- اپتاپ ىستىقتان قورعانۋدىڭ نەگىزگى شارالارى جايلى ايتىپ بەرسەڭىز.
- سوڭعى ۋاقىتتا كۇن قاتتى ىسىپ, اۋا تەمپەراتۋراسى جوعارىلاي باستادى. وسى تۇستا ادامدار ىستىقتان قورعانۋدىڭ نەگىزگى شارالارىن قاپەردە ۇستاعاندارى ءجون.
دەنەنى كۇن ساۋلەسىنەن ساقتاۋ ءۇشىن الدىمەن ارنايى باس كيىم كيگەن دۇرىس. بۇل ادامدى كۇن وتۋدەن ساقتايدى. سونداي-اق قولشاتىردى دا پايدالانۋعا بولادى. كۇن ىستىق بولعان كۇندەرى جەڭىل ءارى بوس, اشىق رەڭكتى, تابيعي ماتەريالدان تىگىلگەن كيىم كيگەن ارتىق ەتپەيدى. سەبەبى قارا ءتۇستى جانە سينتەتيكادان جاسالعان كيىمدەر دەنەگە ىستىق تارتادى.
جابىق بولمەدە وتىرساڭىز تەرەزەلەردى اشىپ, كەڭىستىكتى جەلدەتىپ وتىرۋ قاجەت. وعان قوسا ءۇي ءىشىن ىلعالدى سۇلگىمەن تازالاۋ كەرەك. سونىمەن قاتار, تاڭەرتەڭ نەمەسە كەشكى ۋاقىتتا دۋش قابىلداعان پايدالى. بىراق سۋ تىم سۋىق بولماۋى دا قاجەت, بۇل دەنە تەمپەراتۋراسىن ءبىر قالىپتا ۇستاۋعا ىقپال ەتەدى.
- بالالار, جۇكتى ايەلدەر مەن ەگدە جاستاعى ادامدارعا ەرەكشە كۇتىم قاجەت پە؟ ولار ىستىقتان قالاي قورعانادى؟
- ءسىز اتاعان ساناتتاعى ادامدار ىستىققا وتە سەزىمتال بولادى. ماسەلەن, بالالار مەن كىشكەنتاي نارەستەلەر كۇن ىسىعاندا بەيمازا بولىپ كەتەدى. سوندىقتان ولار ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەدى. ولارعا جەڭىل ءارى تابيعي ماتادا تىگىلگەن كيىم كيگىزۋ قاجەت, سۋدى دا كوپ ىشكىزگەن ءجون. مۇنداي كەزەڭدە سەرۋەنگە شىققاندا جىلى كورپەشەسىن ۇيدە قالدىرىپ كەتسەڭىز بولادى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, بالانىڭ جورگەگىن ءجيى اۋىستىرىپ وتىرۋ قاجەت نەمەسە ولاردان مۇلدە باس تارقان ءجون. اۋا تەمپەراتۋراسى تىم جوعارى بولسا, بالامەن دالادا سەرۋەندەۋ قاۋىپتى.
ەگدە جاستاعى ادامدار دا بالالار سياقتى بەيمازا بولادى, وعان قوسا قان قىسىمدارى دا جوعارىلاۋى مۇمكىن. سوندىقتان سوزىلمالى اۋرۋلارى بار قارت ادامدار ءدارى-دارمەكتەرىن ۋاقتىلى ىشۋلەرى قاجەت. ماڭىزدى اقپارات – كەز-كەلگەن ءدارىنى تەمپەراتۋراسى 25 گرادۋستان جوعارى جەردە قالدىرماۋ قاجەت, كۇن ساۋلەسى تۇسپەيتىن, قاراڭعى بولمەدە ساقتاعان دۇرىس.
جۇكتى ايەلدەر دە كوبىرەك سۋ ءىشىپ, دارۋمەندەرىن ۋاقتىلى قابىلداپ جۇرگەندەرى ابزال.
- اۋاسى تار, ىستىق بولمەدە تالىپ قالعان نەمەسە دالادا كۇن ءوتىپ كەتكەن ادامدارعا قانداي العاشقى كومەك كورسەتىلەدى؟ كۇن ءوتۋدىڭ قانداي بەلگىلەرى بار؟
- وسىنداي ىستىقتا كۇن ءوتۋ قاۋىپى وتە جوعارى. مۇنداي جاعدايدا ادام ءوزىن ناشار سەزىنىپ, باسى اۋىرادى. جالپى, كۇن ءوتۋدىڭ ءۇش دەڭگەيى بار:
جەڭىل – زارداپ شەككەن ادامنىڭ بويىندا السىزدىك بولىپ, باس اۋىرادى, جۇرەگى اينيدى. سونداي-اق جۇرەگى قاتتى سوعىپ, كوز قاراشىعى ۇلعايۋى مۇمكىن.
