كاسىپوداقتار قىزمەتى زامان تالابىنا ساي بولسىن

كەشە پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالى­عى­نىڭ كونتسەرت زالىندا قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ كە­زەكتى ءححىى سەزى بولىپ ءوتتى. ونىڭ جۇمى­سىنا پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆ.بوبروۆ, پرەمەر-مي­نيستر­دىڭ ورىنباسارى ە.ورىنباەۆ, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى گ.ءاب­دى­قالىقوۆا, پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەن ەكونوميكانىڭ جانە الەۋمەتتىك سەكتوردىڭ بارلىق سالاسىنان ەلىمىزدىڭ ايماقتارىنان كەلگەن 320 وكىلەتتى دەلەگاتتار قاتىستى. سەزد جۇمىسىن كاسىپوداقتار فەدەرا­تسيا­سىنىڭ توراعاسى سيازبەك مۇقاشەۆ اشتى. مەملەكەتتىك ءانۇران ورىندالعان سوڭ سەزدىڭ جۇمىس ورگاندارى سايلاندى. ودان ءارى توراعا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ سەزد دەلەگاتتارىنا ارناعان قۇتتىقتاۋ ءسوزىن وقىپ بەردى. وندا كاسىپوداقتار الەۋ­مەتتىك قوعام رەتىندە اتقارۋشى بيلىك ور­گان­دارى جانە جۇمىس بەرۋشىلەرمەن ارىپتەستىك ۇنقاتىسۋ ورناتۋدى جاقتايتىن ازاماتتىق قوعامنىڭ ماڭىزدى بولىگى. كاسىپوداقتار الەۋمەتتىك پروگرەستى ودان ءارى قامتاماسىز ەتۋدە, الەۋ­مەت­تىك جانە ساياسي تۇراقتى­لىق­تى, ۇلتارالىق كەلى­سىمدى ساقتاۋدا ەرەكشە ءرول اتقارادى دەلىنگەن. ودان ءارى ەلباسى قازاق­ستان كاسىپوداقتارى فەدەراتسياسىنا بيىل 20 جىل تولعانىن اتاپ ءوتىپ, وسى جىلدار ىشىندە بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزگەن ول قاتارىنا 2 ملن.-داي مۇشە تارت­قانىن ايتقان. بۇل ۇيىم­عا قاشاندا جاسام­پازدىق رۋحى, مەم­لەكەتتىڭ دامۋى مەن وركەن­دەۋىنە ءوز ۇلەسىن قوسۋعا دەگەن ۇمتىلىس ءتان. فەدەراتسيا بۇدان بىلاي دا وسى ماقساتتارىن ورىنداي بەرەدى دەپ سەنەمىن, دەي كەلىپ, ەلباسى سەزد جۇمى­سىنا ساتتىلىك تىلەپتى. كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ توراعاسى س.مۇقاشەۆ دەلەگاتتار اتىنان پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىنا العىس ءبىلدىر­دى. ودان ءارى وتكەن سەزد شەشىمدەرىنىڭ قالاي ورىندالعانى جانە فەدەراتسيانىڭ 2010-2015 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگياسى تۋرالى ەسەپتى بايانداما جاسادى. توراعا بايانداماسىنان كەيىن مىنبەرگە كوتەرىلگەن پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسى­نىڭ ورىنباسارى ۆ. بوبروۆ قازىرگى زامان­دا­عى كاسپوداقتار رولىنە توقتالىپ, سەزد جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى. كاسىپوداقتار سەزىندە تەكسەرۋ كوميس­سيا­سىنىڭ ءتورايىمى ب.ناۋرىزباەۆا الەم­دەگى قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس تۇسىندا كاسىپوداقتاردىڭ ەلىمىزدە قابىلدانعان داعدارىسقا قارسى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدا بەلسەندىلىك تانىتقانىن ايتا كەلىپ, وسى كەزەڭدە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان قورعالۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. كاسىپوداقتاردىڭ وتكەن سەزىندە 7 ادامنان سايلانعان تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ اتقارعان ىستەرىن دەلەگاتتار الدىندا بايانداعان شەشەن كاسىپوداق فەدەراتسياسى جۇيەسىنىڭ قارجىلىق ساياساتىن دا جىكتەپ ايتىپ بەردى. اتاپ ايتقاندا, جىل سايىن كاسىپوداق مۇشەلەرىنىڭ جارناسىنان جينالاتىن قارجى كولەمىنىڭ ءوسىپ وتىرعانىن, ول 2006 جىلى 