ەنەرگيا ءتاريفى ىرىق بەرمەي تۇر

ەلەكتر ەنەرگياسى ءتاريفىنىڭ نەگە كوتەرىلىپ جاتقان سەبەبى­نە­ توقتالماس بۇرىن, ەل يگىلىگى ءۇشىن دەپ اتقارىلىپ جاتقان بىر­قا­­تار ءىس-شا­راعا نازار اۋدار­عانى­مىز ءجون. سونىمەن وسى جىل­دىڭ 1 شىل­دەسىنەن باستاپ ەلىمىزدە ەلەكتر ەنەرگياسىن بىرىڭعاي سا­تىپ الۋ­شى­نىڭ مودەلى ىسكە قوسىلا­دى. بۇل اق­پاراتتى دا اتالعان ۆەدوم­ستۆو­نىڭ ۆيتسە-ءمينيسترى جاندوس نۇرما­عانبەتوۆ بولعان بريفينگتە مالىمدەدى.

ەلەكتر ەنەرگياسىن ورتالىق­تان­دىرىلعان ساتىپ الۋ جانە ساتۋ مودەلىن ەنگىزۋ ەلدىڭ ەنەرگيالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن دەرەۋ رەتتەۋدى تالاپ ەتەتىن جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىن رە­فورمالاۋعا كوزدەلگەن بىرقاتار اعىم­داعى ماسەلەلەردى شەشۋگە با­عىتتالىپتى.

قۋات كوزىن بىرىڭعاي ساتىپ الۋ­شى سالاداعى قالىپتاسقان جاع­داي­دى, اتاپ ايتقاندا, جۇيەدەگى جوس­­پارلى تەڭگەرىمسىزدىكتەردى, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ بولجامدى تاپ­شىلىعىن, ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىم­داردىڭ ءارتۇرلى تاريفتەرىنە باي­لانىستى باسەكەلەستىكتىڭ تەڭ ەمەس جاعدايلارىن جانە گەنەرا­تسيا­­لاۋدىڭ جاڭا كوزدەرىن, ونىڭ ىشىندە جەك سالۋ جونىندەگى جوسپارلاردى ەسكەرە وتىرىپ ەن­گىزىلىپتى.

بىرىڭعاي ساتىپ الۋشىنىڭ ۇسى­نىلعان مودەلى – ەلەكتر ەنەرگياسىن ورتالىقتاندىرىلعان ساتىپ الۋ جانە ساتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە ەكەن. ءبىرىنشى كەزەكتە, ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتىپ الۋ جانە ساتۋ كەزىندە الىپ­ساتارلىق وپەراتسيالاردى بولدىر­ماۋ ءلازىم. ەكىنشى كەزەكتە, ءونىمسىز دەلدالداردى قىسقارتۋ قاجەت. سون­داي-اق ءۇشىنشى كەزەكتە ەلەكتر ستان­سالارىنىڭ تەحنيكالىق مۇم­كىندىكتەرى نەگىزىندە تاۋلىكتىك گرا­فيكتەردى قالىپتاستىرۋدان تۇتى­نۋشىلاردىڭ ناقتى گرافيكتەرىنە كەتۋ ەسەبىنەن شەكتەس ەنەرگيا جۇ­يە­لەرىمەن شەكاراداعى ەلەكتر ەنەر­گياسى اعىندارىنىڭ مەملە­كەت­ارالىق سالدوسىنىڭ اۋىت­قۋىن بارىنشا ازايتۋ كەرەك. بۇلار­­مەن قاتار, جاڭادان ىسكە قوسىلاتىن گەنەراتسيالاۋ كوزدەرىنىڭ جوعارى تاريفتەرىن جانە تاپشىلىق كە­زىندە يمپورتتىق ەلەكتر ەنەرگيا­سىنىڭ باعالارىن, جۇمىس ىستەپ تۇرعان ستانسالاردىڭ اعىمداعى تاريفتەرىن تەڭەستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق بولاشاقتا وڭىرلەر اراسىندا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاريفتەرىن تەڭەستىرۋدى جۇزەگە اسى­رۋ اسا ماڭىزدى.

ەلەكتر ستانسالارىنىڭ تەحنيكالىق ءاۋديتى اياقتالدى

ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى جاندوس نۇرماعانبەتوۆ ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا ەلدەگى ەلەكتر ستانسالارىنىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيى جانە ولاردى قالپىنا كەل­تىرۋ بويىنشا قابىلدانىپ جات­قان ءىس-شارالار تۋرالى دا كەڭىنەن اڭگىمەلەدى.

ەستە بولسا, وتكەن جىلدىڭ اياعىن­­دا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپ­سىر­­ماسى شەڭبەرىندە 2022 جىلدىڭ جەل­توقسانىنان 2023 جىلدىڭ ناۋ­رىزىنا دەيىن KPMG باستاعان حالىقارالىق ساراپشىلار توبى دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ قولداۋىمەن قازاقستاننىڭ ەلەكتر ستانسالارىنا اۋقىمدى تەحنيكالىق اۋديت جۇرگىزۋ بويىن­شا جۇمىس باستاعان بولا­تىن. سول ءىس-شارا بويىنشا ءىس باستالىپ, ناتيجەسىندە بارلىعى 55 ەلەكتر ستانساسى زەرتتەلىپتى. جىلۋ ستانسالارىنىڭ نەگىزگى جا­نە قوسالقى جابدىقتارىنىڭ تەح­نيكالىق جاي-كۇيىنە جانە ونى پايدالانۋ شارتتارىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان.

تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا بارلىق ستانسالار جابدىقتىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيىنە, پايدالانۋ مەرزىمدەرىنە, وتىننىڭ ۇلەستىك شىعىنىنىڭ كورسەتكىشتەرىنە, اۆا­رياعا بەيىمدىلىگىنە, پەرسونال­مەن قامتىلۋعا جانە جوندەۋ جۇ­مىس­تارىن ورىنداۋعا بايلانىستى ساناتتار بويىنشا بولىنگەنىن ايتقان مينيستر ورىنباسارى, سالاداعى قوردالانعان كوپ ماسەلەنىڭ بۇگە-شىگەسى كەلەسى ايدىڭ سوڭىنا دەيىن ورنىقتى شەشىمدەرىن تاباتىنىن ايتتى.

بريفينگكە قاتىسىپ, سپيكەرلىك ەتكەن دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ەنەرگەتيكا جونىندەگى اعا مامانى Sandeep Kohli-ءدىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق سەك­تورى اۋقىمدى جەك اۋكتسيون­دارى جانە «قىزىل ساناتقا» جات­قىزىلعان ەلەكتر ستان­سالارىن اۋىس­تىرۋ بويىنشا نەعۇرلىم ورنىق­تى, سەنىمدى, تازا جانە زاماناۋي ەنەر­گەتيكالىق جۇيەگە اينالۋى ابدەن ىقتيمال ەكەن.

ەندى كەلەسى ايدىڭ سوڭىنا قا­راي تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋدى ودان ءارى پايدالانۋ جانە جۇرگىزۋ جونىندەگى قىسقا ۋاقىتتى جانە ۇزاق مەرزىمدى ءىس-شارالاردى كور­سەتە وتىرىپ, ءاربىر ستانسا بويىن­شا ەگجەي-تەگجەيلى ءىس-شارالار جوس­پارى دايىندالاتىن كورىنەدى. سونداي-اق بريفينگ بارىسىندا جاندوس نۇرماعانبەتوۆ ەنەر­گەتيكا مينيسترلىگى نەگىزگى ماقساتى گەنەراتسيالاۋ سەكتورىنىڭ ينۆەس­تيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ارقىلى توزۋ دەڭگەيىن كەمىندە 15 پايىزعا تومەندەتۋ بولىپ تابىلاتىن «ينۆەستيتسيا ورنىنا – تاريف» جاڭارتىلعان باعدارلاما­سىن ىسكە اسىرۋعا كىرىسكەنىن ارنايى حابارلادى.

ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جا­­ڭار­تىلعان باعدارلامانىڭ ما­ڭىز­دى بولىگى كاسىپورىندار تارا­پىنان قولدانىستاعى قولداۋ تەتىك­تەرى مەن كەرى مىندەتتەمەلەردى كۇ­شەيتۋ بولىپ تابىلادى. ماسە­لەن, بۇگىنگى كۇنى مينيسترلىك بە­رىل­گەن وتىنىمدەرگە سايكەس 47 ەنەر­گيا ءون­دىرۋشى ۇيىمنىڭ 27-ءسى ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسىنا شەكتى تا­ريف­تەردى تۇزەتكەن, ولاردىڭ تاريف­تەرىنىڭ ورتاشا ءوسۋى شامامەن 24 پايىزدى قۇرايدى ەكەن.

سونىمەن قاتار ينۆەستيتسيالاردى قايتارۋ ءليميتىن 428 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ بويىنشا زاڭناماعا ءتيىستى تۇزەتۋلەر ەن­گى­زىلگەن. بۇل جۇمىس ىستەپ تۇر­عان ستانسالاردى جاڭعىرتۋ مەن كەڭەيتۋ جانە رەكونسترۋك­تسيا­لاۋ جونىندەگى جوبالار پۋلىن ۇل­عايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تەحنيكالىق اۋديت قورىتىن­دى­لارى مەن ازىرلەنگەن ءىس-شارالار جوسپارىن ەسكەرە وتىرىپ, توزۋدىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيى بار ستانسالارعا باسىمدىق بەرىلەتىن بولادى.

مۇنىمەن بىرگە, ەلەكتر قۋا­تى­نىڭ جۇكتەمەنى كوتەرۋگە ازىر­لىگىن ۇستاپ تۇرۋ بويىنشا قىز­مەتتەر كورسەتۋگە ارنالعان شەكتى ءتاريفتى ايىنا 590 مىڭ تەڭگەدەن 1,5 ملن تەڭگەدەن اساتىن دەڭگەيگە دەيىن ۇلعايتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان كورىنەدى. بۇل ءىس-شارا جوبالاردى (ونىڭ ىشىن­دە ءتۇتىن قۇبىرلارى مەن كۇل ۇيىن­دىلەرىن) ىسكە اسىرۋ كەزەڭىندە قا­را­جات اعىنىن قامتاماسىز ەتەتىن كورىنەدى.

ءوز كەزەگىندە, ەنەرگيا كاسىپ­ورىن­دارى ءۇشىن ءوز اكتيۆتەرىن دا­مى­تۋعا تاريفتەردەن الىناتىن قاراجاتتان باسقا, ءوز تابىسىنىڭ ءبىر بولىگىن سالۋ بويىنشا قارسى مىندەتتەمەلەر ەنگىزىلەتىن بولادى.

ۇسىنىلعان ءىس-شارالاردى تولىق­قاندى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ باقىلاۋ فۋنكتسيالارىن «ينۆەستيتسيا ورنىنا – تاريف» ساياساتى شەڭبەرىندە الىنعان قاراجاتتىڭ ماقساتتى پايدالانىلۋىنا قايتارۋ, سونداي-اق سالىنعان ينۆەستيتسيالار شەڭ­بەرىندە قول جەت­كىزۋگە كەرەك كور­سەت­كىشتەردى بەلگىلەۋ قاجەت», دەدى ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى.