عىلىم جولىنا تۇسۋىمە ايبىن ادەپحان ۇلى ىقپال ەتتى. 2010 جىلى قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ مال شارۋاشىلىعى جانە جەمشوپ ءوندىرىسى ينستيتۋتى ءىرى قارا مال رەپرودۋكتسياسى بولىمىندە جۇمىستا جۇرگەنىمدە ايبىن ادەپحان ۇلى تەستىلەۋ ارقىلى جىلدام ۇيرەنەتىن بىرنەشە ماماندى ىرىكتەپ, مەنى 2011 جىلدىڭ اقپان ايىندا استانا قالاسىنداعى مال شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريا عىلىمي ورتالىعى ءسۇت جانە جەم ساپاسىن تالداۋ زەرتحاناسىنا عىلىمي قىزمەتكەر رەتىندە جۇمىسقا شاقىردى. ول كىسى جاس عالىمدارعا ەرەكشە قامقور بولدى. جاسى زەينەتكە جاقىنداعان بىلىكتى مامانداردى جيناپ, ءبىزدى بارىنشا ۇيرەتۋگە جۇمىلدىردى, بىزگە دە جوعارى تالاپتار قويىپ, ءوزى جەكە باقىلادى جانە ۇنەمى قولداپ وتىردى.
سول قولداۋ ارقاسىندا 2012 جىلى قازۇاۋ-دىڭ ۆەتەريناريا فاكۋلتەتىنە ماگيستراتۋراعا ءتۇستىم. جەكە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسپاق بولعانىمدا ايبىن ادەپحان ۇلى «جۇمىستى ورتا جولدا تاستاپ كەتۋ – السىزدىكتىڭ بەلگىسى» دەپ, تاباندى بولۋعا شاقىردى. بۇل ءسوز مەنىڭ ومىرلىك قاعيداما اينالدى. بيزنەس سالاسىنا ءىرى اۋقىمدى سەلەكتسيا جوباسى بىتكەن سوڭ كەتتىم. بىراق ۇستاز ءسوزى ويىمنان كەتپەي, 2019 جىلى, اراعا 5 جىل سالىپ قازۇاۋ-دىڭ مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ تەحنولوگياسى فاكۋلتەتىنە دوكتورانتۋراعا ءتۇستىم. بۇگىندە سول قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ مال شارۋاشىلىعى جانە جەمشوپ ءوندىرىسى ينستيتۋتىنىڭ جىلقى شارۋاشىلىعى بولىمىندە ايبىن ادەپحان ۇلىنىڭ قولاستىندا قىزمەت اتقارامىن. ول كىسىنىڭ جاس عالىمدارعا دەگەن كوزقاراسى ءالى سول قالپى. قازىر ماعان: «جاستارعا بىلەتىنىڭدى ەندى سەن بارىنشا ۇيرەت», دەيدى.
ۇستازىمنىڭ عىلىمي جەتىستىكتەرى بارشىلىق, ويىندا جۇرگەنى قانشاما. سونىڭ ءبارىن ىسكە اسىرعانىن تىلەيمىن.
جاسۇلان قوجانوۆ
جوعارى وقۋ ورنىن اياقتاپ, اسكەري بورىشىمدى وتەپ كەلگەن سوڭ, مەنىڭ الدىمدا سان تاراۋ جول تۇردى. سول كەزدە ماعان اعالىق اقىلىن ايتىپ, تۋرا جول نۇسقاعان ايبىن ادەپحان ۇلى بولدى. ول كىسىنى كوپشىلىك مەملەكەتىمىزدىڭ قايراتكەرى, ومىردەن توقىعانى مول, كەڭ ويلاپ, قامقور قولىن ۇسىنىپ جۇرەتىن اياۋلى ازامات, اعا رەتىندە جاقسى بىلەدى.
ول كىسىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىعى سالاسىنداعى قۇندى ەڭبەكتەرى – تالداۋلارى, عىلىمي زەرتتەۋلەرى مەن تاجىريبەلەرى بۇگىندە ءوز جەمىسىن بەرىپ كەلەدى.
ەل بايلىق جيسا, ايبىن اعا كىتاپ جينايدى, قۇندى, رۋحاني دۇنيەلەردى جانىنا سەرىك ەتەدى. كوپ وقيدى, كوپ ىزدەنەدى. مۇمكىن مۇنداي قاسيەت بي-شەشەندىگىمەن, ەل باسقارۋداعى ادىلدىگىمەن ەلدى بىرلىككە ۇيىتا بىلگەن اتا-بابالارىنان بەرىلگەن شىعار.
ايبىن اعانى كورگەن سايىن « ۇلىق بولساڭ, كىشىك بول» دەگەن ءسوزدىڭ تەرەڭدىگىنە بويلاعانداي بولامىن. قاراپايىم قالپىمەن كىشىپەيىلدىك تانىتىپ, جولى ۇلكەن بولسا دا, ۇنەمى ادامگەرشىلىك قاسيەتىمەن ەرەكشەلەنىپ تۇرادى.
