قىرعىزداعى قىرعىنعا قىزىعىپ, ەلىرمەيىك

باس-باسىنا بي بولعان وڭكەي قيقىم... اباي. دۇنيە بازارىنىڭ ءتورت بۇرى­شى­­نىڭ تىنىمسىز تىرشىلىگىنىڭ تا­رىلعان تامىرىنىڭ سوعىسى وسى كۇ­نى جيىلەپ تۇر. ادام بالاسى توي­ىم­سىز دۇنيەنىڭ قىزىعىنا ءتۇسىپ, ءوز اقىل-ويىمەن دە جانە ءوز قولىمەن دە جاساعان قىزىلدى-جاسىلدى, الەم-جالەم سول وپاسىز دۇنيە ءۇشىن تالاسىپ, ءبىرىن-ءبىرى ورعا دا جىعىپ, وققا دا بايلاپ, جان الىسىپ, جان بەرىسكەن كۇي كەشۋدە. ادام بالاسى دۇنيەگە كەلگەننەن كەيىن, ول ءماڭ­گى­لىك پە, ول ماڭگى ءومىر سۇرە مە؟! ءاري­نە, جوق! مىنە, وسىنى بىلە تۇرا, ۇعىنا تۇرا جالعان دۇنيەنىڭ ءبىر ساتتىك قىزىعى مەن راحاتى ءۇشىن ادام بالاسىنىڭ سول وپاسىز ءدۇ­نيە­نىڭ قۇربانى بولىپ جاتقاندىعىنا الاڭداي تۇسەسىڭ. جانە دە بۇل الاڭ­داۋشىلىعىمىزعا نەگىز دە, سەبەپ تە بار عوي دەپ ويلايمىن. دۇنيە ارسىزدانىپ بارادى. بالكىم, بۇعان ادام بالاسىنىڭ ءوزى دە كىنالى بولار. ءيا – كىنالى ادام! بۇگىنگى كۇننىڭ ۇرەيلى دۇنيەسىنىڭ بي­شىگىن ۇيىرگەن بارلار مەن بايلار ءجا­نە دە بۇگىنگى كۇننىڭ ساياساتىن ءپال­ساپاسىمەن بىرگە قوسا سوعىپ ءجۇر­گەندەر ارالىعىنداعى ءتىر­شى­لىك­تىڭ ىنسابى جوعالىپ كەتكەندىگىنەن ارانى اشىلعان دۇنيە ادامى قا­لىپ­تاسىپ, ول تويىمسىز كۇيگە جەت­تى. ءار حالىقتىڭ بويىنداعى جا­را­تى­لىسىمەن جاراتىلعان ار مەن ۇيات­تىڭ وزەگىنە ءار ءداۋىردىڭ ساياساتى جەگىقۇرت بولىپ ءتۇستى. سول جەگىقۇرت كەز كەل­گەن حالىقتىڭ وزىنە عانا ءتان نە ءبىر اسىل قاسيەتتەرىن جەپ, جوي­ىپ, تاۋ­ىسقان سىڭايلى. ەڭ اۋەلى ءتىل كەتتى! ءتىل كەتكەننەن كەيىن ۇلتتىق سانا كەت­تى. سانا كەتكەننەن كەيىن وي تو­قى­رادى. وي توقىراعاننان كەي­ىن ادام بالاسى دۇنيەنىڭ جاق­سىسى مەن جا­مانىنا, اسىلى مەن جاسىعىنا, ءورى مەن كورىنە تەرەڭىرەك ءۇڭىلىپ, كە­ڭىنەن بايىپتى وي كوزىن جىبەرۋدەن قالىپ, قىزىعارى جوق قىزىل دۇنيەنىڭ قىزىعىن قۋىپ كەتە باردى. قازاقتا “دۇنيە پالە” دەگەن ءبىر اۋىز ءسوز بار. سول ءوزىمىز قۋىپ ءجۇر­گەن دۇنيە پالە ادام بالاسىنىڭ با­سى­نا نە ءبىر زوبالاڭ سويقانىنىڭ سوي­ىلىن دا سوعىپ-اق جاتىر. شە­كە­مىزدەن قان شىعىپ, جاعامىز جىر­تىلىپ جاتسا دا جالعان دۇنيە­نىڭ ءبىر اقيقاتىن