تۇتىنۋشى قۇقىن قورعاۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگى

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين رەسپۋبليكادا تۇتىنۋشى قۇقى بۇزىلعانى تۋرالى شاعىمدار سانى جىل وتكەن سايىن كوبەيىپ بارا جات­قانىن باياندادى. ماسەلەن, 2022 جىلى ءتيىستى مينيسترلىك 30,2 مىڭنان استام شاعىم قاراعان. باسقا مەملەكەتتىك ورگاندار بويىنشا دا جاعداي وسىنداي.

كوبىنە ازاماتتار مەديتسينالىق قىز­مەت­تەردىڭ ساپاسى, بايلانىس قىزمەت­تەرى, قالالىق قوعامدىق كولىكتەر جانە قوعام­دىق تاماقتانۋ قىزمەتتەرىنە شاعىمدا­نادى. بۇل رەتتە وتكەن جىلى كەلىپ تۇس­كەن شاعىمداردىڭ 44,8%-ى بويىن­شا كون­سۋلتاتسيالىق-قۇقىقتىق كومەك كور­سەتىلىپ, 43,7%-ى بويىنشا وڭ شەشىم­  قابىلدانىپتى. ناتيجەسىندە, تۇ­تىنۋشىلارعا 786 ملن تەڭگە قايتارىلعان.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا زاڭناماعا تۇتى­نۋشى قۇقىعىن قورعاۋ جۇيەسىنىڭ تيىم­دىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان تۇزەتۋلەر ازىرلەندى. ماسەلەن, تۇتىنۋشى قۇقىعىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ومبۋدسمەن ينستيتۋتىن ەنگىزۋ, ولاردىڭ شاعىمدارىن قاراۋ ءراسىمىن جەڭىلدەتۋ (4-تەن 2 ساتىعا دەيىن), نەگىزگى قاعيداتتارىن كوممۋنالدىق, كولىك, مەديتسينالىق, تۋريستىك قىزمەتتەر, باي­لانىس قىزمەتتەرى جانە وزگە دە سالا­لارعا مىن­دەتتەۋ كوزدەلىپ وتىر», دەدى س.جۇمان­عارين.

سونىمەن قاتار سوتتىڭ شەشىمىمەن ايىپپۇل سالۋ ارقىلى ازاماتتىق جاۋاپ­كەرشىلىكتى ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل شارا كاسىپكەرلىك نىساندارىن تۇتىنۋشىنىڭ زاڭدى تالاپتارىن ورىنداۋعا ىنتالاندىرادى. سونداي-اق ونلاين-ساۋدا سەگمەنتىندە زاڭدى تالاپتاردىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋ بويىن­شا جۇمىس جۇرگىزىلە باستايدى.

جالپى تۇزەتۋلەر ناتيجەسىندە تۇتى­نۋشى قۇقىعىن قورعاۋ سالاسىن مەملە­كەتتىك رەتتەۋ بويىنشا قاناعاتتانۋ دەڭگەيى 2025 جىلعا قاراي 80%-عا جەتۋگە ءتيىس. ۇسىنىلعان تۇزەتۋلەر بويىن­شا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق تۇتىنۋ­شى­لار ليگا­سىنىڭ توراعاسى سۆەتلانا روما­نوۆ­سكايا تۇسىنىكتەمە جاسادى.

پرەمەر-مينيستر شاعىمداردىڭ باسىم بولىگى ساپاسى تومەن تاۋارلاردى ساتۋ, زات باعاسىنىڭ كورسەتىلمەۋى جانە دۇرىس كورسە­تىلمەۋى, ينتەرنەت-دۇكەندەردەن اقشانىڭ ۋاقتىلى قايتارىلماۋى بويىن­شا ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«تۇتىنۋشىلار دەنساۋ­لىق ساقتاۋ, تاماقتانۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋ­نال­دىق شارۋاشىلىق, بايلانىس سالالارىن­داعى قىزمەتتەردىڭ ساپاسىنا دا ءجيى شا­­عىمدانادى. مەملەكەتتىك ورگاندار وتىنىشتەردى ۋاقتىلى قاراي بەرمەيدى. كو­بىنەسە ماسەلە سول كۇيى شەشىلمەي قا­لىپ جاتادى. وسىعان بايلانىستى تۇ­تى­نۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جو­نىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كەڭەستىڭ جۇ­مى­سىن كۇشەيتۋ قاجەت», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, 2020 جىلى «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭعا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر ۇكى­مەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن بيزنەستى تار­تا وتىرىپ, ءبىرتۇتاس جۇيە قۇرۋعا ىق­پال ەتتى. وعان قوسا ناقتى ناتيجەگە قول جەت­كىزۋ ءۇشىن زاڭنامالىق بازانى ودان ءارى جە­تىل­دىرۋ قاجەت. وسى ماقساتتا قول­دا­نىستاعى زاڭدارعا جاڭا تۇزەتۋلەر ازىر­لەنگەن ەدى.