ايبىن اعانى ادامدىق بولمىسى بيىك, اقىلعا باي, بايىپتى جان رەتىندە قۇرمەتتەيمىن. ومىردە سول كىسىدەي بولعىم, سول كىسىگە ۇقساعىم كەلەدى.
ەركىنبەك تايتىلەۋ ۇلى
ايبىن اعا مەنى 2010 جىلى وزىنە شاكىرتتىككە, عىلىم جولىنا – قازاق ۇلتتىق مال شارۋاشىلىعى عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى گەنەتيكالىق تالداۋ جانە ساراپتاۋ بولىمىنە كىشى عىلىمي قىزمەتكەر رەتىندە شاقىردى. وسىلايشا, مەن عىلىم جولىنا ءتۇستىم. اعا سول كەزدەن باستاپ بىزگە ءوزىنىڭ ءبىلىمىن, ءىلىمىن بەرۋمەن بولدى. قۇجاتتارمەن جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەتتى, بۇعان دەيىن زەرتتەلمەگەن, ءححى عاسىر عىلىمى – گەنەتيكا سالاسىن مەڭگەرتتى. سول جىلدارى ۇلكەن عىلىمي جۇمىستار اتقارىلدى. فرانتسيانىڭ «يندرا» كومپانياسىمەن كەلىمىسشارتقا وتىرىپ, قازاقستاننىڭ بۇكىل جانۋارىنا گەنەتيكالىق تالداۋ جاساۋعا كىرىستىك. اعانىڭ جەتەكشىلىگىمەن سول كەزدەگى زاماناۋي قۇرىلعىلاردى مەڭگەردىك. ول كىسى ءبىزدىڭ قازاقستاننىڭ مال شارۋاشىلىعىنا ۇلەس قوسۋىمىزعا سەپ بولدى. 2017 جىلى مەنى قازاقستانداعى بەدەلدى زاۋىتتاردىڭ بىرىنە ورنالاستىرىپ, دەزينفەكتسيا سالاسىن تولىق مەڭگەرۋىمە مۇمكىندىك جاسادى. 2020 جىلى قايتادان عىلىم جولىنا شاقىرىپ, ءىرى قارا مال ءوسىرۋ سەكتورىندا ۆەتەريناريا ماماندىعىمەن بىرگە مال ازىقتاندىرۋ سالاسىن ۇيرەتتى. قازىر گەرمانيامەن عىلىمي جۇمىس بويىنشا بايلانىس ۇيىمداستىرىلىپ, اتاپ ايتقاندا قازاقستانداعى شارۋاشىلىقتاردا ءسۇت ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. ول كىسى بىزگە اكە, اعا, دوس, ۇستاز بولدى. ءوزىنىڭ بار بىلگەنىن ۇيرەتتى. ءبىزدىڭ سالا بويىنشا كىتاپ جازۋىمىزعا سەبەپشى بولدى. ول كىسىنىڭ جازعان مونوگرافيالارى, عىلىمي جۇمىستارى, تاربيەلەگەن شاكىرتتەرى وتە كوپ. مال ازىقتاندىرۋ جونىندەگى ەڭبەگىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا قوسقان ۇلەسى زور. بيىل ايبىن ادەپحان ۇلى عىلىمي جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كىتاپ شىعارماق. ول كىتاپتىڭ شارۋاشىلىقتارداعى زووتەحنيكتار مەن مال دارىگەرلەرىنە باعدارشام بولاتىنىنا سەنىمىم كامىل.
