قوعامنىڭ باستى بايلىعى بالا دەپ بىلسەك, وسى بايلىعىمىزدى مولايتىپ, ورتامىزدى تولتىرىپ, ۇلت ۇپايىن تۇگەندەپ جۇرگەن التىن قۇرساقتى انالارىمىز بار. قوعامدىق قۇندىلىقتاردىڭ نەگىزىن نىعايتا تۇسەتىن ونداي انالارىمىزدىڭ مارتەبەسىن شىن مانىندە التىنمەن استاستىرىپ بەكىتىپ, «التىن القامەن» ماراپاتتايمىز. بۇل اتاقتى العان انالارعا كوپتەگەن الەۋمەتتىك جەڭىلدىكپەن قوسا, جاردەماقىلار قاراستىرىلعان. بۇعان قوسا دارەجەسىنە قاراي «انا داڭقى» وردەنى, «باتىر انا» اتاعى, «كۇمىس القا» سياقتى ماراپات تۇرلەرى بار. جىل وتكەن سايىن مۇنداي دەڭگەيدەگى انالارىمىزعا كورسەتىلەتىن سىي-قۇرمەتتىڭ, قارجىلاي قولداۋدىڭ كولەمى ارتىپ كەلەدى. بۇل وڭ ءۇردىس قاي جاعىنان دا ورىندى. ويتكەنى حالىق سانىنىڭ ارتۋىنا ستراتەگيالىق ماڭىز بەرىلىپ وتىرعان قازىرگى كەزدە كوپ بالالى انالارعا قانداي قۇرمەت كورسەتىلسە دە, ارتىقتىق ەتپەيدى.
وسى ورايدا بيىلدان باستاپ كوپ بالالى انالارعا بەرىلەتىن جاردەماقى كولەمى ەداۋىر ارتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل جاردەماقى بالا سانىنا قاراي تولەنەدى. ايتالىق, بيۋدجەت قاراجاتىنان اي سايىن ءتورت بالاعا – 55 304 تەڭگە, بەس بالاعا – 69 138 تەڭگە, التى بالاعا – 82 973 تەڭگە, جەتى بالاعا – 96 807 تەڭگە, سونداي-اق سەگىز جانە ودان كوپ بالاسى بار وتباسىنىڭ ءار بالاسىنا 4 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش (اەك), ياعني 13 800 تەڭگە كولەمىندە جاردەماقى بەرىلەدى. سونىمەن قاتار جىل باسىنان بەرى بالا تۋعاندا بەرىلەتىن بىررەتتىك تولەمنىڭ دە كولەمى كوبەيدى: ءبىرىنشى, ەكىنشى جانە ءۇشىنشى بالانى تۋعاندا بەرىلەتىن جاردەماقى 131 100 تەڭگەنى قۇراسا, ال ءتورتىنشى جانە ودان دا كوپ بالانى دۇنيەگە اكەلگەندە 217 350 تەڭگە بەرىلەدى.
التىن قۇرساقتى انالاردىڭ مەرەيىن اسىرىپ, ابىرويىن تاسىتاتىن تاعى ءبىر باستاما بيىل قابىلدانعان الەۋمەتتىك كودەكستە دە كورىنىس تاپتى. زاڭدى قۇجاتتاعى جاڭاشىلدىقتىڭ ءبىرى – «ناگرادتالعان انا» دەگەن جاڭا ۇعىمنىڭ ەنۋى. بۇل مارتەبە «كۇمىس القا», «التىن القا» القالارىمەن ماراپاتتالعان نەمەسە بۇرىن «باتىر انا» اتاعىن العان, I جانە II دارەجەلى «انا داڭقى» وردەندەرىمەن ماراپاتتالعان انالارعا بەرىلەدى. اتالعان كودەكستىڭ 94-بابى بويىنشا جەتى جانە ودان دا كوپ بالا تاۋىپ, تاربيەلەگەن انالارعا بەرىلەتىن جاردەماقى 7,4 اەك-كە دەيىن وسەدى. ياعني بۇل قاتارعا «التىن القا», «باتىر انا» جانە «انا داڭقى» ماراپاتتارى بار انالار جاتادى. ال «كۇمىس القا» يەگەرلەرى 6,4 اەك كولەمىندە جاردەماقى الادى. بۇل وزگەرىستەر الدىمىزداعى شىلدە ايىنان باستاپ جۇزەگە اسىرىلا باستايدى.
