جىلۋ مەن سۋ تاپشىلىعى شۋعا اينالدى

وكىنىشكە قاراي, بۇل جاعداي الىس اۋىلداعى تىرشىلىكتى سيپات­تاۋعا قولدانىلاتىن ادەبي شەندەس­تىرۋدەن گورى رەاليزمگە جاقىن. ويتكەنى, ەلدەگى جىلۋ, جارىق ون­دىرەتىن اسا ماڭىزدى نىساندار توزىپ, توقتاۋدىڭ الدىندا تۇر.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدىڭ الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋى جونىن­­دە وتكەن كەڭەيتىلگەن كەڭەستە: «جى­لۋ ەلەكتر ورتالىقتارىنىڭ جار­تىسىنان كوبى قاۋىپتى دەڭگەيدە, كەي­بىر قالالاردا توزۋ دەڭگەيى 80 پا­يىزدان اسقان. ەلدەگى جىلۋ جەلىلە­رى­نىڭ ورتاشا توزۋ كورسەتكىشى 54 پايىزدىڭ توڭىرەگىنە جەتكەن. ال ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن 80 قالادا بۇل كورسەتكىش 75-تەن 92 پايىزعا دەيىن جەتكەن. كوممۋنالدىق سالانى جاڭعىرتۋ ماقساتىندا مەن «ينۆەستيتسيا ورنىنا تاريف» سايا­ساتىنا كوشۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردىم. قازىرگى جاعدايدا ۇكىمەت جىلدار بويى قوردالانعان ماسەلەلەردى شەشۋگە ءماجبۇر بولادى. باسقا جول جوق», دەپ قاداپ تۇرىپ ايتتى. ياعني, كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى ودان ءəرى دامىتۋ جونىندەگى جۇمىستىڭ وزىنە جاڭا كوزقاراس قاجەت بولىپ وتىر.

ءبىر قىزىعى, كەيىنگى كەزدەرى جىلۋ مەن سۋعا دەگەن زارۋلىك ايماق­­تاردى بىلاي قويعاندا استا­نا­نىڭ وزىندە سەزىلە باستادى. وعان بىرەر اي كولەمىندەگى سۋعا قاتىستى شۋدىڭ كوپتەپ شىعۋى دالەل بولادى. مۇنى اتقارۋشى بيلىك تە راستاپ, احۋالدىڭ كۇردەلى ەكەنىن مويىندايدى.

قالىپتاسقان جاعدايدى استانا قالاسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەك: «قالانىڭ ءوسۋ قارقىنى جىلدام, اسىرەسە, سوڭعى 2-3 جىلدا ايتار­لىقتاي كۇردەلەنە ءتۇستى. قالا تۇر­عىندارىنىڭ سانى, اسىرەسە قۇرى­لىس كەزەڭىندە, 1,5 ميلليون ادامعا جەتەدى, 1,3 ميلليونى قالادا رەسمي تىركەلگەن, جىل سايىنعى ءوسىم – 70-80 مىڭ, دەمەك, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمعا دەگەن سۇرانىس تا وسەدى دەگەن ءسوز. وسىدان بارىپ قا­لانىڭ تۇرعىنداردى قاجەت­تى سۋ قورىمەن تولىققاندى قامتۋ ما­سەلەسى تۋىندايدى», دەپ ءتۇسىندىردى.

قازىر بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن جانتالاس ءجۇرىپ جاتىر دەسە دە بولادى. ياعني, استانادا ءۇشىن­شى سورعى-سۇزگى ستانساسىنىڭ قۇرى­لىسىن اياقتاۋ كۇن تارتىبىندە تۇر. ستانسانى ىسكە قوسۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى ەندى جۇزەگە اسپاقشى. ال تولىق قۋاتىندا ىسكە قوسىلۋى تامىز ايىنا تۋرا كەلەدى ەكەن.

ء«بىرىنشى كەزەڭ مامىر ايىنىڭ سوڭىندا نەمەسە ماۋسىم ايىنىڭ باسىندا اياقتالادى. ءبىز قالانى قوسىمشا ساعاتىنا شامامەن 100 مىڭ تەكشە مەتر سۋمەن قامتاماسىز ەتەمىز. قازىر تاپشىلىق شامامەن 30 مىڭ تەكشە مەتردى قۇرايدى. سوندىقتان بۇل ستانسا بىزگە سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. الداعى بىرەر جىلدا ءبىز وسىعان ۇقساس ءتورتىنشى ستانسانىڭ قۇرىلىسىن باستاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەيدى جەڭىس قاسىمبەك.