باۋىرجان بالتاباەۆ
مەن ايبىن اعادان كوپ نارسە ۇيرەندىم. ومىردە ماعان جول سىلتەگەن, ۇلكەن وزگەرىستەرگە جەتەلەگەن ناقتى ءۇش ادام بولسا, سونىڭ ءبىرى – ايبىن اعا. مەنى ورتا بۋىن قىزمەتتە جۇرگەندە باسشىلىققا تارتقان وسى كىسى ەدى. مال شارۋاشىلىعىن, سەلەكتسيانى ۇيرەتتى, سول سالانى تولىق يگەرتتى. سوناۋ 2009 جىلى ءوزىنىڭ ورىنباسارى سايلاپ, مال شارۋاشىلىعىنداعى ۇلكەن رەفورمالاردىڭ تىزگىنىن ۇستاتتى. ءبىز اقپاراتتىق جۇيە قۇرىپ, مال شارۋاشىلىعىنىڭ سەلەكتسياسىن قولعا الدىق. عالىمداردىڭ بارلىعىن ءوندىرىستى سۇيەمەلدەۋگە, شارۋاشىلىقتا جۇمىس اتقارۋعا جۇمىلدىردىق. كەڭ اۋقىمدى سەلەكتسيا دەپ الاتاتىن جۇمىس باستادىق. ماعان ۇلكەن سەنىم ارتتى, جاۋاپتى جۇمىستاردا ءوزىمدى كورسەتۋىمە, قىزمەتتە وسۋىمە جول اشتى. اعانىڭ جەتەكشىلىگىمەن كوپتەگەن كىتاپتىڭ بىرلەسكەن اۆتورى, جەكە اۆتورى بولدىم. عالىمدارمەن قالاي سويلەسۋ, ءوندىرىستى قالاي جۇرگىزۋ كەرەكتىگىن سول كىسىدەن ۇيرەندىم. جالپى, شاكىرت تاربيەلەۋگە ەرەكشە كوڭىل بولەدى. باتىل ادام, شەشىمدى بىردەن قابىلدايدى. وتە ساۋاتتى جانە جۇمىسقا كەلگەندە وتە تالاپشىل. ناتيجەلى جۇمىس ىستەگەندى, ماسەلەنى سوزباققا سالماي بىردەن شەشكەندى جاقسى كورەدى. ءسوزىن جۇتپايدى, ايتقانىن تولىعىمەن ورىندايدى. ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى جوعارى. ول كىسى – مەنىڭ عىلىمداعى, ومىردەگى ۇستازىم. بارلىق جاعىنان وسى كىسىگە ۇقساعىم كەلدى. ودان جامان بولعانىم جوق.
اناس باققوجاەۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
2004 جىلدىڭ ناۋرىزىندا بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ءبىلىمدى ءارى وتە بەلسەندى 40 جاستاعى باسشى ايبىن ادەپحان ۇلى تورەحانوۆ باسقارعان قازمشعزي-عا جۇمىسقا كەلدىم. ول كىسى بەلسەندى ۇيىمداستىرۋ قابىلەتىمەن ءوندىرىس پەن عىلىمدى ۇشتاستىرا ءبىلدى. ورتالىقتا قىسقا ۋاقىتتا ءىرى قارا شارۋاشىلىعىندا جاڭا 3 تيپ اپروباتسيالاندى, جىلقى شارۋاشىلىعىندا 2 تيپ جانە بىرنەشە زاۋىتتىق تيپتەر شىعارىلدى. قوي شارۋاشىلىعىندا وننان استام زاۋىتتىق لينيا اپروباتسيادان ءوتىپ, بۇگىندە الماتى جانە جەتىسۋ وبلىستارىندا كەڭىنەن تارالعان مەرينوس ءجۇندى-ەتتى باعىتتاعى جاڭا قوي تۇقىمى «ەتتi مەرينوس» شىعارىلدى. مال ازىعى ءوندىرىسى سالاسىندا 10-نان استام جاڭا سۇرىپ شىقتى. ول كىسى قىسقا ۋاقىتتا وسىنداي ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. ايبىن ادەپحان ۇلى باسشى رەتىندە مامان دايارلاۋعا ۇلكەن ءمان بەردى جانە جاستارعا قامقورلىق جاساپ وتىردى. مەن سول قامقورلىق ارقاسىندا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيامدى قورعادىم. ءبىزدى اعانىڭ تالاپشىلدىعى, قاتالدىعى شىڭدادى. ول كىسىنىڭ مەكتەبىنەن وتكەن جاستار عىلىمعا ەركىن ەندى. اتالعان ينستيتۋتتان كەيىن ايبىن ادەپحان ۇلى استاناعا «قازاگرويننوۆاتسيا» قوعامىنا ۆيتسە-پرەزيدەنت بولىپ اۋىستى. بىراق عىلىمي جۇمىستارعا باسشىلىقتى توقتاتپادى. 2010 جىلدان 2012 جىلعا دەيىن ينستيتۋت ديرەكتورلىعىن قوسا اتقاردى. وسى كەزەڭدە مال شارۋاشىلىعى عىلىمىندا جاڭا ىزدەنىستەر جۇزەگە استى. قولدان ۇرىقتاندىرۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرى, ەمبريونداردى ترانسپلانتاتسيالاۋ جانە سەلەكتسيالىق جۇمىستاردى زاماناۋي ادىستەر نەگىزىندە جۇرگىزۋ وندىرىسكە جول تارتتى. 2009 جىلى «كەڭ اۋقىمدى سەلەكتسيا» باعدارلاماسىن ۇسىندى جانە ونى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا مەنى استاناعا شاقىردى. بىرگە جۇمىس ىستەدىك. ەلىمىزدەگى اسىل تۇقىمدى مال ەسەبىن جۇرگىزەتىن قازىرگى اقپاراتتىق ساراپتاۋ جۇيەسى – ياس وسى كەزدە ازىرلەندى. جۇيە يدەياسى ايبىن ادەپحان ۇلىنىكى, اۆتورى – ول كىسىنىڭ شاكىرتتەرى اناس باققوجاەۆ پەن مەن بولدىم. وسى كەزەڭ مەن ءۇشىن ەڭ جەمىستى جىلدار بولدى. ايبىن ادەپحان ۇلىنان كوپ نارسە ۇيرەندىم. سەلەكتسيالىق جۇمىستاردىڭ زاماناۋي ادىستەرى: يندەكستىك باعالاۋ, مالدى تۇرپاتىنا قاراي /لينەينايا وتسەنكا تيپا/ باعالاۋ جانە گەنومدى بولجاۋ ادىستەرىن وسى كەزدە يگەردىم.
