اپپاراتىنىڭ پارتيالىق باقىلاۋ ينسپەكتورى ايجان ىسقاقوۆا باياندادى.
«سۋ قۇبىرىنىڭ 90%-نىڭ توزىعى جەتكەن. ءتىپتى باسقا دا جەرلەردە سۋ ءجيى توقتاپ قالادى. جىل باسىنان بەرى سۋ قۇبىرىندا 79 اپات تىركەلىپ, ال جەكەلەگەن ۋچاسكەلەردە سۋ شىعىنى 70-80%-عا جەتتى. ەلدى مەكەندەردى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ماگيسترالدىق جەلىلەردىڭ زاقىمدالعان ۋچاسكەلەرىن تولىق اۋىستىرىپ, ماگيسترالدىق سۋ قۇبىرىن جاڭالاۋ قاجەت. سۋ قۇبىرىن تولىق قايتا جوندەۋدەن وتكىزۋ ءۇشىن شامامەن 16 ملرد تەڭگە كولەمىندە قاراجات كەرەك», دەدى ا.ىسقاقوۆا.
جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى سۋ قۇبىرىنىڭ بىرنەشە اپاتتىق ۋچاسكەلەرىنە باردى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, شىرىگەن قۇبىرلاردىڭ سالدارىنان سۋ حالىققا جەتپەي, دالاعا اعىپ جاتىر. اقمولا وبلىسىنداعى كوپتەگەن ەلدى مەكەن حالقى اۋلالارىنا قۇدىق قازىپ امالداۋدا. تۇرعىندار ەكىنشى جىل قاتارىنان قۇدىقتى پايدالانىپ جاتقاندىقتان, اينالاداعى كولدەر تارتىلىپ جاتىر. ەگىندىكول اۋدانى اكىمدىگى حالىققا, ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك نىساندارعا, سۋ باعانالارى جوق ەكىقاباتتى قۇرىلىستارعا سۋ جەتكىزىپ بەرىپ جاتىر.
