مال ۇرلىعى مازا بەرەر ەمەس

ۇلكەندەردىڭ اۋزىنان «ۇرى الىس­تان كەلمەيدى» دەگەندى ءجيى ەستيتىن ەدىك. راسىندا اۋىلدىڭ ءمان-جايىن بىلەتىن قاراقشىلاردىڭ كەسىرىنەن تالاي جىلعى جيعان-تەرگەن مالىنىڭ ورنىن ءبىر كۇندە سيپاپ قالۋدىڭ وڭاي ەمەستىگى ايدان انىق. سونىڭ ءبىرى كەگەن اۋىلىندا تۇراتىن راحىمباي ءادىلجانوۆتىڭ ىرىس-نەسىبەسىن تاسىتىپ وتىرعان 7 باس جىلقىسىن وسى جىلدىڭ باسىندا ۇرىلار «ۇپتەپ» كەتكەن.

– بەس بيە, ءبىر ايعىر, ءبىر تايىمنان ءبىر كۇندە كوز جازىپ قالدىم. كۇنى بۇرىن باقىلاعانىمىزدا ورىستە جۇرگەن مال كەلەسى كۇنى ءىزىم-قايىم جوق. قاڭتاردىڭ 6-سى كۇنى ءتۇن ىشىندە جىلقىنى تيەپ الىپ كەتكەن. ىزدەمەگەن جەرىمىز جوق. ارادا ءۇش اي ءوتىپ قارقارا اۋىلىندا تۇراتىن ءورازالى وماروۆ 20 باس جىلقىسىنان كوز جازىپ قالدى. بارلىعى قىستاي اۋىلدىڭ مالى تەبىندەيتىن ءشولادىردىڭ باۋرايىنان جوعالدى. سودان ءبىراز بۇرىن سارىكولدە تۇراتىن باقىت دەگەن ازاماتتىڭ ءۇش جىلقىسىن تيەپ بارا جاتقان كولىك كوزگە ءتۇسىپ قالىپ, جىلقىلارىن بوساتىپ جىبەرگەن ەكەن. بىراق اۋداندىق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى وعان قاتىستى ءىس قوزعاماعان. مال يەسىنە قايتقان سوڭ, الگى «ۇرى» جايىنا كەتكەن. بىلتىر جازدا وسى ازاماتتىڭ 10 باس مالى جوعالعان, وزدىگىنەن ىزدەپ تاپپاعان ەدى, – دەپ ءبىراز اڭگىمەنىڭ تيەگىن ارىدەن اعىتقان راحىمباي ءادىلجانوۆ ۇرىلاردىڭ ايداۋىندا كەتكەن جەتى جىلقىعا قاتىستى بىرقاتار ماسەلە بارىن بۇكپەسىز تارقاتتى.

– ءورازالىنىڭ جىلقىلارى شىمكەنتتەن, مەنىڭ جىلقىلارىمنىڭ دەرەگى جامبىل وبلىسىنىڭ مەركە اۋدانىنان تابىلدى. تولىق ەمەس, دەگەنمەن شەتى شىقتى. ۇرىلاردى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ۇستادى. دەسە دە مەنى كوپ جايت تولعاندىرادى. مىسالى, مەنىڭ جىلقىمدى تيەپ كەتكەن «گازەل-919» كولىگىنىڭ يەسىنە انىقتاما قاعازدى كەگەننىڭ ۆەتەرينار دارىگەرى جازىپ بەرگەن. نەگىزى ول قارقارا اۋىلىنىڭ ەسەبىندە تۇرعان مالعا انىقتاما بەرۋگە قۇقىلى ەمەس. تاعى ءبىر ماسەلە, انىقتاماعا 8 باس دەپ جازىلعان, ال مالدىڭ ءتۇر-ءتۇسى كورسەتىلمەگەن. زاڭ بويىنشا مال باسى بىرەۋ ەمەس, بىرنەشەۋ بولسا ءتۇر-ءتۇسى ناقتى كورسەتىلۋى كەرەك. ەگەر شارۋا قوجالىعىنىڭ مالى بولسا, يەسىنىڭ ءمورى باسىلادى, – دەگەن مال جوعالتقان تۇرعىن بۇل ىستە ءبىراز شيكىلىكتىڭ بارىن ايتىپ, كوكەيىندەگى كۇماندى ويلارىن ورتاعا سالدى. ءىستىڭ قالاي اياقتالارىنا الاڭداعان جابىرلەنۋشى تەرگەۋ-تەكسەرۋ امالدارىنىڭ ءادىل جۇرگىزىلىپ, الگىندەي كۇمان تۋىنداتقان جاعدايلاردىڭ كولەڭكەلى تۇستارى تۇگەل انىقتالسا دەگەن تىلەگىن ءبىلدىردى.

