راس, اركىم ءوز جۇمىسىنا جاۋاپ بەرۋى كەرەك. بىراق بۇل سىننىڭ ءبىر ۇشى قوعامعا دا, ەلوردا تۇرعىندارىنا دا تيەتىنىن ۇمىتپالىق. ادام قانداي – ءۇيى مەن اۋلاسى سونداي, قوعام مەن قاۋىم قانداي – قالاسى مەن دالاسى سونداي. بۇل – ءومىردىڭ قاراپايىم شىندىعى.
وسىدان بەس اي بۇرىن قالا اكىمى رەداكتسيامىز ورنالاسقان بايقوڭىر اۋدانى تۇرعىندارىمەن كەزدەستى. بۋىرقانعان جۇرتشىلىق. ءبارى ۇسىنىس-تىلەگىن ايتىپ, مەردىڭ قولىمەن ماسەلەسىن ءاپ-ساتتە شەشىپ الۋدى قالايدى. اكىم بايىپتى, دايەكتى جاۋاپ بەرىپ وتىردى. زارۋلىكتى ايدالاعا ىسىرماي, ءتيىستى قۇرىلىم باسشىسىنا تاپسىرىپ, شەشۋ جولىن نۇسقادى. ءبىرسىپىرا سۇرلەنگەن ارىزدىڭ ءجون-جوباسىنان حاباردار. ءدال سول جەردە كوتەرىلگەن ماسەلەنىڭ تەڭ جارتىسى جەكە باستىڭ, پەندەشىلىكتىڭ قامى بولىپ كورىندى.
سوندا «وسى ءبىز مۇقتاجدىقتىڭ ساناتىن, سۇرانشاقتىق پەن زارۋلىكتىڭ پارقىن ايىرۋدان قالدىق پا؟ ءىرى قالالار مەن ءوڭىردىڭ تەڭ دامىماۋىنا بىرىڭعاي اتقارۋشى بيلىك كىنالى مە؟» دەپ ويلادىق.
ءيا, ءبارى دە قوعامنىڭ ساپالانۋىنا, پرەزيدەنت ايتقانداي, ادىلەتتىلىك پەن ادالدىققا بايلانىستى. ء«بىزدىڭ قوعام اعارماعان» دەپ ايتۋعا اۋىز بارمايدى. اعارعان, تازارعان, قۇندىلىقتارى ايقىندالعان. الايدا دۇرىس قاراماسا, جۇيەلى كوڭىل بولىنبەسە, «تۇيە ويناقتاسا, جۇت بولادى» دەگەندەي, تىرناقشانىڭ ىشىندەگى «ەل اعالارى» (حالقىمىز بۇل ۇعىمعا ورتا جاستان اسقان ەلگە جاۋاپتى بارلىق ازاماتتى كىرگىزگەن) تايراڭداپ, ۇلت قازىناسىن وڭدى-سولدى شاشىپ, بەيبەرەكەت جۇرسە, اعارعان قارايادى, تازارعان كىرلەنەدى, قۇندىلىق جويىلادى. جاراتقاننىڭ اششى اقيقاتى – وسى. ونى قاڭتاردىڭ ايازى دا, شىلدەنىڭ اپتابى دا تۇزەي المايدى. تۇزەتەتىن – سانا مەن يمان, ءتارتىپ پەن جاۋاپكەرشىلىك. مۇنى قايدان الامىز؟ توت باسپايتىندى قايدان تابامىز؟..
ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى العاشقى ساياسي قۋعىن-سۇرگىننەن ەلگە امان كەلگەندە, ەلشىل جاس بۋىن وكىلدەرى امانداسا بارىپتى. رۋحى كۇشتى اقاڭ ولاردان حالىق جايىن ءبىلىپ, ءبىراز سۇحبات قۇرادى. شىعاردا بىرەۋى تاۋەكەل ەتىپ: «احمەت اعا, سىزدەن باتا سۇرايمىز!» دەپتى. سوندا اقاڭ جارىقتىق: «اينالايىندار, مۇعالىم بولىڭدار!» دەپ ءبىراۋىز باتا بەرگەن ەكەن...
بىزدىڭشە, وسى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ءبىراۋىز باتاسى قازىر دە اسا كوكەيكەستى. بۇگىن – كوكىرەك كوزى اشىق ازاماتتاردىڭ ۇيدە, تۇزدە, قىزمەتتە, ءتۇرلى ورتادا مۇعالىم بولاتىن كەزەڭى. اقاڭ ءداستۇرلى «مولدا بول!» دەگەن باتانى (ونىڭ دا ماعىناسى – تازالىق پەن ۇستازدىق) نەگە جاڭا زامانعا سايكەستىرىپ ايتتى؟ بۇل – «ەلگە, ۇلتقا, بىلىمگە, مادەنيەتكە, تارتىپكە, ءار ىسكە جاۋاپتى بولىڭدار!» دەگەن ءسوز.
