الماتى وبلىسىنىڭ ورتالىعى قوناەۆ قالاسىنا كوشىرىلگەننەن كەيىنگى باستى ماقسات – وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ باسىم باعىتتارىن ايقىنداپ الۋ بولعان. سوندىقتان باعدارلامالىق قۇجات رەتىندە 2025-2030 جىلدارعا دەيىنگى ەكى كەزەڭدى قامتيتىن وبلىستىڭ دامۋ ستراتەگياسى نەگىزگى 5 باعىت بويىنشا: تەڭگەرىمدى اۋماقتىق دامۋ; ادامي كاپيتالدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ; حالىققا قولجەتىمدى ينفراقۇرىلىم; حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ جانە تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
الماتى وبلىسىندا ونەركاسىپ ءوسىمى 10,7 پايىزدى قۇرادى. وڭدەۋ ونەركاسىبى ءوڭىر ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ لوكوموتيۆى بولىپ تابىلادى. بۇل سالاداعى ءوسىم 11,5 پايىزدى قۇرادى. جالپى, وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق نەگىزگى سالاسىندا تۇراقتى ءوسىم بايقالادى. بۇل تۋرالى الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ مالىمدەدى.
«2022 جىلعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى بويىنشا بارلىق سالادا تۇراقتى ءوسىم قامتاماسىز ەتىلدى. جالپى, وڭىرلىك ءونىم 4 تريلليون 249 ملرد تەڭگەگە جەتىپ, 106,3 پايىزعا ءوستى, بۇل رەسپۋبليكا بويىنشا ءۇشىنشى ورىندا. بيىلعى جىلدىڭ ءتورت ايىندا دامۋ قارقىنى ساقتالدى. ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 10,7 پايىزعا, ساۋدا كولەمى 20,7 پايىزعا, قۇرىلىس جۇمىستارى 1,8 پايىزعا, اۋىل شارۋاشىلىعى 0,6 پايىزعا ءوستى», دەدى وبلىس اكىمى.
جالپى, الماتى وبلىسى ءوزىن اگروونەركاسىپتىك ايماق رەتىندە كورسەتەدى, وندا وڭدەۋشى سەكتور ماڭىزدى ءرول اتقارادى, ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ قارقىنعا يە. ماسەلەن, وبلىستىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن ونەركاسىپ ءونىمى قۇرايدى. ەكسپورتقا باعىتتالعان وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسى 90 پايىزعا نەمەسە 503 ميلليارد تەڭگەگە جەتتى. ءوز كەزەگىندە وڭدەلگەن ونىمدەر ەكسپورتى 20%-عا ءوسىپ, شامامەن 600 ملن اقش دوللارىن قۇرادى (2022 جىلدىڭ 11 ايى).
اگروونەركاسىپ كەشەنىندە قۇس جانە قۇس ەتىن ءوندىرۋ بويىنشا وبلىس كوش باستاپ تۇر, ال قوي مەن ەشكى باسى, جۇگەرى, كوكونىس, جەمىس-جيدەك داقىلدارىن جانە كارتوپ ءوسىرۋ بويىنشا رەسپۋبليكادا العاشقى ۇشتىككە كىرەدى.
ء«داستۇرلى سالالارمەن قاتار ءبىز جاڭا باعىتتاردى زەرتتەۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ەڭ الدىمەن, ەكسپورتقا باعىتتالعان جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى تۋرالى ايتقىم كەلەدى. وسى الەۋەتتىڭ ارقاسىندا الماتى وبلىسى قىرعىزستان, وزبەكستان سياقتى ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى ءىرى ەنەرگەتيكالىق حاب جانە سەرىكتەس بولا الادى», – دەدى ايماق باسشىسى.
سونداي-اق مارات ەلەۋسىز ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە تاعى ەكى پەرسپەكتيۆالى سالا – تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا ونەركاسىبى مەن بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
اتالعان ءوڭىر پايدالى قازبالارعا باي. كومىر, مىس, التىن, ۋران جانە باسقا دا پوليمەتاللداردىڭ قورى زەرتتەلدى. العاش رەت عىلىم اكادەمياسىنىڭ تاۋ-كەن ينستيتۋتىنىڭ كومەگىمەن الماتى وبلىسىنىڭ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىن دامىتۋ باعدارلاماسى ازىرلەنگەنىن اتادى.
الماتى وبلىسىندا اۋىز سۋ تارتۋ جوبالارىنا 27 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى قاراستىرىلعان. وبلىس باسشىلىعىنىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – حالىقتى تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ.
وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, قازىر حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتۋداعى كورسەتكىش 92,7%-دى قۇراپ وتىر. بيىل 62 جوبانى ىسكە اسىرۋعا 27,8 ملرد. تەڭگە قاراستىرىلعان. جىل سوڭىنا قاراي سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى 93,5% جەتەتىن بولادى. اتالعان سالادان باسقا, وبلىس باسشىسى گازداندىرۋ مەن جولدى جاساۋ سەكىلدى ينفراقۇرىلىمدىق سالالار تۋرالى دا ءسوز ەتتى. ماسەلەن, بۇگىنگى تاڭدا گازداندىرۋعا جاتاتىن 294 ەلدى مەكەننىڭ 147-ءسى گازداندىرىلعان. كوگىلدىر وتىنعا وبلىستىڭ 1 ملن 114 مىڭ تۇرعىنى قوسىلعان. بيىل تاعى 9 ەلدى مەكەندى قوسقاندا كورسەتكىش 69,4%-عا جەتەدى. ايماق باسشىسىنىڭ سوزىنشە, جىلدان-جىلعا جولداردىڭ ساپاسى جاقسارىپ كەلەدى. 2022 جىلى بارلىعى 731 شاقىرىم جول جوندەلگەن. بيىل جول ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋعا 48,5 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. جىل سوڭىنا قاراي جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق جاعدايداعى جول دەڭگەيى 91%-عا جەتەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
سونداي-اق الماتى وبلىسىندا 8 مادەنيەت ءۇيى قولدانىسقا بەرىلمەك. وڭىردە وتكەن جىلى 2 مادەنيەت ءۇيى سالىنعانى جانە قايتا جاڭارتىلعانى جايلى وبلىس اكىمى ءباسپاسوز جيىنىندا مالىمدەدى.
«بيىل تالعار اۋدانى بەساعاش اۋىلىنداعى مادەنيەت ءۇيى جانە 10 كىتاپحانا اشىلدى, رايىمبەك اۋدانىندا مۇراعات عيماراتىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. اۋدانداردا قوسىمشا 8 مادەنيەت ءۇيى ىسكە قوسىلادى», دەدى م.سۇلتانعازيەۆ. ال سپورت سالاسىندا وتكەن جىلى وبلىستا 3 سپورت ۇيىمى اشىلسا, بيىلعى جىلى 8 سپورت كەشەندەرىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. ونى جۇزەگە اسىرۋ ءار اۋداننىڭ ماماندانۋىن ەسكەرە وتىرىپ, اۋماقتاردى تەڭگەرىمدى دامىتۋعا جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
الماتى وبلىسى حالىقتىڭ قونىستانۋىنا وتە قولايلى, تارتىمدى ءوڭىر بولعاندىقتان, قازىرگى تاڭدا حالىق سانى 1,5 ملن ادامنان استى, بىلتىردان بەرى 67 مىڭ ادامعا كوبەيدى. ال 2000 جىلمەن سالىستىرعاندا, ياعني سوڭعى 23 جىلدا 600 مىڭ ادامعا ءوسىپ وتىر. سوندىقتان قولجەتىمدى باسپانا, اۋىز سۋ, جولداردىڭ ساپاسى جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەر توڭىرەگىندە دە كەڭ اۋقىمدا باياندالدى. تارقاتار بولساق, بۇگىندە وبلىستا 37,6 مىڭ ادام تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇر. بيىل 811 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان, ونىڭ 316 مىڭ شارشى مەترى بەرىلدى. وتكەن جىل مەن بيىلعى جىلدى قوسا العاندا پاتەر كەزەگىنە قول جەتكىزگەندەر سانى 2 589 ادامدى قۇرايدى. سونىمەن قاتار جاستاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قابىلدانعان «الاتاۋ جاستارى» وڭىرلىك باعدارلاماسى اياسىندا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 3,6 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.
وڭىردەگى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – جول. ايماق باسشىسى جول ماسەلەسىنە قاتىستى سۇراقتاردى اگلومەراتسيا ايماعىنداعى ساياجاي ماسسيۆتەرىنىڭ تۇرعىندارى دا ۇنەمى كوتەرەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. بۇگىندە وبلىس اۋماعىنداعى 674 ساياجايلاردا 183 مىڭ ادام تۇرادى.
«وتكەن جىلدان باستاپ ءبىز بۇل ماسەلەلەرمەن جۇيەلى تۇردە اينالىسا باستادىق. ەلدى مەكەندەردىڭ باس جوسپارلارىنا تۇزەتۋلەر جاساپ جاتىر, ولارعا 270 ساياجاي القابىن قوسۋ جونىندە جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر» دەگەن وبلىس اكىمى الەۋمەتتىك سالانى دا تارقاتىپ ءوتتى.