مويىنداعىمىز كەلمەيتىندىگى تاعى دا بار. دۇنيەنىڭ ماڭگىلىك ەمەستىگىن مويىنداماي­ىن­شا, ادام بالاسىنىڭ اشىلىپ كەت­كەن ارانىن جابۋ دا مۇمكىن ەمەس. “كوز توپىراققا عانا تويادى”, – دەگەن قازاقى وي-ءپالساپانىڭ وسى اراداعى اقيقاتتىعىن مويىنداماي كورىڭىز, كانە! ادام بالاسى جانە دۇنيە جايلى وسى ءبىر وي جەتەگىندە ءجۇرىپ, بۇگىنگى كۇنى الەمنىڭ تۇس-تۇسىندا, سونىڭ ىشىندە ءوزىمىزدىڭ ەجەلگى قوڭسىلا­سى­مىز, بىلايشا ايتقاندا ءبىر اۋىل, ءبىر باۋىر بولىپ كەتكەن قىرعىز حالقىنىڭ قازىرگى اۋىر جاعدايىن سانا ەلەگىنەن وتكىزگەندى ءجون سانا­دىق. ءوز ەلىنىڭ, ءوز مەملەكەتىنىڭ بي­لىگىنە ءبىر ەمەس, ەكىنشى قايتارا ريزا بولماعان قىرعىزداردىڭ كو­شەگە شىعىپ, جولىندا كەزدەسكەننىڭ بارىنە تاس اتىپ, قيراتىپ, ورتە­گە­نى­نەن كىم ۇتتى, كىم ۇتىلدى؟! مە­نىڭشە, قازىر ماسكەۋدە جۇرگەن اقاەۆ تا, مينسكىدە جان ساقتاپ وتىر­عان باكيەۆ تە ۇتىلعان جوق, ۇت­ىل­عان قىرعىز حالقىنىڭ ءوزى! جانە دە ويسىراپ ۇتىلعان قاراپايىم قىر­عىز حالقىنىڭ تاعى دا ءوزى! بۇل ارا­دا حالىقتى قىرعىز ەلىنىڭ بيلىگىنە قارسى الىپ شىققان ساياساتشىلار دا, “وپپوزيتسيونەرلەر” دە, ءتۇرلى پار­تيالاردىڭ جەتەكشىلەرى دە ۇت­ىل­عان جوق. قازىر الەم نازارى اۋىپ وتىرعان قىرعىز ەلىندەگى نە ءبىر سويقاندى جاعدايدان جاپا شەككەن, بولماسا اجالىن تاپقان ساياساتشى­لار­دىڭ, وپپوزيتسيو­نەر­لەر­دىڭ, ءتۇرلى پارتيالاردىڭ جەتەك­شىلەرىنىڭ, بولماسا نە وزدەرىنىڭ, نە بالالارى مەن تۋعان-تۋىسقاندارىنىڭ ەسىم­دە­رىنىڭ اتالعانىن ەستىگەنىڭىز بار ما؟ حالىقتى كوشەگە شىعۋعا يتەر­­مە­لەپ, جانىپ تۇرعان وتقا ماي قۇي­عان­داردىڭ ءبارى دە ءدىن امان. ارينە, امان بولسىن! الايدا, اتىلعان وق كىمگە ءتيدى؟! اتىلعان وق قاراپايىم قىرعىز بالاسىنىڭ جۇرەگىنە قادال­دى. بۇل قادالعان وق جالپى قىرعىز حالقىنىڭ جۇرەگىن قانسىراتىپ وتىر. مەملەكەتىنىڭ تاعدىرىن قىلعا بايلاپ قويدى. قىرعىزداعى قىرعىن جانە وسى ەلدىڭ قاسىرەتتى جاعدايى ەڭ اۋەلى قازاق بالاسى – ءبىزدىڭ وزىمىزگە سا­باق بولۋى كەرەك. تاۋەلسىز قازاق­ستان­نىڭ ءار جەرىندە بولسىن حالىق­تى كوتەرگىسى كەلىپ, حالىقتى كوشەگە شىعارعىسى كەلىپ جۇرگەن توپتار­دىڭ بار ەكەندىگى دە وسى كۇنى جا­سى­رىن ەمەس.