2012 جىلى ينستيتۋتقا ورالىپ, ايبىن ادەپحان ۇلىنىڭ يدەياسىن جالعاستىردىم. كەڭ اۋقىمدى سەلەكتسيا باعدارلاماسى اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستار بويىنشا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعادىم. عىلىم دوكتورى بولدىم, پروفەسسور اتاعىن الدىم. وسى جەتىستىكتەرىمنىڭ بارلىعىنا ايبىن ادەپحان ۇلىنىڭ ىقپالى زور بولدى.
تالعات قارىمساقوۆ,
قازمشججوعزي باسشىسىنىڭ عىلىم جونىندەگى ورىنباسارى
ايبىن ادەپحان ۇلىن ماقتاۋ كەرەك ەمەس, ءبىز ول كىسىمەن ماقتانۋىمىز كەرەك. ايبىن اعانىڭ قامقورلىعىن كوپ كوردىم, ءوزىمدى اعانىڭ اقىلى ارقىلى جەتىلدىردىم. عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا اعانىڭ باعىت-باعدارى ارقىلى ءىرى قارا مالدى ترانسپلانتاتسيالاۋ عىلىمي زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىن جۇرگىزدىم. اعا ارقىلى عىلىم جولىنىڭ اۋىر جول ەكەنىن, ول ءۇشىن تالماي ەڭبەكتەنۋ قاجەتتىگىن ۇعىندىم.
ول كىسى ۇستاز رەتىندە ماعان باعىت سىلتەدى, ۇلگى بولا ءبىلدى. قاتەلىگىمدى كەشىرىپ, جەتىستىگىمە قۋاندى. اعا رەتىندە ۇنەمى قامقور بولدى. وقۋعا, ەركىن سويلەۋگە, ورىندى پىكىرلەر ايتۋعا, ىزدەنۋگە باۋلىدى. مەنىڭ ءار جەتىستىگىمدە ايبىن اعانىڭ ۇلەسى بار.
وزىمنەن كەيىنگىلەرگە اعانىڭ ادامي قاسيەتى, ازاماتتىق كەلبەتتى تۋرالى, ول كىسىدەن وزىمە سىڭىرگەن, العان دۇنيەلەردى ماقتانىشپەن ايتا الامىن.
باقىتبەك مازارجانوۆ
ايبىن ادەپحان ۇلى 2010 جىلى «اسىل ت ۇلىك» اق-تى باسقارا وتىرىپ, باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى ءوسىم مولايتۋدىڭ جەدەلدەتىلگەن ءادىسى (ىقم ەمبريوندارىن ترانسپلانتاتسيالاۋ) بولعان اۋقىمدى سەلەكتسيا بويىنشا جۇمىس باستادى. قويىلعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءبىزدى بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ماقساتىندا باسقا ەلدەردەن تاجىريبە الۋعا جىبەردى. بۇل بىزگە جوبا اياسىندا ءوز العاشقى تاجىريبەلەرىمىزدى جۇرگىزىپ, ناتيجەلەر الۋعا, ودان كەيىنگى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. جيناقتاعان تاجىريبەمنىڭ ارقاسىندا ودان كەيىنگى جىلداردا مەنى مال ءوسىمىن مولايتۋدىڭ بارلىق باعىتى بويىنشا ءتۇرلى عىلىمي جوباعا قاتىسۋعا, سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر ءۇشىن ءوز باعىتىم بويىنشا قىزمەتتەردى جەكە جۇزەگە اسىرۋعا ۇنەمى شاقىراتىن بولدى.
ايبىن ادەپحان ۇلى مەنىڭ, مەن سياقتى كوپتەگەن جاستىڭ قىزمەتىنىڭ, ومىرلىك جولىنىڭ نەگىزىن قالادى. بىزگە سەندى, سەنەدى جانە ءالى دە جول كورسەتۋمەن كەلەدى. مەن ءوزىمنىڭ ايبىن اعانىڭ شاكىرتى بولعانىما ماقتانامىن.