ءجون-اق. الايدا, ەلوردانىڭ جى­لۋ-ەنەرگەتيكالىق ورتالىعىنا قاتىستى تاعى ءبىر كۇردەلى ماسەلە تۋىنداپ وتىرعانى ايتىلا باستادى. اسىرەسە, ورتالىقتاندىرىل­عان جىلۋ جەلىسىمەن قامتۋعا قاتىس­تى جاعداي ۋشىعۋى مۇمكىن. ماسە­لە­نىڭ ءمانىسى مىنادا: 2010 جىلى استانانى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءۇشىنشى ورتالىق «جەو-3» قۇرىلىسى باستالدى. ال مەجەلى مەرزىم جاقىنداسا دا, ءالى كۇنگە دەيىن جىلۋ ورتالىعىنداعى قۇ­رىلىس جۇمىسىنىڭ بىتەر ءتۇرى كو­رىنبەيدى. بىتپەك تۇگىلى, ۋاقتى وت­كەن سايىن قۇرىلىسقا قاجەتتى قار­جىنىڭ قۇنى جوعارىلاپ, بيۋدجەتكە ءوتىنىم بەرۋ ءجيى قايتالانا باس­تاعان. ەندى بۇل ماسەلەگە «Amanat» پارتياسى جانىنداعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جو­نىندەگى رەسپۋبليكالىق كەڭەس نازار اۋدارىپ وتىر. اتالعان كەڭەس توراعاسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرلان سايىروۆ جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىن سالۋعا الدىمەن 86 ملرد تەڭگە جۇمسالعانىن, سودان كەيىن بۇل سومما 120 ملرد تەڭگەگە دەيىن وسكەنىن, ال قازىر استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى قۇرىلىس قۇنىن 170 ملرد تەڭگەگە دەيىن ارت­تىرۋ ماسەلەسىن قاراستىرىپ جات­قانىن ايتادى.

«يگەرىلگەن قارجى بار, جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى جوق. قۇرىلىس­تىڭ باس مەردىگەرى – «تسەنتر­كاز­ەنەر­گومونتاج» اكتسيونەرلىك قو­عامى. ال قۇرىلىستىڭ جوباسىن جا­ساپ, جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسىمەن «تساتەك» اق-پەن ۇلەستەس كومپانيالار اينالى­سىپ جاتىر. ساراپشىلار بۇل كوم­پانيالاردىڭ بارلىعى ولي­گارح الەك­ساندر كلەبانوۆقا تيەسىلى دەگەن پىكىر ايتادى. مەردىگەر نىسان­دى بيىل جازدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋعا ۋادە بەرىپتى. بىراق كورىپ وتىرعانىمىزداي, بۇل مۇمكىن ەمەس, ويتكەنى ولار بيۋدجەتتەن قو­سىمشا قاراجات سۇراپ وتىر. ەگەر نىسان ۋاقىتىندا سالىنباسا, ەلوردادا جىلۋ ەنەرگياسى تاپشىلىعى تۋىنداۋى مۇمكىن», دەيدى ەرلان سايىروۆ.

دەپۋتاتتىڭ ۋاجىنە قۇلاق اس­ساق, «جەو-3» نىسانىنا ارنالعان جابدىقتار قۇرىلىس جۇمىس­تا­رىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە ساتىپ الىنعان كورىنەدى. ياعني, ون­دا­عان جىل بويى تۇرىپ قالعان قۇرىل­عىلار ەسكىرىپ, ودان مۇلدەم ىستەن شىعىپ, تۇتىنباي جاتىپ توزىعى جەتكەن بولۋى مۇمكىن.

«وسى فاكتىلەر بويىنشا كە­ڭەس­تىڭ اتىنان باس پروكۋراتۋرا, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنە حات جولداپ, «جەو-3» قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ­شى مەردىگەرلەردىڭ جانە استانا قالاسىنىڭ قۇزىرلى ورگاننىڭ جۇمىستارىن ءجىتى تەكسەرۋدى تالاپ ەتەمىز. ەگەر اكىمدىك قىزمەتكەرلەرى, مەردىگەرلەر حالىقتىڭ قارجى­سىن تالان-تاراجعا سالعانى انىق­تال­سا, قىلمىستىق جاۋاپكەر­شى­لىككە تارتىلۋى قاجەت. ال «تسەنتر­كازەنەرگومونتاج» اكتسيو­نەر­لىك قوعامىنىڭ قوجايىنى الەك­ساندر كلەبانوۆتىڭ ءوزى مەملەكەت­تىڭ قار­جىسىن زاڭسىز شەتەلگە شىعارۋ, بيۋدجەت قارجىسىن جىمقىرۋ كۇدىگى بويىنشا ءجىتى تەكسەرىلۋى كەرەك», دەگەن پىكىردە ەكەن كەڭەس توراعاسى.

جالپى, ەلدەگى جىلۋ-ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ نەگىزگى بولىگى جە­كە كومپانيالاردىڭ قولىندا. ال ولاردىڭ ارعى جاعى­نان وليگو­پو­ليانىڭ قۇلاعى قىلتياتىنى جاسىرىن ەمەس. دەپۋتات ەرلان سايىروۆ ءسوز ەتكەن الەكساندر كلە­بانوۆ تا سول تىزىمدە.

ايتپاقشى, وتكەن قىستا كلەبا­نوۆتىڭ يەلىگىندەگى كومپا­نيا­نىڭ بىرىنە تيەسىلى «ەكىباستۇز جىلۋ-ەنەرگو» ورتالى­عىندا اپات بولىپ, تۇر­عىندار قاقاعان كۇندەرىندە سۋىق ۇيلەرىن پانالاۋعا ءماجبۇر بولعان. سول كەزدە ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليار «بۇعان كىم كىنالى؟» دەگەن سۇراققا: «ەكىباستۇز قالاسىنداعى اپاتقا وليگارح كلەبانوۆ تا, ماسەلەنى جىلى جاۋىپ كەلگەن وبلىس باسشىلىعى دا ايىپتى ەمەس, جىلۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى كىنالى» دەپ جاۋاپ بەرگەن ەدى...