ءتىپتى, قىرعىزداردىڭ كو­شەگە شىعىپ, قىرعىن سالعاندا­رى­نا ريزا بولىپ, ءسۇيسىنىپ جۇرگەن­دەر دە كەزدەسىپ قالادى. بىلايشا ايت­قاندا, قازىر قازاقتى دا قىرعىز­دىڭ سيندرومى بيلەپ بارا جاتقان­داي. بۇل ءبىزدىڭ ەلىمىز بەن مەملە­كەتىمىز جانە حالقىمىز ءۇشىن اسا قاۋ­ىپتى وي, اجالدى سيندروم ەكەن­دى­گىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون. حالىق­تى كوشەگە شىعارۋعا ۇندەۋ, سوعان شاقىرۋ, سول ارەكەتكە يتەرمەلەۋ قوعامعا جاسالىپ جاتقان قىلمىس­تىڭ ءبىر ءتۇرى دەپ باعالانۋى كەرەك. قارسىلىق, نارازىلىق ميتينگىلە­رىن وتكىزۋدىڭ بەلگىلەنگەن زاڭدىق ءتارتىبى دە بار. الايدا, نارازى بو­لۋ­دىڭ جانە نارازىلىق ءبىلدىرۋدىڭ سوڭى حالىققا, مەملەكەتىمىزگە, ەلى­مىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنە زيانىن تيگىزىپ جۇرمەي مە دەگەن ماسەلە بارلىق مۇددەلەردەن جوعارى ءارى بيىك تۇرۋعا ءتيىستى. قازىر كەز كەلگەن ادامنىڭ, كەز كەلگەن قوعامدىق ۇيىمدار مەن ءتۇرلى پارتيالاردىڭ ءسوزىن دە, وي-پىكىرلەرىن دە تىڭداپ, ەلەپ-ەسكەرىپ وتىرۋدىڭ ءتۇرلى تەتىكتەرى بار ەكەن­دىگى دە اركىمگە بەلگىلى جاعداي. ءبىر­دەن ۇرانداپ, كوشەگە شىقپاس بۇ­رىن, ايتار ويىڭ مەن ايتار ءسوزىڭدى بيلىككە جەتكىزىپ, ورتاق ءبىر ءمامى­لەگە كەلۋدىڭ جاعدايىن ويلاسقاننان ارتىق ابزال ءىس بولا قويار ما ەكەن؟! “اشۋ سوڭىڭدا, اقىل الدىڭدا” ءجۇر­سىن دەگەن حالقىمىزدىڭ ءبىر دا­نا­لىعىنا جۇگىنەر تۇس تا, مىنە, وسى! كوڭىلىمىزدەگى الاڭ ءبىر وسى ويى­مىزدى ايتا وتىرىپ, تاۋەل­سىزدى­گى­مىزدىڭ جيىرما جىلدىعى قارسا­ڭىن­د­ا قازاقستانداعى بارلىق قو­عام­دىق جانە مەملەكەتتىك ەمەس ۇي­ىم­داردى, بارلىق قوزعالىستار مەن پارتيالار­دى, ەتنومادەني بىرلەستىكتەردى ەلى­مىز­دەگى قالىپتاسىپ وتىرعان تىنىش­تىقتى, بىرلىك پەن ىنتىماقتى ساقتاۋ جونىندە ورتاق ءبىر مامىلەسى بار مەموراندۋم جا­ساۋ­عا شاقىرعىم كەلەدى. بۇل ءبىزدىڭ ءتۇرلى كوزقاراس­تا­رىمىزعا قارا­ماس­تان, ەل مەن حالىق, مەملە­كەت پەن ونىڭ تاۋەلسىزدىگى الدىن­دا­عى ۇلى جاۋاپ­كەرشىلىگىمىزدى سەزىن­گەندىك بولار ەدى. قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ جي­ىرما جىلعا جەتەر-جەتپەس كەزەڭىن­دە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ باستاعان قازاقستاندىق قوعام الەمدىك ارەنادان ءوزىنىڭ ابى­رويلى ورنىن الا بىلگەندىگى داۋ تۋ­دىرمايتىن اقيقات نارسە. قا­زاق­ستاننىڭ بۇل كۇندەرى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇي­ىمىنا توراعالىق ەتىپ وتىر­عان­دى­عىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ وسى ايتقانى­مىز­دىڭ ناقتى ءبىر مىسالى بولسا كەرەك. ەندىگى ارادا تاۋەلسىز قازاق­ستان­نىڭ بۇگىنگى ابىرويىن توگىپ, با­سى­مىزعا قونعان باقتى ۇركىتىپ الىپ ءجۇر­مەيىك. ەل مەن مەملەكەتتىڭ ابى­رويى جانە قازاقستاندى مەكەندەپ وتىرعان بارشا ۇلتتار مەن ۇلىس­تار­دىڭ, سونىڭ ىشىندە قازاق دەگەن قاي­مانا حالىقتىڭ باقىتى ءوز قولى­مىز­دا ەكەندىگىن ۇعىنا بىلەيىك. ولاي بولسا, ابىرويىمىزدى ءوزىمىز شاشپايىق, باسىمىزداعى باقتى دا ءوزىمىز تەپپەيىك! كيەسى اتار! ماعان ازامات جانە ۇرپاق ءوسىرىپ وتىرعان ادام رەتىندە ەلىمنىڭ تى­نىش­تىعى دۇنيەنىڭ بارلىق باي­لى­عىنان دا ارتىق ءارى قىمبات ەكەن­دى­گىن ايتقىم كەلەدى. وسى كۇنى اش­تان ءولىپ, كوشتەن قالىپ جاتقان ەش­كىم جوق. “كەدەي باي بولامىن, باي قۇداي بولامىن”, دەگەن ارسىز زا­مان­نىڭ تويىمسىز قۇلقىنىنىڭ قۇ­لى بولعاندار بار بولسا, تاۋبە­سى­نە كەلسىن, شۇكىرشىلىك ەتسىن, دۇنيە بايلىعىن جيناپ تا, جەپ تە تاۋىسا المايسىڭ جانە ەجەلدەن بەرگى اقيقات وزىڭمەن بىرگە ەش نارسەنى الا دا كەتپەيسىڭ دەگەندى وسى ارادا ايتقاندى ءجون سانادىق. اباي حاكىمشە ء“تۇبىن ويلاپ, ۋايىم جەپ ايتامىن”, دەي وتىرىپ, وسى كۇنى كورشى قىرعىزداعى قىر­عىن­عا قىزىعىپ, ەلىرىپ جۇرگەندەر­دەن ساق بولايىق جانە مۇنداي ەلىر­مە ەسەرلەرگە قازاق قوعامى جاپپاي قارسى تۇرۋىمىز كەرەك. تىيىم سا­لۋعا ءتيىستىمىز. ءتىپتى, مۇنداي پيعىل­داعىلارعا زاڭ جۇزىندە توسقاۋىل قوي­عاننىڭ دا ارتىقشىلىعى بول­ماس ەدى. ارينە, ءسوز بەن ارەكەتتىڭ بوستاندىعى قىمبات شىعار, بىراق بارىنەن بۇرىن ەلدىڭ بىرلىگى, حال­قى­مىزدىڭ تىنىش تا الاڭسىز ءومىر ءسۇ­رەرى بارىنەن ارتىق, بارىنەن دە قىم­بات بولۋعا ءتيىستى. وسىنى ويلايىق! جابال ەرعاليەۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, اقمولا وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى. كوكشەتاۋ.