– بيىلعى ناۋرىز ايىنىڭ 22-سىندە ورىستە جۇرگەن 20 جىلقىم كەلەسى كۇنى ۇشتى-كۇيلى جوق بولدى. ۇيىردە قىرعىز ەلىنەن ساتىپ العان 1 ايعىر, تىرنەكتەپ جيعان 19 بۋاز بيە بولعان. جاز بويى قارقارا وزەنىنىڭ جاعاسىنا بايلاپ, قىمىز ءوندىرىپ, كاسىبىمىزدى دوڭگەلەتىپ وتىرعان ەدىك. كۇنىگە 130 ليترگە دەيىن ءسۇت بەرەتىن, تۇقىمى جاقسى بيەلەر ەدى. مال دەگەن بەرەكە عوي, باۋكەسپە ۇرىلار تىرشىلىگىمىزدى تۇرالاتىپ, تابان استىندا تاقىرعا وتىرعىزىپ كەتتى. جىلقىلارىم كوزدەن تاسا بولعان كۇيدە كەگەن اۋداندىق پوليتسيا بولىمىنە ارىز جازدىم. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى بەلسەنە­ ارەكەت ەتتى. قولدا بار مۇمكىندىكتەرىن جۇ­مىلدىردى. جوعالعان مالدى ىزدەۋدە درون­نىڭ كومەگىنە جۇگىندىك. ىزدەستىرۋ جۇمىس­تارى وڭاي بولمادى, ءبىرتالاي شىعىن­دالدىق. ايلاپ ىزدەگەن اق ادال مالىمىزدىڭ شەتى شىمكەنتتەن شىقتى. ءسويتىپ, جيىرما جىلقىنىڭ 2-ءۋى تابىلدى. جەكەگە ساتىلىپ كەتكەن ەكەن. ەكى بيەم ق ۇلىنداپتى. ۇرىلاردىڭ ەكەۋى اۋىلىمىزدىڭ ازاماتتارى بولىپ شىقتى, – دەيدى قارقارا اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, كاسىپكەر ءورازالى وماروۆ. ول جەدەل ارەكەت ەتكەن اۋداندىق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ تاباندىلىق تانىتقاندارى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى.

مال ۇرلىعىنا قاتىستى ورىن العان فاكتىلەرگە وراي, كەگەن اۋداندىق پوليتسيا بولىمىنە حابارلاسقان ەدىك. 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كەگەن اۋداندىق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى قىلمىستىڭ الدىن الۋ, ونى اشۋ, تەرگەپ-تەكسەرىپ, شەشىم قابىلداۋ بويىنشا ءتيىستى جۇمىستار اتقارىپ, ءىس-شارالار جۇرگىزگەن. بارلىق سالا بويىنشا 71 قىلمىس تىركەلگەن.

«ونىڭ ىشىندە مال ۇرلىعىنا قاتىستى 14 قىلمىس تىركەلىپ, 8-ءى اشىلدى, ياعني قىلمىستىڭ اشىلۋى 57,1 پايىزدى قۇرادى. ونىڭ ىشىندە 2 قىلمىستىق ءىس ايىپتاۋ اكتىسىمەن سوتقا جولدانعان, قالعاندارى ەكى جاقتىڭ تاتۋلاسۋىنا بايلانىستى توقتاتىلعان. 2023 جىلدىڭ وسى كۇنگە دەيىنگى ۋاقىتتا مال ۇرلىعى بويىنشا
6 دەرەك تىركەلدى. اتالعان مال ۇرلىعىنىڭ ءبارى اشىلىپ, 5 قىلمىستىق ءىس سوتقا ايىپ­تاۋ اكتىسىمەن جولدانعان, 1 قىلمىستىق ءىس ەكى جاقتىڭ تاتۋلاسۋىنا بايلانىستى توقتاتىلدى. وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىن­دا كەگەن اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ءوزىنىڭ 20 باس جىلقىسىنىڭ بەلگىسىز جاعدايدا جوعالىپ كەتكەنى تۋرالى پوليتسيا بولىمىنە حابارلاعان. اتالعان جاعداي بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, كەگەن اۋداندىق پب-نىڭ تاجىريبەلى قىزمەتكەرلەرىنەن توپ قۇرىلىپ, تەرگەپ-تەكسەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. تەرگەپ-تەكسەرۋ جۇمىستارى كەزىندە اتالعان قىلمىسقا قاتىسى بار كەگەن اۋدانىنىڭ 3 ازاماتى كۇدىك تۋعىزعان. تەكسەرۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە بۇل جىگىتتەردىڭ اتالعان قىلمىستى جاساعانى انىقتالدى. قازىرگى كەزدە ولاردىڭ باسقا قىلمىسقا قاتىسى بار-جوقتىعى تەكسەرىلىپ جاتىر», دەيدى كەگەن اۋداندىق پوليتسيا ءبولىمى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, پوليتسيا مايورى ەرىك داكەەۆ.

ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ مالىمدەۋىنشە, مال ۇرلىعىنا قاتىستى قىلمىستاردىڭ ءىزىن سۋىتپاي اشۋدا جانە الدىن الۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن بىرنەشە فاكتور بار. اتاپ ايتقاندا, جابىرلەنۋشىلەردىڭ مال­دىڭ جوعالعانى تۋرالى پوليتسيا قىزمەت­كەر­لە­رى­نە دەرەۋ حابار بەرمەيتىنى, جوعالعان جاع­دايدا وزدىگىمەن ىزدەستىرۋ جۇمىستارىن جۇر­گىزۋى – ۇرىلاردىڭ ءىزىن سۋىتىپ كەتۋىنە بىر­دەن-ءبىر سەبەپ. سونداي-اق مالدىڭ قاراۋ­سىز قالۋى دا ۇرىلارعا تاپتىرماس مۇم­كىندىك ەكەنىن ەستەن شىعارماۋدى ەسكەر­تەدى.

«ۇرلىق ءتۇبى – قورلىق» ەكەنىن بىلە تۇرا, قىلمىس جاساۋدان تايىنباعان تاعى ءبىر توپ وسىدان ەكى اي بۇرىن شاماسىندا قوناەۆ قالاسىنان ءبىر ءۇيىر, ياعني 27 باس جىلقىنى تاپا-تال تۇستە كوپىر ۇستىمەن ايداپ ءوتىپ, سول ماڭايدا كولىككە تيەپ, جامبىل وبلىسىنىڭ مەركە اۋدانىنا الىپ كەتكەن ەكەن. الماتى وبلىستىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى­ ەرنار ءسايدىلديننىڭ ايتۋىنشا, وسى قىل­مىس­تىق ءىس بويىنشا جەدەل توپ قۇرىلىپ, ىزدەس­تىرۋ جۇمىستارى ناتيجەسىندە ۇرىلار ۇستا­لىپ, 27 باس جىلقى تۇگەلدەي يەسىنە قاي­تارىلعان. پوليتسيانىڭ قىلمىستىق ءىستىڭ ءىزىن سۋىتپاي, ۇرىلاردى دەر كەزىندە قۇرىق­تاۋىنا مال جوعالتۋ دەرەگىنىڭ تەز ارادا حابارلانىپ, ارىزدانۋدىڭ پايداسى تيەتىندىگىن اتاپ وتكەن ول بۇگىندە قىل­مىس­تىق ىستەردى اشۋدا وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, پوليتسيا پول­كوۆنيگى باۋىرجان الەنوۆتىڭ تاپسىرماسى­مەن كوپتەگەن وزگە­رىس ەنگىزىلىپ, قىل­مىس­تىق­ وقيعالاردىڭ اشى­لۋىنىڭ پايىزدىق كور­سەتكىشى ارتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.

«تۇرعىنداردىڭ مالدارىنىڭ قولدى بولۋىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى – قاراۋسىز قالدىرۋ. كۇن-ءتۇن دەمەي كۇرە جولداردىڭ بويىندا مال جايىلىپ جۇرەتىندىكتەن, ونى ايداپ كەتۋمەن قاتار جۇرگىنشىلەرگە قاۋىپ-قاتەر توندىرەتىن وقيعالار جيىلەپ كەتتى. قازىر سان ەمەس, ساپاعا كوپ كوڭىل بولىنەدى. سول سەبەپتى كەلىپ تۇسكەن ارىز-شاعىمعا ساپالى قىزمەت كورسەتۋگە باسا نازار اۋدا­رى­لىپ وتىر. بيىل ەڭبەكشىقازاق اۋدانىندا 20 باس جىلقى جوعالعانى تۋرالى ارىز تۇسكەن ەدى. ولاردى ىزدەستىرۋ جۇمىسىنا توتەنشەلىكتەردىڭ تىكۇشاعى قولدانىلىپ, ناتيجەسىندە جىلقىلار جايىلىمنان ۇزاپ كەتكەن جەرىنەن ءدىن امان تابىلدى. سول سياقتى كەگەن اۋدانىنداعى مالداردى دا ورىستەن باسىپ كەتكەن. الماتى وبلىسىندا مال ۇرلىعىنىڭ كورسەتكىشى ءوسىپ وتىر, باسقارما باسشىسىنىڭ ىزدەستىرۋ توبىن قۇرىپ, جۇمىستى جەدەلدەتۋىنىڭ ناتيجەسىندە قىلمىستىق ىستەر اشىلدى. وعان قوسا ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ جۇمىستارى جاندانىپ كەلەدى. جالپى, مال ۇرلىعىن الدىن الۋ بويىنشا ءبىراز جۇمىس جاسالىپ كەلەدى», دەيدى الماتى وبلىستىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ەرنار ءسايدىلدين.

الماتى وبلىسى