عىلىم جولىنا تۇسۋىمە ايبىن ادەپحان ۇلى ىقپال ەتتى. 2010 جىلى قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ مال شارۋاشىلىعى جانە جەمشوپ ءوندىرىسى ينستيتۋتى ءىرى قارا مال رەپرودۋكتسياسى بولىمىندە جۇمىستا جۇرگەنىمدە ايبىن ادەپحان ۇلى تەستىلەۋ ارقىلى جىلدام ۇيرەنەتىن بىرنەشە ماماندى ىرىكتەپ, مەنى 2011 جىلدىڭ اقپان ايىندا استانا قالاسىنداعى مال شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريا عىلىمي ورتالىعى ءسۇت جانە جەم ساپاسىن تالداۋ زەرتحاناسىنا عىلىمي قىزمەتكەر رەتىندە جۇمىسقا شاقىردى. ول كىسى جاس عالىمدارعا ەرەكشە قامقور بولدى. جاسى زەينەتكە جاقىنداعان بىلىكتى مامانداردى جيناپ, ءبىزدى بارىنشا ۇيرەتۋگە جۇمىلدىردى, بىزگە دە جوعارى تالاپتار قويىپ, ءوزى جەكە باقىلادى جانە ۇنەمى قولداپ وتىردى.
سول قولداۋ ارقاسىندا 2012 جىلى قازۇاۋ-دىڭ ۆەتەريناريا فاكۋلتەتىنە ماگيستراتۋراعا ءتۇستىم. جەكە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسپاق بولعانىمدا ايبىن ادەپحان ۇلى «جۇمىستى ورتا جولدا تاستاپ كەتۋ – السىزدىكتىڭ بەلگىسى» دەپ, تاباندى بولۋعا شاقىردى. بۇل ءسوز مەنىڭ ومىرلىك قاعيداما اينالدى. بيزنەس سالاسىنا ءىرى اۋقىمدى سەلەكتسيا جوباسى بىتكەن سوڭ كەتتىم. بىراق ۇستاز ءسوزى ويىمنان كەتپەي, 2019 جىلى, اراعا 5 جىل سالىپ قازۇاۋ-دىڭ مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ تەحنولوگياسى فاكۋلتەتىنە دوكتورانتۋراعا ءتۇستىم. بۇگىندە سول قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ مال شارۋاشىلىعى جانە جەمشوپ ءوندىرىسى ينستيتۋتىنىڭ جىلقى شارۋاشىلىعى بولىمىندە ايبىن ادەپحان ۇلىنىڭ قولاستىندا قىزمەت اتقارامىن. ول كىسىنىڭ جاس عالىمدارعا دەگەن كوزقاراسى ءالى سول قالپى. قازىر ماعان: «جاستارعا بىلەتىنىڭدى ەندى سەن بارىنشا ۇيرەت», دەيدى.
ۇستازىمنىڭ عىلىمي جەتىستىكتەرى بارشىلىق, ويىندا جۇرگەنى قانشاما. سونىڭ ءبارىن ىسكە اسىرعانىن تىلەيمىن.
جاسۇلان قوجانوۆ
جوعارى وقۋ ورنىن اياقتاپ, اسكەري بورىشىمدى وتەپ كەلگەن سوڭ, مەنىڭ الدىمدا سان تاراۋ جول تۇردى. سول كەزدە ماعان اعالىق اقىلىن ايتىپ, تۋرا جول نۇسقاعان ايبىن ادەپحان ۇلى بولدى. ول كىسىنى كوپشىلىك مەملەكەتىمىزدىڭ قايراتكەرى, ومىردەن توقىعانى مول, كەڭ ويلاپ, قامقور قولىن ۇسىنىپ جۇرەتىن اياۋلى ازامات, اعا رەتىندە جاقسى بىلەدى.
ول كىسىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىعى سالاسىنداعى قۇندى ەڭبەكتەرى – تالداۋلارى, عىلىمي زەرتتەۋلەرى مەن تاجىريبەلەرى بۇگىندە ءوز جەمىسىن بەرىپ كەلەدى.
ەل بايلىق جيسا, ايبىن اعا كىتاپ جينايدى, قۇندى, رۋحاني دۇنيەلەردى جانىنا سەرىك ەتەدى. كوپ وقيدى, كوپ ىزدەنەدى. مۇمكىن مۇنداي قاسيەت بي-شەشەندىگىمەن, ەل باسقارۋداعى ادىلدىگىمەن ەلدى بىرلىككە ۇيىتا بىلگەن اتا-بابالارىنان بەرىلگەن شىعار.
ايبىن اعانى كورگەن سايىن « ۇلىق بولساڭ, كىشىك بول» دەگەن ءسوزدىڭ تەرەڭدىگىنە بويلاعانداي بولامىن. قاراپايىم قالپىمەن كىشىپەيىلدىك تانىتىپ, جولى ۇلكەن بولسا دا, ۇنەمى ادامگەرشىلىك قاسيەتىمەن ەرەكشەلەنىپ تۇرادى.