12 ملن. 823 مىڭ تەڭگە بولسا, 2008 جىلى 21 ملن. 385 مىڭ تەڭگەگە وسكەنىن العا تارتتى. سونىمەن بىرگە, ەسەپتى ۋاقىت ارالىعىندا كاسىپوداقتار قۇرىلتايشىلىق ەتەتىن كاسىپ­ورىن­داردىڭ دا قارجىنى مولايتۋداعى ەڭبە­گى دەلەگاتتار نازارىنا ۇسىنىلدى. سونداي-اق بىرقاتار كەمشىلىكتەر جايىن دا ور­تاعا سال­عان كوميسسيا توراعاسى فەدەراتسيا­نىڭ كوبىنە ايماقتاردا كورىنىس بەرەتىن ول ماسە­لە­لەرگە كوڭىل اۋدارۋى قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى گ.ابدىقالىقوۆانىڭ ءسوزىن جينال­عان­دار ىقىلاسپەن تىڭدادى. ويتكەنى, كاسىپ­وداققا مۇشە, فەدەراتسيا ءسوزىن سويلەيتىن 2 ميلليوننان استام ازامات ءۇشىن مينيستر اۋزىنان شىققان ءاربىر مالىمەتتىڭ ءمانى بار. جالاقىنىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى 40 پايىزعا جەتپەي تۇرعانى, ەڭبەكاقى تولەۋدەگى تەڭسىزدىكتەردىڭ ورىن الۋى, قازاقستاندىق جۇمىسشىلاردىڭ شەتەلدىك كاسىپورىنداردا بىردەي ەڭبەك ەتكەنىمەن, شەتەلدىكتەردەن تومەن ەڭبەكاقى الۋلارى, وزدەرىن وزدەرى جۇ­مىسپەن قامتىپ كەلە جاتقان ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان قورعالۋى, ەرتەڭ زەينەت­كە شىققاندا ولاردىڭ زەينەتاقى قورلارىنا سالعان قاراجاتتارى بولماعاندىقتان, قانداي كۇي كەشەتىندىگىنىڭ جايى كاسىپوداقتاردىڭ قاشاننان باستارىن اۋىرتىپ جۇرگەنى راس. مينيستر 2010-2012 جىلدارعا ارنالعان “لايىقتى ەڭبەك” باعدارلاماسىنا سايكەس ەڭبەك قاتىناستارىن حالىقارالىق نورمالار مەن ستاندارتتارعا سايكەس رەتتەۋ, ەركەكتەر مەن ايەلدەردىڭ ەڭبەكپەن قامتىلۋىندا الەۋ­مەتتىك جاعىنان ءتيىمدى قورعالۋى, كاسىپ­وداقتارمەن ىنتىماقتاسۋ جانە الەۋمەتتىك ۇنقاتىسۋدى قالىپتاستىرۋدى دامىتۋ سىندى 3 باعىتتا جۇرگىزىلۋى كوزدەلگەنىن ايتتى. ەلىمىز بۇگىنگى كۇنگە دەيىن حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ (حەۇ) 17 كونۆەنتسياسىن راتيفيكاتسيالاعان. سول سەبەپتەن ءبىزدىڭ ۇلت­تىق زاڭدارىمىزدى وسى حالىقارالىق ستان­دارتتارعا سايكەستەندىرۋدى جالعاستىراتىن بولامىز, دەدى مينيستر. سونىمەن بىرگە, قازىرگى كۇنى حەۇ-نىڭ “اسبەستى پايدالانۋدا ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ”, “انا مەن بالا”, “ەڭبەكاقى تۋرالى” كونۆەنتسيالارىن راتي­في­كاتسيالاۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە ەكەنىن ايتتى. ارينە, ەلىمىزدەگى بارلىق ەڭبەك زاڭدىلىقتارىنىڭ ساقتالۋى “ەڭبەك كودەكسىنە” كەلىپ تىرەلەدى. كودەكستە كاسىپ­وداقتارعا ەڭبەكشىلەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋدا قاجەتتى وكىلەتتىلىك پەن كەپىلدىك بەرىلگەن. دەگەنمەن, ۋاقىتتىڭ دا, زامان تىنىسىنىڭ دا وزگەرمەلىلىگىنە, العا جىلجۋىنا بايلا­نىس­تى بۇل زاڭدى دا جەتىلدىرە ءتۇسۋدىڭ ما­ڭىزى زور, بۇل جۇمىستا كاسىپوداقتاردىڭ بەل­سەندى تۇردە ارالاسۋىمەن مينيسترلىك كو­دەكستى جەتىلدىرە تۇسەتىن بىرقاتار ۇسىنىس­تا­رى بار پاكەتتى ۇكىمەتكە ەنگىزۋگە دايارلانۋدا, دەگەن مينيستر “جول كارتاسى” بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستارعا دا توقتالدى. مى­سال­عا, وسى باعدارلامانىڭ جاستارعا باعىت­تالعان جوباسى نەگىزىندە وتكەن جىلى رەس­پۋب­ليكا بويىنشا 54 مىڭ جاس جۇمىسپەن قام­تىلىپتى. ال بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت­تەن ۇستىمىزدەگى جىلى بولىنگەن 100 ملرد. تەڭگەگە قوسىمشا وبلىستاردىڭ قورجىنىنان شىققان 43 ملرد. تەڭگەنىڭ ارقاسىندا 3224 جوبا جۇزەگە اسىرىلماق كورىنەدى. ال مۇنىڭ قانشاما جۇمىس ورنى ەكەندىگىنە, سول ار­قى­لى حالىقتىڭ ءبىراز بولىگىنىڭ “جول كارتا­سىنىڭ” كومەگىمەن ناپاقا تاباتىنىنا كۇمان جوق. ءۇزىلىس كەزىندە جۋرناليستەر گ.