 «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ومبۋدسمەن ينستيتۋتىن ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. ول پروبلەمالار مەن شاعىمداردى رەتتەۋدىڭ نەگىزگى ۇيلەس­تىرۋشىسى بولۋعا ءتيىس. بۇل ورايدا تۇتى­نۋشىلاردان تۇسەتىن شاعىمداردى قاراۋ الگوريتمىن بارىنشا جەڭىلدەتۋ قاجەت. مۇندا تۇتىنۋشى – قوعامدىق بىرلەستىك – مەملەكەت اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ءتيىمدى سحەماسىن قۇرۋ ماڭىزدى», دەدى پرەمەر-مينيستر.

ۇكىمەت باسشىسى ۇسىنىلعان زاڭ جو­با­لارىن قولداۋ بويىنشا داۋىس بەرۋ ءراسىمى وتكىزىلگەننەن كەيىن ولاردىڭ پارلا­مەنت ماجىلىسىنە ۋاقتىلى جولدانۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.

سونداي-اق ۇكىمەت باسشىسى كەيىنگى ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ تۋريستىك نىساندارىنا قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. نەگىزىندە, تۋريزم سالاسىنداعى قازىرگى جاعداي جانە سالانى دامىتۋ بو­يىنشا الداعى اتقارىلاتىن شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسى تالقىلاندى.

مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اسحات ورالوۆ ەلىمىزدە ءتۋريزمنىڭ دامىپ كەلە جاتقانىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ىشكى تۋريستەر سانى 25%-عا ءوسىپ, 8,6 ملن ادامعا جەتكەن. بۇل پاندەمياعا دەيىنگى دەڭگەيدەن 2 ملن-عا جۋىق ادامعا كوپ. سون­داي-اق وتكەن جىلى قازاقستانعا 1 ملن-عا جۋىق شەتەلدىك تۋريست كەلسە, بيىل بۇل كورسەتكىش 1,4 ملن ادامعا دەيىن ارتادى دەگەن جوسپارلى بولجام بار ەكەن. «بۇل شەتەلدىك قوناقتاردىڭ قازاقستانعا تۋريستىك باعىت رەتىندە قىزى­عۋشىلىعىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى», دەدى مينيستر.

رەسپۋبليكاداعى قوناقۇيلەر سانى 284-كە كوبەيىپ, 4 مىڭعا جەتتى. جالپى سىيىمدىلىعى 203 مىڭنان استام توسەكتىك ورىندى قۇراپ, 10 مىڭعا كوبەيگەن. بارلىق تۋريستىك ورىن 2022 جىلى جالپى سوماسى 183 ملرد تەڭگە تابىس تاپقان. بۇل 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 68%-عا كوپ. ناتيجەسىندە, تۋريستىك قىزمەتتەن تۇسەتىن سالىق تۇسىمدەرىنىڭ رەكوردتىق دەڭگەيى تىركەلگەن. وسى جىلدىڭ ءى توقسانىنداعى كورسەتكىشتەر سالاداعى ءوسۋدىڭ جالعاسىپ كەلە جاتقان ءۇردىسىن كورسەتىپ وتىر.

 «ەلىمىزدە تۋريستىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسىپ كەلەدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى قۇنى 27 ملرد تەڭگە بولاتىن 28 جوبا اياقتالدى. ونىڭ ىشىندە بالقاش كۋرورتتىق ايماعىندا ين­جەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالار جانە اقتاۋ قالاسىنىڭ جىلى جاعاجايىنا دەيىن اۆتوجول سالىنۋى, سونداي-اق اۋە تاسىمالى مۇمكىندىكتەرىن ەداۋىر كەڭەيتكەن ءۇشارال جانە ءۇرجار اۋەجايلارىنىڭ ىسكە قوسىلۋى ەرەكشە ماڭىزعا يە. قازىرگى تاڭدا 439,3 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 83 ين­فراقۇرىلىمدىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر», دەدى ا.ورالوۆ.

تۋريزم سالاسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتىن دامىتۋعا دا كوپ كوڭىل ءبولىندى. ماسەلەن, 2019 جىلدان بەرى جالپى قۇنى 420 ملرد تەڭگەدەن اساتىن 360-تان استام ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلدى. بيىل 14,5 مىڭ توسەكتىك ورىن مەن 2 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشۋ بويىنشا 288 ملرد تەڭگەنىڭ 115 جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر ەكەن. كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتى ىن­تالاندىرۋ جانە بيزنەستى قولداۋ ماق­ساتىندا وتكەن جىلدان باستاپ ەلىمىزدە مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جاڭا 7 شاراسى قولدانىسقا ەنگىزىلگەنى ءمالىم.

سونداي-اق ۇكىمەت وتىرىسىندا ماڭ­عىس­تاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ, تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى دارحان سا­تىبالدى, اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى ەر­مەك مارجىقپاەۆ وڭىرلەردەگى تۋريستىك جو­بالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى باياندادى.