ايبىن اعانى ادامدىق بولمىسى بيىك, اقىلعا باي, بايىپتى جان رەتىندە قۇرمەتتەيمىن. ومىردە سول كىسىدەي بولعىم, سول كىسىگە ۇقساعىم كەلەدى.
ەركىنبەك تايتىلەۋ ۇلى
ايبىن اعا مەنى 2010 جىلى وزىنە شاكىرتتىككە, عىلىم جولىنا – قازاق ۇلتتىق مال شارۋاشىلىعى عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى گەنەتيكالىق تالداۋ جانە ساراپتاۋ بولىمىنە كىشى عىلىمي قىزمەتكەر رەتىندە شاقىردى. وسىلايشا, مەن عىلىم جولىنا ءتۇستىم. اعا سول كەزدەن باستاپ بىزگە ءوزىنىڭ ءبىلىمىن, ءىلىمىن بەرۋمەن بولدى. قۇجاتتارمەن جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەتتى, بۇعان دەيىن زەرتتەلمەگەن, ءححى عاسىر عىلىمى – گەنەتيكا سالاسىن مەڭگەرتتى. سول جىلدارى ۇلكەن عىلىمي جۇمىستار اتقارىلدى. فرانتسيانىڭ «يندرا» كومپانياسىمەن كەلىمىسشارتقا وتىرىپ, قازاقستاننىڭ بۇكىل جانۋارىنا گەنەتيكالىق تالداۋ جاساۋعا كىرىستىك. اعانىڭ جەتەكشىلىگىمەن سول كەزدەگى زاماناۋي قۇرىلعىلاردى مەڭگەردىك. ول كىسى ءبىزدىڭ قازاقستاننىڭ مال شارۋاشىلىعىنا ۇلەس قوسۋىمىزعا سەپ بولدى. 2017 جىلى مەنى قازاقستانداعى بەدەلدى زاۋىتتاردىڭ بىرىنە ورنالاستىرىپ, دەزينفەكتسيا سالاسىن تولىق مەڭگەرۋىمە مۇمكىندىك جاسادى. 2020 جىلى قايتادان عىلىم جولىنا شاقىرىپ, ءىرى قارا مال ءوسىرۋ سەكتورىندا ۆەتەريناريا ماماندىعىمەن بىرگە مال ازىقتاندىرۋ سالاسىن ۇيرەتتى. قازىر گەرمانيامەن عىلىمي جۇمىس بويىنشا بايلانىس ۇيىمداستىرىلىپ, اتاپ ايتقاندا قازاقستانداعى شارۋاشىلىقتاردا ءسۇت ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. ول كىسى بىزگە اكە, اعا, دوس, ۇستاز بولدى. ءوزىنىڭ بار بىلگەنىن ۇيرەتتى. ءبىزدىڭ سالا بويىنشا كىتاپ جازۋىمىزعا سەبەپشى بولدى. ول كىسىنىڭ جازعان مونوگرافيالارى, عىلىمي جۇمىستارى, تاربيەلەگەن شاكىرتتەرى وتە كوپ. مال ازىقتاندىرۋ جونىندەگى ەڭبەگىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا قوسقان ۇلەسى زور. بيىل ايبىن ادەپحان ۇلى عىلىمي جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كىتاپ شىعارماق. ول كىتاپتىڭ شارۋاشىلىقتارداعى زووتەحنيكتار مەن مال دارىگەرلەرىنە باعدارشام بولاتىنىنا سەنىمىم كامىل.
