مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ادامگەرشىلىك-ادەپتىلىك بەينەسى قانداي بولۋى كەرەك؟ ونىڭ قۇندىلىقتارىن قالاي جەتىلدىرەمىز؟ وڭ ءيميدجىن قالاي قالىپتاستىرامىز؟ مەملەكەتتىك قىزمەت پەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ بەدەلى مەن مارتەبەسى قايتسە ارتادى؟ شىنى كەرەك, كوپتىڭ كوكەيىندەگى بۇل سۇراقتارعا ءالى دە ناقتى جاۋاپ بەرىلگەن جوق. وكىنىشكە قاراي, الاش قايراتكەرى ءاليحان بوكەيحاننىڭ «ۇلتقا قىزمەت ەتۋ – بىلىمنەن ەمەس, مىنەزدەن» ەكەنىن ءالى دە ناقتى ىستە كورسەتە الماي كەلەمىز.
وتكەندە مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ باستاماسىمەن اقمولا وبلىسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى ءمىنسىز بەدەل قاعيداتتارىن نىعايتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ بويىنشا سەمينار-كەڭەس ۇيىمداستىرىلدى. اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى ەرمەك مارجىقپاەۆ, سەنات دەپۋتاتى مۇرات قادىربەك, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى التاير احمەتوۆ, بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى ىستانبۇل وڭىرلىك ورتالىعى ساياسات جانە باعدارلامالاردى قولداۋ جونىندەگى بيۋروسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسى جونىندەگى مامانى يراكلي كوتەتەشۆيلي, گرۋزيا مەملەكەتتىك قىزمەت بيۋروسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەلگۋدجا ماكالاتيا, سونداي-اق ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ادەپ جونىندەگى ۋاكىلدەرى قاتىسقان ءىس-شارادا مەملەكەتتىك لاۋازىمدارعا ورنالاسۋ كەزىندە ازاماتتاردىڭ بەدەلىنە قويىلاتىن تالاپتاردى جەتىلدىرۋ جانە ادەپ جونىندەگى ۋاكىلدەردىڭ مارتەبەسى مەن ءرولىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى قارالدى.
سول جيىندا ايتىلعان دەرەكتەردىڭ ءبىرى تومەندەگىدەي. قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدە قىزمەتتىك ادەپ نورمالارىن بۇزۋ فاكتىلەرى ازايعان ەكەن. تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ سانى وتكەن كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 21 پايىزعا قىسقارعان. ماسەلەن, 2021 جىلى 412 دەرەك تىركەلسە, وتكەن جىلى بۇل سان 325-كە دەيىن تۇسكەن.
قازىرگى ۋاقىتتا ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردا جانە وبلىس اكىمدەرىنىڭ اپپاراتتارىندا – 765, ونىڭ ىشىندە 34 دەربەس ادەپ جونىندەگى ۋاكىل قىزمەت اتقارادى. وتكەن جىلدىڭ وزىندە ەلىمىز بويىنشا ادەپ جونىندەگى ۋاكىلدەر 20 مىڭنان استام ازامات پەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىگە كونسۋلتاتسيالىق كومەك كورسەتكەن. اتاپ ايتقاندا, 167 ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ قۇقىعى قالپىنا كەلتىرىلىپ, 25 مىڭعا جۋىق ءتۇسىندىرۋ-پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارا جۇرگىزىلگەن.
ماماندار مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى بۇل كورسەتكىشكە اگەنتتىك تاراپىنان قولعا الىنعان ادەپ جونىندەگى ۋاكىل ينستيتۋتى ىقپال ەتىپ وتىر دەيدى. «وسى ينستيتۋتتى جەتىلدىرۋ, ولاردىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ادەپ جونىندەگى ۋاكىل تۋرالى ەرەجەنى قايتا قاراۋ تۋرالى ۇسىنىس بەرىلىپ, 2023 جىلعى 5 ماۋسىمدا پرەزيدەنت جارلىعىمەن ءتيىستى وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. وزگەرىستەرگە سايكەس ادەپ جونىندەگى ۋاكىلدەرگە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ وتىنىشتەرىن ءوز بەتىنشە قاراۋ جانە ادەپكە بايلانىستى تارتىپتىك تەرىس قىلىقتاردى قاراۋ كەزىندە قورىتىندى شىعارۋ فۋنكتسيالارىن بەرۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. بۇعان قوسا, ەندى ادەپ جونىندەگى ۋاكىلدىڭ دەربەس لاۋازىمىن اتقاراتىن ادامدار مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنا تىكەلەي باعىنادى», دەيدى اگەنتتىك توراعاسى دارحان جازىقباەۆ.
ال الماتى وبلىسىنىڭ ادەپ جونىندەگى كەڭەسى مۇشەسى, وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى داۋلەت جاراسباەۆ: «حالىققا قىزمەت ەتەتىن ادامداردىڭ ادالدىعى مەن ادىلدىگى, جۇمىسىنا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى, قوعام مەن ازاماتتاردىڭ سەنىمىن تۋعىزۋى – ءاربىر مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ مىندەتى. دەمەك ادامدار اراسىندا وسى قىزمەتشى تۋرالى دۇرىس پىكىر, وڭ كوزقاراس, وعان دەگەن ايقىن سەنىمدىلىك قالىپتاسۋى قاجەت. مۇنداي سەنىم مەن قۇرمەتكە جەتۋ وڭاي ەمەس. بۇل ءۇشىن ءبىر عانا كاسىبي بىلىمدىلىك پەن بىلگىرلىك جەتكىلىكسىز, ودان باسقا قىزمەتشىنىڭ مىنەز-ق ۇلىق ماسەلەسى وتە ماڭىزدى ورىنعا يە. ياعني قىزمەتشىنىڭ كاسىبيلىك دەڭگەيى مەن جوعارى مورالدىق-ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى قاتار تۇرۋى كەرەك», دەيدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ: «مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر بارىنشا اشىق جۇمىس جۇرگىزىپ, حالىققا شىنايى ەسەپ بەرۋى كەرەك. مەملەكەتتىك قىزمەت دەگەنىمىز – جەكە باستىڭ باق-داۋلەتىن ارتتىراتىن جەر ەمەس. بۇل – تۋعان حالقىڭنىڭ الدىندا ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋ دەگەن ءسوز», دەگەن ەدى. رەسپۋبليكالىق قوعامدىق شتابتا وتكەن جيىندا «ادام – مەملەكەت ءۇشىن ەمەس, مەملەكەت – ادام ءۇشىن» ۇستانىمىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالعان پرەزيدەنت مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قىزمەتتىك ادەپ نورمالارىنىڭ ساقتالۋى تۋرالى دا ايتتى. ەندىگى ماسەلە ۇلت مارتەبەسىن كوتەرەتىن, ەل ابىرويىن اسقاقتاتاتىن مەملەكەتتىك قىزمەتكەر بولۋ – مارتەبەلى مىندەت ەكەنىن تۇسىنەتىن ۇرپاق ءوسىرۋ. ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدان العا باسۋى دا كوپ جاعدايدا وسى قىزمەتشىلەردىڭ ادال ىسىنە بايلانىستى.