80-جىلداردىڭ سوڭىنان كۇنى كەشەگە دەيىن جەر باۋىرلاپ قالعان مۇعالىمدىك ماماندىقتىڭ, شۇكىر, ەڭسەسى كوتەرىلدى. بىراق «باتپانداپ كىرگەن اۋرۋ مىسقالداپ شىعادى» دەگەن دانالىق بار. ويداعى-قىرداعى قايبىر مەكتەپ مۇعالىمىنىڭ قايسىبىر كەمشىلىگىن كورسەك تە, «سالا تۇزەلىپ كەلەدى, وسى ءۇردىس بىرتە-بىرتە ساپاسىزدى, انتي-ۇستازدى قۋادى» دەپ, جاقسىلىقتان ۇمىتتەنەمىز.
مەملەكەت باسشىسى: «استانادا بىلىكتى ۇستازدار تاپشىلىعى سەزىلەدى. جىل سايىن مىڭعا جۋىق مۇعالىم جەتىسپەي جاتادى. سوندىقتان ەلوردادا پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورنىن اشۋ تۋرالى ۇسىنىستى قولدايمىن» دەدى. ءماندى شەشىمگە باستايتىن ماڭىزدى وي. مۇعالىمى كەم مەكتەپ جۇرگىزۋشىسى جول-جونەكەي ءتۇسىپ قالىپ, قاڭتارىلىپ تۇرعان كولىك سەكىلدى. مۇنى ەشبىر وڭىرگە تىلەمەدىك, بىراق «تولىق مەكتەپ» («تولىق ادام» دەگەندەي) ەل جۇرەگى – ەلوردا ءۇشىن ماڭىزدى ەمەس پە؟ استانادا مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردى وقىتاتىن 164 ءبىلىم وشاعىنىڭ 100-ءى – مەملەكەتتىك مەكتەپ. ءجۇزدىڭ 35-ءى – قازاق تىلىندە, 8-ءى – ورىس تىلىندە, 57-ءسى – قوس تىلدە بالا وقىتىپ, تاربيەلەيدى. ۇلتتىڭ ساپاسى ءۇشىن, حالىق اسسامبلەياسىنىڭ 32-سەسسياسى ايقىنداعان مەملەكەتشىل جوبا-جوسپارلار ءۇشىن 57 مەكتەپتىڭ اتا-اناسىمەن لايىقتى سۇحباتتاسىپ قانا قويماي, شورە-شورە ازاماتتارعا شىنايى جاناشىر بولۋ – ەلوردانىڭ مىنبەرشىلدىكتەن, اسىرە دەماگوگيادان ادا تۇرعىندارىنىڭ پارىزى. اقاڭنىڭ «مۇعالىم بول!» دەگەن باتاسى – وسى ورەدە.
«استانا مۇعالىمى» – ونەگە جولى, ءبىلىم-بىلىك ولشەمى. وسىنداعى پەدۋچيليششە مەن پەدينستيتۋت تاريحى, تاعىلىمى, تاجىريبەسى, ءتىپتى عيماراتى دا ۇمىتىلا قويعان جوق. ماسەلە – سونى ورنىقتى جاڭعىرتۋدا.
قازاقتىلدى مەكتەپ ساپالانعان سايىن, مۇندا اقىلدى, كرەاتيۆتى, نامىستى ۇستازدار كوبەيگەن سايىن جاس اتا-انالاردىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتادى. ءدال وسىنى بالاباقشالارعا قاتىستى ايتۋعا دا مۇددەلىمىز.
قازىر الەمدە ء«بىلىم ينفلياتسياسى» دەگەن قاتەر بار. يۋنەسكو دەرەگىنە قاراعاندا, جاھان ۋنيۆەرسيتەتتەرى سوڭعى 30 جىلدا ادامزات تاريحىندا دايارلانعان كۇللى مامان سانىنداي مولشەردە تۇلەك شىعارىپتى. ءبىر كەزدە ءبىلىمنىڭ يدەالى – «پروفەسسور دايارلاۋ» ەدى, بۇگىنىگى مۇراتى – «جاقسى ادام ازىرلەۋ, شىعارماشىلىقتى قولداۋ» بولىپ تۇر. مۇنىڭ ساباعى نەدە؟ ارينە, بارلىق ىستە اقىل, ەسەپ, جاۋاپكەرشىلىك العا شىعۋى كەرەك.