ورتا – ادامنىڭ اياق استىنان دەنە قىزۋى كوتەرىلەدى, باسى اۋىرىپ, جۇرەگى اينيدى, باسى اينالىپ, قۇلاعى شىڭىلدايدى. سونىمەن قاتار ءجۇرىس-تۇرىسى بۇزىلىپ, كوزى قاراۋىتادى, ەسىنەن تانىپ, مۇرنىنان قان كەتۋى دە مۇمكىن.
اۋىر – اياق استىنان اسقىنادى. زارداپ شەككەن ادامنىڭ بەتى ىسىپ, قىزارادى دا, ارتىنشا سۇرلانادى. بەت تەرىسى مەن شىرىشتى قابىقتارى سۇرعىلت-كوك تۇسكە نەمەسە قويۋ كوككە بويالادى. بۇل قان اينالىمىنىڭ بۇزىلعانىن بىلدىرەدى. دەنە تەمپەراتۋراسى 41-42 گرادۋسقا دەيىن كوتەرىلەدى. وسى كۇيدە زارداپ شەككەن ادام گالليۋتسيناتسيا كورىپ, ساندىراقتاۋى مۇمكىن. ەسىنەن تانىپ, ءتىپتى كوماعا دا ءتۇسۋى مۇمكىن.
جەڭىل جانە ورتا بەلگىلەرى بار ادامدى گوريزونتالدى باعىتتا جاتقىزىپ, اياعىن كوتەرىپ, دەنەسىن جانە باسىن سۋىق سۋعا مالىنعان ورامالمەن وراۋ قاجەت. سالقىن سۋ ىشكىزىپ, بولمەنى جەلدەتۋ قاجەت. كۇن ءوتۋدىڭ اۋىر بەلگىلەرى بايقالعان جاعدايدا, دەرەۋ دارىگەر كومەگىنە جۇگىنۋ قاجەت.
- اپتاپ ىستىقتا كولىك جۇرگىزەتىن ادامدارعا قانداي كەڭەس بەرەر ەدىڭىز؟
- كولىك تىزگىنىندە كوپ ۋاقىت وتكىزەتىن جۇرگىزۋشىلەرگە ايتار كەڭەسىم – كولىك ءىشىن جەلدەتىپ وتىرىڭىزدار. وزىڭىزبەن بىرگە سۋ الىپ شىعىپ, كۇن ساۋلەسىنەن قورعايتىن كوزىلدىرىك تاعىپ جۇرىڭىزدەر. سونداي-اق كولىكتە كونديتسيونەر قوسىپ قويۋعا بولادى. بىراق وعان ماشىقتانىپ, سۋىق تيگىزۋدەن ساق بولعان ءجون.
- كۇننىڭ شىجىعان ىستىعىندا قالاداعى سۋبۇرقاقتاردىڭ ماڭى ادامدارعا تولى بولاتىنىن بايقايمىز. جالپى ولار قانشالىقتى قاۋىپسىز؟
- سۋبۇرقاقتاردىڭ پايداسى مەن زيانى دا بار. ارتىقشىلىقتارى جايلى ايتاتىن بولساق, ەڭ الدىمەن ولار اۋانى جاقسى ىلعالداندىرادى. سۋبۇرقاقتىڭ قاسىندا وتىرعان ادامنىڭ ىستىق اۋا رايىندا تىنىس الۋى جەڭىلدەيدى. ال دەنەگە سۋ تامشىلارى تيگەندە, ادام ءوزىن سەرگەك سەزىنە الادى. دەسە دە سۋبۇرقاقتىڭ ەڭ باستى كەمشىلىگى – سۋدىڭ لاس بولۋى. سۋبۇرقاقتاردا سۋ جينالىپ, ۇزاق ۋاقىتقا دەيىن تازالانبايتىنىن ءبارىمىز بىلەمىز. ونداعى سۋدىڭ قۇرامىندا دەنساۋلىققا ايتارلىقتاي زيان كەلتىرەتىن ءتۇرلى حيميالىق زاتتار بار. سول ارقىلى ءار ءتۇرلى ينفەكتسيالاردى جۇقتىرۋ قاۋپى جوعارى. سوندىقتان سۋبۇرقاقتىڭ سۋىن ىشۋگە, ولاردا شومىلۋعا قاتاڭ تىيىم سالىنعان. اتا-انالار بۇلدىرشىندەرگە بۇنى دۇرىستاپ تۇسىندىرسە قۇبا-قۇپ بولار ەدى.
- كۇن ىسىعان كەزدە قانداي ديەتا ۇستاعان دۇرىس؟ سۋدى قانداي مولشەردە ءىشۋ قاجەت؟
- جاز ايلارىندا تازا سۋ, كوكونىس پەن جەمىس-جيدەك ادامنىڭ نەگىزگى تاعامدارى بولۋى كەرەك. كۇن ىستىقتا دەنەنىڭ سۋ-تۇز تەڭگەرىمىن باقىلاۋدا ۇستاۋ قاجەت. ىستىق اۋا رايىندا قانتتى جانە گازدالعان سۋسىنداردان باس تارتقان ابزال. كوفە مولشەرىن دە تىم اسىرماعان ءجون. سونىمەن قاتار الكوگولدى ىشىمدىكتەردەن دە باس تارتۋ قاجەت, ويتكەنى الكوگول تەرمورەگۋلياتسيانى بۇزادى جانە جۇرەك-قانتامىر جۇيەسىنە شامادان تىس كۇش تۇسىرەدى. سونداي-اق مايلى ەت تاعامداردان گورى, كۇن ىستىقتا جەڭىل سورپا, سالاتتار مەن ءسۇت ونىمدەرىن پايدالانۋعا كەڭەس بەرەمىن.
جىلدىڭ سالقىن كەزەڭدەرىنە قاراعاندا, جاز ايلارىندا سۋ كوبىرەك قاجەت بولادى. دالىرەك ايتقاندا, 1 كەلىگە 30 مل سۋ ءىشۋ قاجەت, ياعني 1,5 ليتردەن باستاپ, 2-3 ليترگە دەيىن ىشكەن پايدالى.
- ال تاۋلىكتىڭ قاي ۋاقىتىندا سەرۋەندەگەن ابزال؟
جاز مەزگىلى, اسىرەسە ماۋسىم-شىلدە ارالىعىندا كۇندىزگى ساعات 11:00-دەن كەشكى ساعات 17:00-گە دەيىن كۇن ساۋلەسىنىڭ زياندى اسەرى ەرەكشە بايقالۋى مۇمكىن. وسىعان بايلانىستى بۇل ۋاقىتتا سەرۋەندەمەۋگە كەڭەس بەرەمىن. تاڭنىڭ نەمەسە كەشتىڭ سالقىنىنا نە جەتسىن؟ وتباسىڭىزبەن نەمەسە دوستارىڭىزبەن ءدال وسى ۋاقىتتا تابيعات اياسىنا شىعىپ, تىنىقساڭىز بولادى.
- ىستىق بولمەدە نەمەسە كەڭسەدە وتىرىپ, كونديتسيونەر قوسىپ قويۋ قانشالىقتى قاۋىپسىز؟
- سوڭعى ۋاقىتتا ادامدار كونديتسيونەرگە ماشىقتانىپ العانى جاسىرىن ەمەس. الايدا ونىڭ جانعا جايلى تۇستارىمەن قاتار جاعىمسىز جاقتارى دا بارىن ءبىرى بىلسە, ەكىنشىسى بىلە بەرمەيدى.
ەڭ الدىمەن كونديتسيونەرمەن بىرگە اۋاعا ۆيرۋس تارايتىنىن ايتا كەتكەن ورىندى. ول بولمەنىڭ ىشىندەگى ىستىق اۋانى «جۇتىپ», حلاداگەنت ارقىلى سۋىتادى. حلاداگەنتكە كىرگەن ىستىق اۋا بۋلانىپ, وعان گاز جىبەرىلىپ سالقىنداتىلادى. كەيدە كونديتسيونەر ماڭىندا سۋ تامشىلاپ ءتىپتى اعىپ تۇرعانىن, سارعىش ءتۇستى داق پايدا بولعانىن بايقاۋىمىز مۇمكىن. بۇل – كونديتسيونەرگە تۇسكەن اۋانىڭ بىردە جىلى, بىردە سۋىق تەمپەراتۋرامەن ۇيكەلىپ كوندەنساتسياعا ۇشىراپ شىققان ءتۇرى. ەڭ قاۋىپتىسى دە سول – توتتىققان اۋا سىرتقا شىقپاي, كوندەنسات كۇيىندە بولمەگە كىرۋى مۇمكىن. دىمقىل اۋا اەروزول تۇرىندە بولمە مەن كەڭسەگە تاراپ, كەيبىر ۆيرۋستاردىڭ تىرىلۋىنە تۇرتكى بولىپ جاتادى. ال دىمقىل اۋا ۆيرۋس پەن باكتەريانىڭ تاراۋىنا قولايلى ورتا قالىپتاستىرادى.
سوندىقتان مۇنداي جاعدايدان اۋلاق بولۋ ءۇشىن كونديتسيونەردىڭ بارىنشا زاماناۋي, جاڭا ءتۇرىن قولدانۋعا تىرىسۋ قاجەت. جاڭا كونديتسيونەرلەردە ۋلتراساۋلەسى بار فيلتر ورناتىلعان. ول پاتوگەندى ميكروبتاردى ولتىرەدى.
- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
اڭگىمەلەسكەن بوتاكوز باقبەرگەن,
«Egemen Qazaqstan»
