كەشەن تۋرالى بىرەر ءسوز. اۋماعى 2500 شارشى مەتردى قۇرايدى. «اقساق قۇلان» – شاعىن ساۋلەت نىساندارى مەن كۇيمەلەر, تۋلار, تۋتۇعىرلار كەلگەن ەلدىڭ نازارىن بىردەن وزىنە اۋدارادى. حولدىڭ كىرەبەرىسىندەگى مونيتور ارقىلى كەلۋشىلەر كەشەننىڭ ىشكى مازمۇنىمەن, جوشى حان كەسەنەسىنىڭ تاريحىمەن تانىسا الادى. بارلىق مالىمەت قازاق, اعىلشىن, ورىس تىلدەرىندە جازىلعان. 3D فورماتىنداعى جەكە بولمەدە ەجەلگى قالا كورىنىستەرىن تاماشالاپ, دەرەكتى فيلم كورۋگە بولادى. سونداي-اق ەكسپوزيتسيالار مەن دەمونستراتسيالارعا ارنالعان زالدار, نامازحانا, بۋفەت, شايحانا, دەمالىس بولمەلەرى تۋريستەرگە بارىنشا قولايلى جاعداي تۋعىزادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, كەشەن تۋريستەر ءۇشىن تارتىمدى-اق. وسى نىسان سالىنعالى مۇندا كەلۋشىلەردىڭ سانى ارتا تۇسكەنى دە بايقالادى. دەگەنمەن...
قازىرگى كەزدە ەل پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسىمەن, ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەن كەشەننىڭ مارتەبەسى ناقتىلانباي تۇر. بۇل وسى مادەني-تانىمدىق وردانىڭ دامۋىنا, تانىمالدىعىنا اجەپتاۋىر كەدەرگى كەلتىرەدى. ۇكىمەت قاۋلىسىندا «تۋريستىك كەشەن» دەپ اتالعان نىسان قازىر جەزقازعان قالاسى مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ بولىمىنە قاراستى «حالىقتار دوستىعى مەن مادەنيەتى» ءۇيىنىڭ قاراماعىنداعى «تاريحي-مادەني كەشەن» رەتىندە قارجىلاندىرىلىپ كەلەدى.
ء«بىز نەگىزىنەن كەشەننىڭ كۇتىمىن قامتاماسىز ەتۋگە, ەكسكۋرسيا جۇرگىزۋشىلەرگە عانا قارجى بولە الامىز. مادەنيەت سالاسى تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى مۇلدەم تومەن ەكەنى تاعى بەلگىلى. ال كەشەن جەزقازعان قالاسىنان 45 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. قىزمەتكەرلەردى ۇستاپ تۇرۋ دا قيىن», دەيدى جەزقازعان قالاسى مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى گۇلزادا شوماەۆا.
بۇل ءسوزدى ۇلىتاۋ وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ساعىندىق قوجامسەيىتوۆ ودان ءارى تىرىلتە تۇسەدى.
– ءبىز اقپان ايىنىڭ سوڭىنا تامان سىرتتان كەلگەن قوناقتاردى ەرتىپ اپارساق, كەشەننىڭ ەسىگى تارس جابىق تۇر ەكەن. مۇنىسى نەسى دەسەك, 16 اقپان كۇنى كەشەننىڭ قىزمەتكەرلەرى ارىزدارىن جازىپ, تۇگەلدەي جۇمىستان شىعىپ كەتىپتى. سودان سوڭ مۇنداعى ماسەلەگە ۇڭىلە باستاعاندا, كەشەننىڭ كۇرمەۋى كوپ ەكەنىن ءبىلدىم. سوسىن ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ تورالقاسىن شاقىرىپ, ماسەلەنى ءتيىستى ورىندارمەن كەڭىرەك تالقىلادىق. سونداعى ۇققانىمىز – كەشەندى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە بەرمەي, جاعداي تۇزەلمەيدى. ءبىز استاناداعى قۇزىرلى ورىندارعا, لاۋازىمدى ازاماتتارعا بىرنەشە رەت حات جولدادىق, بىراق, ءازىر ەشقانداي ناتيجە جوق, – دەيدى ول.
جالپى كەشەننىڭ كەلەشەگىنە قاتىستى العاشقى دابىل ونىڭ قۇرىلىسى بىتپەي جاتىپ-اق, جوعارى جاققا جولدانعانعا ۇقسايدى. بۇعان جەزقازعان قالاسىنىڭ بۇرىنعى اكىمى ق.ءابساتتاروۆتىڭ 2021 جىلى سول كەزدەگى قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمىنە «اتالعان تاريحي-مادەني كەشەن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى تۋريزم نىسانى بولىپ تابىلادى. الەم تۋريستەرىنىڭ نازارىن اۋدارتاتىن اۋقىمدى جوبانىڭ زاماناۋي تالاپ دەڭگەيىندە ءمىنسىز جۇمىس جاساۋى جانە جاھاندىق تۋريزم دامۋىنىڭ باسەكەسىنە توتەپ بەرۋى ءۇشىن بۇل كەشەننىڭ رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە باسقارىلۋى قاجەت دەپ سانايمىز» دەگەن ماعىنادا ءبىر ەمەس بىرنەشە رەت حات جولداعانى دالەل.