باۋىرجان بالتاباەۆ
مەن ايبىن اعادان كوپ نارسە ۇيرەندىم. ومىردە ماعان جول سىلتەگەن, ۇلكەن وزگەرىستەرگە جەتەلەگەن ناقتى ءۇش ادام بولسا, سونىڭ ءبىرى – ايبىن اعا. مەنى ورتا بۋىن قىزمەتتە جۇرگەندە باسشىلىققا تارتقان وسى كىسى ەدى. مال شارۋاشىلىعىن, سەلەكتسيانى ۇيرەتتى, سول سالانى تولىق يگەرتتى. سوناۋ 2009 جىلى ءوزىنىڭ ورىنباسارى سايلاپ, مال شارۋاشىلىعىنداعى ۇلكەن رەفورمالاردىڭ تىزگىنىن ۇستاتتى. ءبىز اقپاراتتىق جۇيە قۇرىپ, مال شارۋاشىلىعىنىڭ سەلەكتسياسىن قولعا الدىق. عالىمداردىڭ بارلىعىن ءوندىرىستى سۇيەمەلدەۋگە, شارۋاشىلىقتا جۇمىس اتقارۋعا جۇمىلدىردىق. كەڭ اۋقىمدى سەلەكتسيا دەپ الاتاتىن جۇمىس باستادىق. ماعان ۇلكەن سەنىم ارتتى, جاۋاپتى جۇمىستاردا ءوزىمدى كورسەتۋىمە, قىزمەتتە وسۋىمە جول اشتى. اعانىڭ جەتەكشىلىگىمەن كوپتەگەن كىتاپتىڭ بىرلەسكەن اۆتورى, جەكە اۆتورى بولدىم. عالىمدارمەن قالاي سويلەسۋ, ءوندىرىستى قالاي جۇرگىزۋ كەرەكتىگىن سول كىسىدەن ۇيرەندىم. جالپى, شاكىرت تاربيەلەۋگە ەرەكشە كوڭىل بولەدى. باتىل ادام, شەشىمدى بىردەن قابىلدايدى. وتە ساۋاتتى جانە جۇمىسقا كەلگەندە وتە تالاپشىل. ناتيجەلى جۇمىس ىستەگەندى, ماسەلەنى سوزباققا سالماي بىردەن شەشكەندى جاقسى كورەدى. ءسوزىن جۇتپايدى, ايتقانىن تولىعىمەن ورىندايدى. ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى جوعارى. ول كىسى – مەنىڭ عىلىمداعى, ومىردەگى ۇستازىم. بارلىق جاعىنان وسى كىسىگە ۇقساعىم كەلدى. ودان جامان بولعانىم جوق.
اناس باققوجاەۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
2004 جىلدىڭ ناۋرىزىندا بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ءبىلىمدى ءارى وتە بەلسەندى 40 جاستاعى باسشى ايبىن ادەپحان ۇلى تورەحانوۆ باسقارعان قازمشعزي-عا جۇمىسقا كەلدىم. ول كىسى بەلسەندى ۇيىمداستىرۋ قابىلەتىمەن ءوندىرىس پەن عىلىمدى ۇشتاستىرا ءبىلدى. ورتالىقتا قىسقا ۋاقىتتا ءىرى قارا شارۋاشىلىعىندا جاڭا 3 تيپ اپروباتسيالاندى, جىلقى شارۋاشىلىعىندا 2 تيپ جانە بىرنەشە زاۋىتتىق تيپتەر شىعارىلدى. قوي شارۋاشىلىعىندا وننان استام زاۋىتتىق لينيا اپروباتسيادان ءوتىپ, بۇگىندە الماتى جانە جەتىسۋ وبلىستارىندا كەڭىنەن تارالعان مەرينوس ءجۇندى-ەتتى باعىتتاعى جاڭا قوي تۇقىمى «ەتتi مەرينوس» شىعارىلدى. مال ازىعى ءوندىرىسى سالاسىندا 10-نان استام جاڭا سۇرىپ شىقتى. ول كىسى قىسقا ۋاقىتتا وسىنداي ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. ايبىن ادەپحان ۇلى باسشى رەتىندە مامان دايارلاۋعا ۇلكەن ءمان بەردى جانە جاستارعا قامقورلىق جاساپ وتىردى. مەن سول قامقورلىق ارقاسىندا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيامدى قورعادىم. ءبىزدى اعانىڭ تالاپشىلدىعى, قاتالدىعى شىڭدادى. ول كىسىنىڭ مەكتەبىنەن وتكەن جاستار عىلىمعا ەركىن ەندى. اتالعان ينستيتۋتتان كەيىن ايبىن ادەپحان ۇلى استاناعا «قازاگرويننوۆاتسيا» قوعامىنا ۆيتسە-پرەزيدەنت بولىپ اۋىستى. بىراق عىلىمي جۇمىستارعا باسشىلىقتى توقتاتپادى. 2010 جىلدان 2012 جىلعا دەيىن ينستيتۋت ديرەكتورلىعىن قوسا اتقاردى. وسى كەزەڭدە مال شارۋاشىلىعى عىلىمىندا جاڭا ىزدەنىستەر جۇزەگە استى. قولدان ۇرىقتاندىرۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرى, ەمبريونداردى ترانسپلانتاتسيالاۋ جانە سەلەكتسيالىق جۇمىستاردى زاماناۋي ادىستەر نەگىزىندە جۇرگىزۋ وندىرىسكە جول تارتتى. 2009 جىلى «كەڭ اۋقىمدى سەلەكتسيا» باعدارلاماسىن ۇسىندى جانە ونى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا مەنى استاناعا شاقىردى. بىرگە جۇمىس ىستەدىك. ەلىمىزدەگى اسىل تۇقىمدى مال ەسەبىن جۇرگىزەتىن قازىرگى اقپاراتتىق ساراپتاۋ جۇيەسى – ياس وسى كەزدە ازىرلەندى. جۇيە يدەياسى ايبىن ادەپحان ۇلىنىكى, اۆتورى – ول كىسىنىڭ شاكىرتتەرى اناس باققوجاەۆ پەن مەن بولدىم. وسى كەزەڭ مەن ءۇشىن ەڭ جەمىستى جىلدار بولدى. ايبىن ادەپحان ۇلىنان كوپ نارسە ۇيرەندىم. سەلەكتسيالىق جۇمىستاردىڭ زاماناۋي ادىستەرى: يندەكستىك باعالاۋ, مالدى تۇرپاتىنا قاراي /لينەينايا وتسەنكا تيپا/ باعالاۋ جانە گەنومدى بولجاۋ ادىستەرىن وسى كەزدە يگەردىم.