پرەمەر-مينيستر تۋريزم سالاسىنىڭ كوپتەگەن الەم ەلدەرى ءۇشىن نەگىزگى تابىس كوزى بولىپ سانالاتىنىن, سوندىقتان دا ونىڭ دامۋ بولاشاعى وتە جوعارى ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. وسى سالانى جانداندىرۋ جانە وعان جۇيەلى تۇردە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن كورسەتۋ ءۇشىن ءتيىستى زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, تۋريس­تىك سالانى دامىتۋدىڭ 2023-2029 جىل­دارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى بەكىتىلىپ, رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدەگى تۋريستيفيكاتسيا كارتالارى دايىندالدى.

سونىمەن قاتار شەتەلدىك تۋريستەرگە سالىقتى قايتارۋدىڭ الەمدىك «Tax free» تاجىريبەسى ەنگىزىلدى. تۋريستەر قازاق­ستانعا ۆيزاسىز كەلە الاتىن مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن دە ناقتى جۇمىس جۇرگىزىلگەن.

 «ەلدەردىڭ اراسىنداعى وسىنداي كەدەرگىلەردى الىپ تاستاۋ قازاقستاندا ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى سەرپىن بەرەدى. مۇنى سالىق تۇسىمدەرىنەن كورۋگە بولادى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تۋريزم سالاسىنان تۇسكەن سالىقتاردىڭ كولەمى 390 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل – 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 ەسە كوپ. جالپى, قازاقستاننىڭ تۋريستىك نىساندارىنا قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

جىل سايىن جاعاجايلار مەن تۋريستىك ايماقتاردىڭ لاستانۋىنا قاتىستى سىن ايتىلادى. تۇرعىندار مەن بيزنەس تاراپىنان قاراپايىم جاعدايدىڭ جوق­تىعىنا, جولداردىڭ ناشارلىعىنا, تۋريس­تىك وبەكتىلەردەگى انتيسانيتارياعا شاعىمدار كوپ. تۋريستىك ماۋسىم ەندى باس­تالدى, سونىڭ وزىندە قىزمەتتەردىڭ ساپاسى بويىن­شا مەملەكەتتىك ورگاندارعا 500-دەن استام رەسمي شاعىم مەن ءوتىنىش ءتۇسىپتى.

 «تاكسي جۇرگىزۋشىسىنىڭ شەتەلدىك قوناق­تاردى اۋەجايدان قوناقۇيگە دەيىن 800 دوللارعا جەتكىزىپ سالعان جاعداي ءبارىنىڭ ەسىندە. قوناقۇيلەر مەن جالپى تۋر­لار­دىڭ, سونداي-اق ىشكى بيلەتتەردىڭ جوعارى باعالارىنا, تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتۋ ۋاقىتىنا قاتىستى شاعىمدار بار», دەدى پرەمەر-مينيستر.

ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي كەلەڭسىز جايتتار ەلدىڭ يميدجىنە نۇقسان كەلتىرەدى. سوندىقتان مەملەكەتتىك ورگاندار دا, بيزنەس تە وسى پروبلەمالاردىڭ ءبارىن شۇعىل شەشۋى كەرەك.

 «مىندەتىمىز – بارلىق وڭىردە ينفرا­قۇ­رىلىمنىڭ, لوگيستيكانىڭ, سەر­­ۆيس­­­تىڭ ساپاسى مەن قىزمەت كورسەتۋ مادە­نيە­تىنىڭ دامۋ قارقىنىن ارتتىرۋ. قازاقستان 2029 جىلعا قاراي ساياحات پەن ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ جاھاندىق يندەكسى رەيتينگىندە 50-ورىننان تومەن بولماۋعا ءتيىس», دەپ اتاپ ءوتتى ءاليحان سمايىلوۆ.

وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت باسشىسى نەگىزگى تۋريستىك ورىندارعا بارا­تىن جولداردى جوندەۋ جانە سالۋ جو­نىندەگى جۇمىستى جەدەلدەتۋدى, تۋريس­تىك وبەكتىلەردى ينجەنەرلىك ينفراقۇ­رى­لىممەن ۋاقتىلى قامتاماسىز ەتۋ جو­نىندە شارالار قابىلداۋدى, سونداي-اق كۋرورتتىق ايماقتار مەن تۋريستىك وبەك­­تى­لەردىڭ سانيتارلىق جاي-كۇيى مەن ابات­تان­­دىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.

ول سونداي-اق قىزمەتتەرگە تاريفتەردى كورسەتە وتىرىپ جانە تۋريستىك وبەك­تىلەردە قاۋىپسىزدىك شارالارىن كۇشەيتۋ, بارلىق وتاندىق وبەكتى بويىنشا بۋك­لەتتەر, جولسىلتەمەلەر مەن كارتالاردى باسىپ شىعارۋعا جانە تاراتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.