ابدىقا­لى­قوۆا­نى سوزگە تارتقان. ءجيى-ءجيى تەلەدي­دار­دان, باس­پا­سوز بەتتەرىنەن قۇرىلىسشىلار ەڭ­بەكاقى­لا­رىن الا الماي جۇرگەندەرىن ايتىپ شاعىمدا­نىپ جاتادى, وسىعان بايلانىستى نە ايتاسىز دەگەن ساۋالعا مينيستر: “قازىرگى ەسەپ بويىنشا رەسپۋبليكادا 4 ملرد.-قا جۋىق جالاقى قارىزى بار. ول بويىنشا اكىم­دىك­تەر­دىڭ قاسىندا ارناۋلى كوميسسيالار قۇ­رىلعان. ول كوميسسيالار اپتا سايىن جينا­لىپ, ماسەلەنى شەشىپ وتىر. وتكەن جىلى قارىز قاراسى وتە ۇلكەن بولاتىن, قازىرگى اتقارىلعان جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە بۇل قارىز مولشەرى تومەندەۋدە. مەملەكەتتەن, بيۋدجەتتەن قارجىلاناتىن مەكەمەلەردىڭ ەڭبەكاقى بويىنشا قارىزدارى جوق. ول نەگىزىنەن جەكەلەرگە قاتىستى. دەگەنمەن, ءارى قاراي كاسىپوداقتاردى كىرىستىرىپ, ونى شەشۋدى قاراستىراتىن بولامىز”, دەدى. اتىراۋلىق تىلەكقابىل بورانباەۆ مۇ­نايشىلار كاسىپوداعى فەدەراتسياسى جۇمىس بەرۋشى مەن ەڭبەكشىلەر اراسىندا تۋىنداعان ساۋالداردى شەشۋدە ايتارلىقتاي جۇمىس ات­قارىپ وتىرعانىنا توقتالسا, جالپىعا ءبىر­دەي كاسىپوداق فەدەراتسياسىنىڭ باس حات­شى­سى ۆ.ششەرباكوۆ تمد بويىنشا بارلىق ەلدەردە كاسىپوداقتار سانى قىسقارىپ, ولار­دىڭ داۋىستارى قۇمىعىپ شىعىپ جاتقاندا قازاقستان كاسىپوداقتارى جۇمىسىنىڭ جاندانۋىنا قىزىعۋشىلىق تانىتتى. بۇگىنگى سەزد جۇمىسىنىڭ ءوزى سىزدەردىڭ جوعارى ىنتالارىڭىزدى, جۇمىسقا دەگەن شىعارما­شى­لىق قۋاتتارىڭىزدى كورسەتەدى. بۇل ءسىز­دەردىڭ الەمدىك داعدارىستى ەڭسەرۋدەگى قي­مىلدارى­ڭىز­دان دا كورىنەدى. سىزدەردىڭ ءتاجى­ريبەلەرىڭىز وزگە ەلدەردەگى ارىپتەستەرىڭىزدى ەرىكسىز وزدە­رىڭىزگە قاراتقىزادى. قازاقستاندا كاسىپوداقتار ازاماتتىق قوعامنىڭ بەلسەندى مۇشەسى. مەن ءۇشىن سىزدەردىڭ قاتارلارىڭىزدا جاستاردىڭ بولۋىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە, بۇل–ەرەكشە قۋانىشتى ءجايت, دەدى سەزگە قاتىسقان مەيمان. سوڭعى جيىرما جىل ىشىندە بولعان قازاق­ستانداعى ساياسي جانە ەكونوميكالىق احۋالدىڭ دامۋ ۇدەرىسى جالپى ءومىرىمىزدىڭ دە بەينەسىن وزگەرتتى. وسى جىلدارى قازاق­ستان­دىقتار ءما­دەنيەت, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالا­لا­رىندا اۋقىمدى ەكونوميكالىق جانە الەۋ­مەت­تىك باعدارلامالار ىسكە اسى­رىل­عانىن سەزىندى, ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى-ماڭىزدى دەگەن سالالارىنىڭ قايتا قۇرى­لۋى­نىڭ كۋاسى بودى, ونى قايتا قۇرۋعا وزدەرى بەل شەشە ارالاستى دەگەن كاسىپوداقتار سەزدىڭ جۇمىسىن قورى­تىندىلاي كەلە بىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتتار قابىلدادى. اتاپ ايتار بولساق, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كا­سىپوداقتارى فەدەراتسيا­سى­نىڭ باس كەڭەسى ۇسىنعان “قازاقستان رەسپۋبليكاسى كاسىپ­وداق­تارى قىزمەتىنىڭ 2010-2015 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگياسىنىڭ” جوباسىن, سەزدىڭ قاۋلىسىن جانە “قازاقستان ەڭبەكشىلەرىنە–لايىقتى جالاقى”, قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى كاسىپوداقتارى فەدەراتسياسى ءححىى سەزىنىڭ مالىمدەمەلەرىن قابىلدادى. كاسىپوداقتار جارعىسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزدى. انار تولەۋحانقىزى.