قاجەتتى شارا
مەملەكەتتىك رەتتەۋدى ەنگىزۋ جانە سۇيىتىلعان مۇناي گازىنىڭ بولشەك ساۋدا باعاسىن تەجەۋ ناتيجەسىندە بىلتىر ىشكى نارىقتاعى تۇتىنۋ 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 400 000 تونناعا نەمەسە 28%-عا ءوستى. وسى ۋاقىت ىشىندە ينۆەستيتسيانىڭ بولماۋىنا بايلانىستى رەسپۋبليكادا سۇيىتىلعان گاز ءوندىرىسى 400 000 تونناعا نەمەسە جىلدىق ماندە 10%-عا قىسقاردى.
ءوندىرىستىڭ تومەندەۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى ‒ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتىڭ بولماۋى. ناتيجەسىندە, ءوندىرۋشى زاۋىتتار سۇيىتىلعان مۇناي گازىن وزىندىك قۇنىنان تومەن باعادا ساۋدالادى. بۇل رەتتە نارىقتىق باعا بەلگىلەۋ جاعدايىندا موتور وتىنى رەتىندە سۇيىتىلعان گازدىڭ قۇنى اي-92 ماركالى بەنزين باعاسىنىڭ 70%-ىن قۇراۋعا ءتيىس. ياعني ىشكى نارىقتاعى تاپشىلىقتى بولدىرماۋ جانە سۇيىتىلعان مۇناي گازىن ءوندىرۋدى ۇلعايتۋ ءۇشىن وتىننىڭ وسى تۇرىنە باعانى اي-92 ماركالى بەنزين باعاسىنىڭ 70% دەڭگەيىنە دەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇلعايتۋ قاجەت.
ءونىمدى ءوندىرۋدى ىنتالاندىرۋ جانە زاۋىتتاردىڭ شىعىندارىن ءىشىنارا ازايتۋ ماقساتىندا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ءوندىرۋشى زاۋىتتاردان شەكتى باعانى ققس-سىز تونناسىنا
33 600-دەن 40 320 تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتتى, ال باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى بيىلعى شىلدەدەن باستاپ وڭىرلەرگە بايلانىستى بولشەك باعانى ليترىنە 4-6 تەڭگەگە ۇلعايتتى.
ىشكى نارىقتى كولىك قۇرالدارى ءۇشىن گازبەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ تاعى ءبىر شاراسى ‒ سىعىلعان نەمەسە سۇيىتىلعان تابيعي گازدى موتور وتىنى رەتىندە پايدالانۋدى دامىتۋ. تابيعي گازدى كولىك قۇرالدارى ءۇشىن وتىن رەتىندە پايدالانۋ سۇيىتىلعان مۇناي گازىن پايدالانۋدان گورى ۇتىمدى شەشىم. ويتكەنى سوڭعىسى مۇناي-گاز حيمياسىن دامىتۋ ءۇشىن كومىرسۋتەك شيكىزاتىنىڭ قۇندى فراكتسيالارىنا يە. باسقاشا ايتقاندا, قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ قوزعالتقىشتارىندا مۇناي-گاز حيمياسى سالاسى ءۇشىن قۇندى شيكىزاتتى ليترىنە 54-76 تەڭگەگە جاعامىز, ال باسقا ەلدەردە ودان قۇنى تونناسىنا 500-700 مىڭ تەڭگە ءونىم وندىرىلەدى.
وسىعان بايلانىستى مەملەكەت سىعىلعان نەمەسە سۇيىتىلعان تابيعي گازدى موتور وتىنى رەتىندە پايدالانۋدى دامىتۋ, سونداي-اق جەر قويناۋىن ۇتىمدى پايدالانۋ جانە سۇيىتىلعان مۇناي گازىنا باعانى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇلعايتۋ قاجەتتىلىگىن العا تارتىپ وتىر.
ءسالىم ناعىم,
مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ساراپشىسى
نارىق پەن سۇرانىس شارتى
ەلىمىزدە سۇيىتىلعان گازدىڭ نەگىزگى باعاسى 50-70 تەڭگەنىڭ اراسىندا بولسا, كورشى ەلدەردە ەكى ەسە جوعارى. ماسەلەن, تاجىكستاندا – 167 تەڭگە, قىرعىزستان مەن رەسەيدە – 160 تەڭگە, ازەربايجاندا – ءتىپتى, 177 تەڭگە. بۇعان قوسا رەسپۋبليكامىزدا گازبەن جۇرەتىن اۆتوكولىكتەر سانى كوبەيىپ بارادى. 2021 جىلى 313 مىڭ كولىك بولسا, 2022 جىلى ولاردىڭ سانى 57 پايىزعا ارتىپ, 490 مىڭعا جەتتى. كولىك سانى وسىلاي ارتا بەرەتىن بولسا, ەلدە سۇيىق گازدىڭ تاپشىلىعى پايدا بولىپ, بۇل ءونىمدى سىرتتان ساتىپ الۋعا ءماجبۇر بولامىز. ال ەندى سىرتتان 160 تەڭگەگە الىپ, ىشكى نارىقتا 50-70 تەڭگەدەن ساتۋ – ءتيىمسىز. تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە ‒ حالىقتىڭ سۇيىق گازدى تۇتىنۋ دەڭگەيى. ماسەلەن, 2021 جىلى 1 ملن 400 مىڭ توننا گاز تۇتىنىلسا, بىلتىر بۇل كورسەتكىش 1 ملن 800 مىڭعا جەتىپ, 28 پايىزعا وسكەن. وسى رەتتە ەلىمىزدە سۇيىتىلعان گازدىڭ وڭدەلۋى 400 مىڭ تونناعا دەيىن قىسقاردى. بۇل – وندىرۋشىلەردىڭ شىعىنعا ۇشىراۋىنا اكەلۋى مۇمكىن ءۇردىس. قالا بەردى, ەنگىزىلگەن شەكتەۋلەرگە بايلانىستى ولار ءونىمدى ەكسپورتقا دا شىعارا المايدى. سوندىقتان سۇيىتىلعان گاز باعاسىنىڭ ءوسۋىن زاڭدى نارىق ايقىنداعان شارا دەپ قابىلداعان ءجون.
ابزال نارىمبەتوۆ,
EnergyAnalytics تەلەگرامم-كانالىنىڭ اۆتورى, مۇناي-گاز ساراپشىسى