ء«ار بالانىڭ ءوز نەسىبەسى بار» دەگەندەي, ەندى وسى مولايعان جاردەماقى تاعايىندالاتىن كوپ بالالى انالاردىڭ قاتارى دا كوبەيە تۇسكەنى ماڭىزدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە 233 910 ماراپاتتالعان انا بار. ونىڭ ىشىندە «التىن القا» يەگەرى – 63 536, «كۇمىس القا» يەگەرى – 147 154, «انا داڭقى» وردەنىن العاندار – 10 145, «باتىر انا» اتاعى بارلار – 13 075. بۇل كورسەتكىشكە قاراساق, جوعارىدا ايتقان الەۋمەتتىك كودەكستەگى جاڭاشىلدىققا سايكەس ماراپاتتالعان اناعا بەرىلەتىن جاردەماقىنىڭ ەڭ كوبىن (7,4 اەك) جەتى جانە ودان كوپ بالا تاپقان 86 746 انا الادى ەكەن. ال ولاردان ءسال ازداۋ (6,4 اەك) الاتىنداردىڭ سانى – التى بالا تاپقان كۇمىس القالى 147 154 انا. سوندا وسى تۇستان «التىن» مەن «كۇمىستىڭ» اراسىن ءبولىپ تۇرعان ءبىر بالا جانە ءبىر اەك قانا ەكەنىن اڭعارامىز. ءبىزدى ويلاندىرعان, ءىشىمىزدى الاي-دۇلەي ەتكەن جايت وسى – اراجىك, بالكىم بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە الالاۋشىلىق دەۋگە دە بولار. ءبىر بالا تابۋدىڭ ءوزى وڭاي ەمەس ەكەنىن ەسكەرسەك, كۇمىس القالىلاردىڭ التى بالا تاۋىپ تۇرىپ, 6,4 اەك الىپ تۇرىپ, اراسى ءبىر اەك-ءتى عانا قۇرايتىن «التىن القاعا» ۇمتىلا قويۋى دا قيىن شىعار. بۇل رەتتە بۇگىندە ءبىر اەك-ءتىڭ كولەمى نەبارى 3 450 تەڭگە ەكەنىن دە ەسكە سالا كەتەيىك. ءتىپتى ەكى القانىڭ جاردەماقىسىنىڭ اراسالماعى اجەپتاۋىر بولعاننىڭ وزىندە «التىن» ءۇشىن تاعى دا جانىن قيناعىسى كەلەتىندەردىڭ تابىلۋى نەعايبىل سياقتى. وسى ورايدا ءبىر مىسال كەلتىرە كەتسەك, التى بالا تاپقان اۋىلداعى جەڭگەمىزگە ماڭايىنداعىلار «ەندى ءبىر ءاۋپ دەسەڭ, «التىن القالى» بولاسىڭ» دەگەندە, شامالى جاردەماقى ءۇشىن ءويتىپ اۋپىرىمدەگىسى كەلمەيتىنىن بايقاتىپ ەدى.
راسىندا, التىن قۇرساقتى انالاردى بۇلايشا «التىن» مەن «كۇمىسكە» ءبولۋدىڭ قاجەتى قانشالىقتى دەگەن وي كەلەدى. ولارعا كورسەتىلەتىن قارجىلاي قولداۋدىڭ بالەندەي ايىرماشىلىعى بولماسا, التى بالا نەمەسە ودان كوپ بالا تاپقانداردىڭ بارىنە نەگە «التىن القا» ۇلەستىرمەسكە؟ ونىڭ ۇستىنە قازىرگى زاماندا كوپ بالا تابۋعا نيەتتى اق جاۋلىقتىلاردىڭ قاتارى دا ازايىپ بارادى. باياعىدا ون بالا تابۋ قالىپتى جاعداي سانالسا, بۇگىندە التى بالا تابۋدىڭ ءوزى – ۇلكەن مارتەبە. سوندىقتان ايەلدەرگە التىن جاراساتىنىن ەسكەرىپ, «كۇمىس القالىلاردى» دا «التىن القامەن» اسپەتتەسەك, ودان ۇپايىمىز كەمىپ قالماس.
