توراڭعىلى بەتكەي

توراڭعىنىڭ وزگە وسىمدىك­­تەردەن ەرەكشەلىگى, ءبىر بۇ­تا­عىنىڭ وزىندەگى جاپى­راقتارى ەكى ءتۇرلى. اعاش ءدىڭى قويۋ قو­ڭىر. اسىرەسە شولەيتتى اۋماق­تاردا وسەدى. شى­عىس قازاق­ستان بويىنشا كۇر­شىم وڭىرىندە عانا بار. ونىڭ وزىندە ساناۋ­لى.

«بۇرىنعى زاماندا بۇل اعاش­تا قاسيەت بار دەسەتىن. كە­سۋگە دە تىيىم سالعان. ءبىز­­دىڭ جاق­تىڭ توراڭعىسى وسى تۇستا عانا وسەدى», دەيدى ب.ششەر­باكوۆ زايسان كولىنىڭ جا­عالاۋىنداعى ءار-ءار جەردەن شىققان تالداردى نۇسقاپ.

جالپى, قازاقستان اۋما­عىندا توراڭعىنىڭ 3 ءتۇرى وسەدى: قارا توراڭعى, اق توراڭ­عى جانە ليتۆينوۆ توراڭ­عىسى. اسى­رەسە ارال, بال­قاش, الا­كول ماڭىنداعى قۇم­داۋىت ويىس­تارعا بىتكەن. تۇر­لەرى قىسقا بۇتاقتارداعى جاپى­راقتارىنىڭ پىشىنىنە قاراي اجىراتىلادى ەكەن. گۇلدەۋ مەرزىمىندە تىكى­رەيە شىعىپ, كەيىن تومەنگە يى­لەدى. ءيا, بۇل اعاش تا جەمىس بەرە­دى. قاۋاشاقتارى بوتەلكە ءتارىز­دى. تۇقىمى جەلمەن تەز تارال­عانىمەن, باياۋ وسەدى. كەيبىر كارى توراڭعىلاردىڭ بيىكتىگى – 30 مەترگە دەيىن بارسا, ءدىڭىنىڭ ديامەترى – ەكى مەتردەي.

جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, الا جازداي بۇل جەرگە الىس-جاقىن شەتەلدەردەن قوناقتار كەلىپ, شاتىر تىگەتىن كورىنەدى. قونا جاتىپ, كۇن­نىڭ شىققانىن كۇتەدى, فو­توسۋ­رەتتەر تۇسىرەدى. بەينە ءبىر تان­زانيانىڭ ساۆانناسىنداي جەر. انەكەي, ەرەكشە جەرىمىزگە ەل قىزىعادى. ال­داعى كۇندەرى زايساننىڭ جا­عالاۋىنداعى توراڭعىلى بەت­­كەيدى تۋريستىك اۋماققا اينال­دىرۋعا ابدەن بولادى.

شىعىس قازاقستان وبلىسى,

كۇرشىم اۋدانى