2012 جىلى ينستيتۋتقا ورالىپ, ايبىن ادەپحان ۇلىنىڭ يدەياسىن جالعاستىردىم. كەڭ اۋقىمدى سەلەكتسيا باعدارلاماسى اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستار بويىنشا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعادىم. عىلىم دوكتورى بولدىم, پروفەسسور اتاعىن الدىم. وسى جەتىستىكتەرىمنىڭ بارلىعىنا ايبىن ادەپحان ۇلىنىڭ ىقپالى زور بولدى.
تالعات قارىمساقوۆ,
قازمشججوعزي باسشىسىنىڭ عىلىم جونىندەگى ورىنباسارى
ايبىن ادەپحان ۇلىن ماقتاۋ كەرەك ەمەس, ءبىز ول كىسىمەن ماقتانۋىمىز كەرەك. ايبىن اعانىڭ قامقورلىعىن كوپ كوردىم, ءوزىمدى اعانىڭ اقىلى ارقىلى جەتىلدىردىم. عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا اعانىڭ باعىت-باعدارى ارقىلى ءىرى قارا مالدى ترانسپلانتاتسيالاۋ عىلىمي زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىن جۇرگىزدىم. اعا ارقىلى عىلىم جولىنىڭ اۋىر جول ەكەنىن, ول ءۇشىن تالماي ەڭبەكتەنۋ قاجەتتىگىن ۇعىندىم.
ول كىسى ۇستاز رەتىندە ماعان باعىت سىلتەدى, ۇلگى بولا ءبىلدى. قاتەلىگىمدى كەشىرىپ, جەتىستىگىمە قۋاندى. اعا رەتىندە ۇنەمى قامقور بولدى. وقۋعا, ەركىن سويلەۋگە, ورىندى پىكىرلەر ايتۋعا, ىزدەنۋگە باۋلىدى. مەنىڭ ءار جەتىستىگىمدە ايبىن اعانىڭ ۇلەسى بار.
وزىمنەن كەيىنگىلەرگە اعانىڭ ادامي قاسيەتى, ازاماتتىق كەلبەتتى تۋرالى, ول كىسىدەن وزىمە سىڭىرگەن, العان دۇنيەلەردى ماقتانىشپەن ايتا الامىن.
باقىتبەك مازارجانوۆ
ايبىن ادەپحان ۇلى 2010 جىلى «اسىل ت ۇلىك» اق-تى باسقارا وتىرىپ, باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى ءوسىم مولايتۋدىڭ جەدەلدەتىلگەن ءادىسى (ىقم ەمبريوندارىن ترانسپلانتاتسيالاۋ) بولعان اۋقىمدى سەلەكتسيا بويىنشا جۇمىس باستادى. قويىلعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءبىزدى بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ماقساتىندا باسقا ەلدەردەن تاجىريبە الۋعا جىبەردى. بۇل بىزگە جوبا اياسىندا ءوز العاشقى تاجىريبەلەرىمىزدى جۇرگىزىپ, ناتيجەلەر الۋعا, ودان كەيىنگى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. جيناقتاعان تاجىريبەمنىڭ ارقاسىندا ودان كەيىنگى جىلداردا مەنى مال ءوسىمىن مولايتۋدىڭ بارلىق باعىتى بويىنشا ءتۇرلى عىلىمي جوباعا قاتىسۋعا, سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر ءۇشىن ءوز باعىتىم بويىنشا قىزمەتتەردى جەكە جۇزەگە اسىرۋعا ۇنەمى شاقىراتىن بولدى.
ايبىن ادەپحان ۇلى مەنىڭ, مەن سياقتى كوپتەگەن جاستىڭ قىزمەتىنىڭ, ومىرلىك جولىنىڭ نەگىزىن قالادى. بىزگە سەندى, سەنەدى جانە ءالى دە جول كورسەتۋمەن كەلەدى. مەن ءوزىمنىڭ ايبىن اعانىڭ شاكىرتى بولعانىما ماقتانامىن.
جانسەرىك اسانوۆ,
ءىرى قارا مالدى اسىلداندىرۋ جونىندەگى مامان