جاڭادان ۇلىتاۋ وبلىسى قۇرىلعان سوڭ, 2022 جىلعى 8 شىلدەدە ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ر.ۆ.سكلياردىڭ توراعالىعىمەن « ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى» جونىندە جينالىس وتەدى. وسى جينالىستا «جوشى حان كەشەنىن» رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرىلەدى. وبلىس اكىمى 2022 جىلعى 21 شىلدەدە مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە سول جينالىستىڭ №11-04/05-3285 حاتتاماسىنىڭ 10-تارماعىنا سايكەس «جوشى حان تاريحي-مادەني كەشەنىن» مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ مەنشىگىنە قابىلداۋعا بايلانىستى پروتسەدۋرانى باستاۋعا تاپسىرما بەرۋىن» ءوتىنىپ, حات جولدايدى. بىراق ءازىر ەشقانداي قوزعالىس بايقالا قويمايدى.
كەشەن «تاريحي - مادەني, عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعىنا اينالادى» دەگەن ماقساتپەن بوي كوتەرگەنمەن, قازىر مۇندا ەشقانداي زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقان جوق جانە بۇل مۇمكىن دە ەمەس. ويتكەنى كەشەننىڭ شتاتتىق كەستەسىندە 26 بىرلىك بار دەسەك, ولاردىڭ ءبارى دەرلىك تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر. مۇنداي جاعدايدا عىلىمي زەرتتەۋ ىسىمەن اينالىسۋ تۋرالى ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى كۇلكىلى. ال, تاريحشىلار كەشەن ورنالاسقان ماڭايدا جوشى حاننىڭ ورداسى, بەكىنىسى بولعانىن, بىرنەشە حانداردىڭ سۇيەگى دە سول جەردەن ماڭگىلىك ورىن تەپكەنىن ايتادى. زەرتتەلمەي, زەردەلەنبەي جاتقان دۇنيەمىز جەتەرلىك قوي.
سىرتقى كەلبەت-كوركى تارتىمدى كەشەن ىشكى مازمۇنىمەن دە تالاپقا ساي جۇمىس ىستەگەنى ابزال. بىزدە كوپ نارسەگە بيۋروكراتيزم دەيتىن شىرماۋىقتىڭ كەسىرى ءتيىپ جاتاتىنى بار. «جوشى حان» كەشەنىنىڭ قازىرگى احۋالىنا دا ناق سول كىنالى ءتارىزدى. بيۋروكراتيزم دەمەكشى... كەشەننىڭ قاسىندا جوشى حان كەسەنەسى بار. ءبىر اۋماقتا تۇرعانمەن بۇل كەسەنە كەشەنگە قارامايدى. مۇنى ايتىپ وتىرعانىمىز, تەرريتوريالىق تۇرعىدان ەسكەرتكىشتەردىڭ ءبىرى جەزقازعان قالاسىنا, ءبىرى ۇلىتاۋ اۋدانىنا قاراستى بولىپ كەلەتىن قازىرگى جاعداي تۇبىرىنەن وزگەرىپ, ءبىر ىزگە ءتۇسىرىلىپ, ءبىر مەنشىك يەسىنە توپتاستىرىلعاندا عانا تاريحي ەسكەرتكىشتەرگە دەگەن كوزقاراس تا, بۇل باعىتتاعى ءتۋريزمدى دامىتۋ دا وڭ سيپات الادى دەپ ۇمىتتەنۋگە بولادى.
كوپ نارسە جاڭارىپ جاتقان قازىرگىدەي ۋاقىتتا ەلدىك تۇرعىدان شەشىم قابىلداۋعا قۇزىرەتتى ازاماتتار تىعىرىقتان شىعاتىن وڭتايلى جولدى تاپپاۋى مۇمكىن ەمەستىگىنە سەنەيىك. بۇل كۇرمەۋ تەزىرەك شەشىلمەسە كوزقۋانىشىمىزعا اينالعان كورىكتى كەشەن كوز الدىمىزدا كۇتىمسىزدىككە ۇشىراپ, كەلبەتىنەن ايىرىلىپ قالۋى دا, ەڭ باستىسى, «كەلەشەكتە عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعىنا اينالادى» دەگەن ادەمى ويىمىز جۇزەگە اسپاي قالۋى دا بەك مۇمكىن.
ۇلىتاۋ وبلىسى