وبلىس حالقىنىڭ ۇشتەن ءبىرى نەمەسە 478 مىڭى – مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالار مەن وقۋشىلار. جىل سايىن وقۋشىلار سانى 13-14 مىڭعا ارتىپ وتىرعانىن بۇل دەگەنىمىز, جىلىنا كەم دەگەندە 13 مەكتەپ سالۋدى قاجەت ەتەتىنىن ايرىقشا اتادى. سول سەبەپتى وڭىردەگى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەرگە تىرەلەدى. ولاردى ازايتۋ ءۇشىن پرەزيدەنت باستاماسىمەن «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسىنا سايكەس 2025 جىلعا دەيىن 68 200 ورىندىق 63 مەكتەپ سالىنادى. سونىمەن قاتار 50 مەكتەپتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ بويىنشا «قازاقستان حالقىنا» قورىنان قولداۋ كورسەتىلەدى.
حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ بويىنشا شارالار جالعاسۋدا. سوڭعى بەس جىلدا مەديتسينالىق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ 79%-دان 91%-عا دەيىن ءوستى. وتكەن جىلى 4 نىسان سالىندى. بيىل 3,2 ملرد تەڭگەگە 6 نىساننىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر (2 ەمحانا, 2 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, 2 فاپ).
«اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا الداعى ۋاقىتتا 38 نىسان سالۋ جوسپارلانىپ وتىر (15 دا, 12 فاپ, 11 مپ). مەديتسينالىق ماماندار تاپشىلىعىن رەتتەۋ ماقساتىندا وبلىس اكىمىنىڭ گرانتىمەن 38 ستۋدەنت جانە 147 دارىگەر رەزيدەنتۋرادا وقيدى (497,0 ملن تگ). بيىل 51 رەزيدەنت وقۋىن اياقتاپ, وبلىس مەكەمەلەرىنە جۇمىسقا كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە.
ازاماتتاردىڭ تابىسى بويىنشا وبلىس رەسپۋبليكادا تومەنگى ورىنداردىڭ بىرىندە (118,3 مىڭ تگ; 15 ورىن). بۇگىندە وڭىردە 34,4 مىڭ جۇمىسسىز تىركەلگەن. وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋدىڭ 2029 جىلعا دەيىنگى وڭىرلىك باعدارلاماسى قابىلداندى. باعدارلامانىڭ باستى ماقساتى – تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ.
جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا قۇرىلىپ جاتقان 4 يندۋستريالىق ايماق مۇمكىندىك بەرەدى («قايرات», «بەرەكە», «شەلەك», «قازىبەك بەك»). مۇندا 130-عا جۋىق كاسىپورىن اشىلىپ, 10 مىڭنان استام جۇمىس ورنى پايدا بولادى. بۇل يندۋستريالىق ايماقتار ماياتنيكتىك ميگراتسيانى شەشۋگە دە ىقپال ەتەدى.
سونىمەن قاتار وتكەن جىلدىڭ وزىندە ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالاسىندا 37 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلىپ, «ناۋرىز اگرو», «پريما قۇس» فابريكالارى, قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرەتىن اليۋگال زاۋىتى, شەلەك دالىزىندە ەكى جەل ەلەكتر ستانساسى جانە «Sintez-KZ مەديتسينالىق حولدينگى» سياقتى ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالار ەنگىزىلدى.
جالپى, وبلىستىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى ينۆەستيتسيالىق پورتفەلىندە 3,9 ترلن تەڭگەگە 231 جوبا بار, بۇل 30 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وتكەن جىلدان بەرى وبلىس اكىمى شەتەلدىك جانە وتاندىق ينۆەستورلارمەن 40-تان استام ىسكەرلىك كەزدەسۋ وتكىزىپ, 50 مەموراندۋم مەن كەلىسىمدەرگە قول قويعان.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا باق وكىلدەرىنىڭ وبلىستىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە قاتىستى ساۋالدارىندا شەك بولمادى. ولاردىڭ دەنى اۋىلدارداعى جولداردىڭ ناشارلىعى, اۋىز سۋ, مەكتەپتىڭ تاپشىلىعى, جايىلىم جەتىسپەۋشىلىگى سىندى تۇيدەكتەلگەن ماسەلەلەر توڭىرەگىندە ءوربىدى. ءوز كەزەگىندە ءوڭىر باسشىسى ءاربىر ساۋالعا تياناقتى جاۋاپ قايىردى.
الماتى وبلىسى
