التىنسارين اتىنداعى

پەداگوگيكاداعى: “ورتاشا مۇعالىم باياندايدى, ءتاۋىر مۇعالىم تۇسىندىرەدى, تاجىريبيەلى مۇعالىم تالىمدەيدى, تالانتتى مۇعالىم شابىتتاندىرادى”, – دەگەن قاعيدانىڭ كوبىنەسە كوڭىلدەن تىس قالىپ قويا بەرەتىنى راس. ال, التىنسارين اتىنداعى التىن ۇيانىڭ مۇعالىمدەرى شابىتتاندىرار ساناتتان سەكىلدى. شىمكەنت قالاسىنداعى №65 گۋمانيتارلىق-ەستەتيكالىق مەكتەپ-گيمنازيانىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسىپ, بايقاپ-باعامداساڭىز, بۇعان ايقىن كوز جەتكىزەسىز. ىبىراي ەسىمىن ەنشىلەگەن ەرەكشە وقۋ ورداسى وسى. كەڭ-بايتاق ەلىمىز بويىنشا 7700-دەي جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ بار بولسا, سونىڭ 1012-ءسى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا. ونىڭ 89-ى شىمكەنت شاھارىندا. 2008-2009 وقۋ جىلىنىڭ قورىتىندىسىندا اتالمىش مەكتەپ-گيمنازيا وبلىس بويىنشا “ەڭ ۇزدىك مەكتەپ” اتاعىن يەلەندى. ال, التىن ۇيانىڭ باسشىسى قاتيرا قىرعىزبايقىزى كادىرباەۆا “مەكتەپ باسقارۋدىڭ ۇزدىك ۇلگىسى” اتتى رەسپۋبليكالىق بايقاۋدا ەكىنشى ورىن الىپ, ارنايى ديپلوممەن ماراپاتتالدى. ىبىراي التىنسارين اتىنداعى №65 گۋمانيتارلىق-ەستەتيكالىق مەكتەپ-گيمنازيا – تاۋەلسىزدىكتىڭ قۇرداسى. توقسان ءبىرىنشى جىلعى كۇردەلى كەزەڭدە 1251 ورىندىق ورتا مەكتەپ عيماراتى تولىق بىتپەگەن كۇيىندە پايدالانۋعا بەرىلدى. قالايدا قازاق مەكتەبى ەتىپ اشۋعا قانشاما كۇش-جىگەر جۇمسالدى. قازىر عوي, ءبارى جەپ-جەڭىل جۇزەلەنە سالعان سەكىلدى سەزىلەدى. مەكتەپ وقۋشىلارى ءۇش ايداي ءار جەردە وقىدى. قار ۇشقىنداپ تۇرعاندا جاڭا عيماراتقا جينالعان. العاشقىدا 602 وقۋشى ەدى. مۇعالىمدەر ءبىرتالاي ۋاقىت بويى اياقتالماعان جۇمىستاردى اتقاردى, ايازدى-قارلى, جەلدى-قۇزدى كۇندەرى تەرەزەلەردى تازالاپ جۋىپ, ايناداي جارقىراتتى. قاتيرا قىرعىزبايقىزى جەزقازعان پەداگوگيكا ينستيتۋتىن 1986 جىلى بىتىرگەن. شىمكەنتتەگى №24 ورتا مەكتەپتە ءتورت جىل قاتارداعى فيزيك مۇعالىم, جاڭا مەكتەپتە ءبىر جىل وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ودان سوڭ ديرەكتور بولدى عوي. اۋەلگىدە №65 مەكتەپتە ءتۇرلى-ءتۇرلى بالالار, ءتىپتى قىلمىسقا بەيىم وقۋشىلار كوپ بولدى. قيىن بالالار جۇزدەپ سانالدى. الدەقالاي بوپ كەتەدى دەپ قاۋىپتەنبەستەن, جاڭا مەكتەپتىڭ جاڭا ۇجىمى باتىل شەشىمگە بەل بۋعان. “ەكسپەريمەنتالدى مەكتەپ ەتەمىز” دەسكەن. شىمكەنت قالالىق ءبىلىم ءبولىمى بىردەن قارسى بولدى. “باستارىڭدى بالەگە تىگىپ جۇرسىڭدەر, قالت-قۇلت ەتكەن, قيىن جاعدايداسىڭدار. قايداعى ەكسپەريمەنت؟!” — دەستى. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنا وزىق ويلى سايلاۋكۇل باراقوۆا جەتەكشىلىككە كەلگەن. ول كىسى بىردەن قولدادى. رۇقسات بەردى. وسىلايشا 1992-1993 وقۋ جىلىن بۇل مەكتەبىڭىز “گۋمانيتارلىق-ەستەتيكالىق ەكسپەريمەنت الاڭى” اتانىپ باستاعان. بۇكىل ءبىلىم بەرۋ مەن ءتالىم-تاربيە جۇمىستارى سالا-سالالارعا ءبولىنىپ جۇرگىزىلەدى. قانشاما قيىن, تارتىپتەرى ءتىپتى تومەن, “ويدان قاشقان, قىردان قاشقان” دەلىنەتىن وقۋشىلاردىڭ ءوز تاڭداۋلارىنا ەرىك بەرىلدى. قولدانبالى ەكونوميكا سالاسى. قارجى سالاسى. تەحنولوگيا سالاسى. كوركەمسۋرەت سالاسى. شەشەندىك ونەر. مۋزىكا. ماتەماتيكا. فيزيكا. تاريح... كىم قاي باعىتتا بەيىمدەلەدى؟ قانداي باعداردى قالايدى؟ نەندەي سالانى تاڭدايدى؟ بالالاردىڭ ءوز ەركىندە. ءاربىر وقۋشىنىڭ وزىندىك قىزىعۋشىلىعى ەرەكشە ەسكەرىلگەننەن كەيىن, ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ىنتا-ىقىلاسى ەسەلەپ ارتتى. 1993-1994 وقۋ جىلىندا ليتسەي اتاندى, كوپ ۇزاماي-اق مەكتەپ-گيمنازيا دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. مەكتەپ باسشىلىعىنا اتا-انالاردىڭ وزدەرى كەلىپ, العىس جاۋدىراتىنعا اينالدى. “اينالايىندار-اي, ءوز بالالارىمىزدى ءوزىمىز تانىمايتىن بولدىق! كەرەمەت وزگەرىپ كەتتى عوي ۇل-قىزدارىمىز!” — دەيتىنگە كوشتى. – 1994 جىلى رەسەيدىڭ تۋلا قالاسىندا بايانشى جانە اككوردەونشى وقۋشىلاردىڭ حالىقارالىق جارىسى ءوتتى. سوندا ءۇش شاكىرتىمىز وزىپ شىعىپ, بولگارياعا جولداما الدى, – دەيدى قاتيرا قىرعىزبايقىزى. – سودان كەيىن-اق بارلىق باعىتتاردا تىرلىگىمىز العا باستى. تاسىمىز ورگە دومالادى. قالا بويىنشا قيىن, قاۋىپتى سانالعان, اۋپىرىمدەپ ازەر قالقايعان قازاق مەكتەبىنە كەلىپ وقۋعا تالاساتىندار كۇرت كوبەيدى. التىن بەلگى 1998 جىلى بەلگىلەندى عوي. وبلىس بويىنشا ءتورت-اق تۇلەك سول بەلگىگە يە بولدى. تورتەۋدىڭ ءبىرى ءبىزدىڭ وقۋشىمىز ەدى. كەلەسى جىلعى بەسەۋدىڭ ءبىرىن تاعى دا ءبىزدىڭ شاكىرتىمىز يەلەندى. سودان بەرى التىن بەلگى ۇزىلگەن ەمەس. 2006-2007 وقۋ جىلىندا التىنسارين مەكتەپ-گيمنازياسى 18 التىن بەلگى الدى. قازىرگە دەيىن 54 التىن بەلگىگە, 94 ۇزدىك اتتەستاتقا قول جەتكىزدىك. ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدەن ىلعي الدىڭعى ساپتامىز. ون سەگىز تۇلەگىمىز ەلباسىمىزدىڭ “بولاشاق” باعدارلاماسى بويىنشا اقش-تا, اۆستراليادا, انگليادا, جاپونيادا, قىتايدا, مالايزيادا, تاعى باسقا دا بىرقاتار شەت ەلدەردە ءبىلىم الۋدا. وتكەن وقۋ جىلى دا ءبىز ءۇشىن جەمىستى بولدى. مەكتەبىمىزدى 133 تۇلەك ءبىتىردى ولاردىڭ ونى التىن بەلگى, التاۋى ۇزدىك اتتەستات يەلەندى. بىتىرۋشىلەردىڭ 72 پايىزى مەملەكەتتىك گرانتتاردى جەڭىپ الدى. ماسەلەن, نۇرمۇحامبەت كەنجەبەكوۆ كيمەپ-كە, امان قونىسبەكوۆ “بولاشاق” باعدارلاماسى بويىنشا وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىنە قابىلداندى. مەكتەپ-گيمنازيا ديرەكتورىنىڭ جۇمىس بولمەسى. ۇلكەن قابىرعا تۇتاستاي العىس حاتتارعا تولى. ولاردىڭ باسىم بولىگى قبتۋ-دان (قازاق-بريتان ۋنيۆەرسيتەتى) كەلىپتى. ۋنيۆەرسيتەت پرەزيدەنتى التىنسارين اتىنداعى التىن ۇيانىڭ باسشىلىعىنا, مۇعالىمدەرىنە, بۇكىل پەداگوگتارىنا راحمەت ايتادى. گرانتپەن وقىپ جاتقان شاكىرتتەردىڭ ءبىلىم ساپاسى ءۇشىن. ءتالىم-تاربيەسى ءۇشىن. مەكتەپ-گيمنازيادا “ۇرپاق سالاماتتىلىعى – ۇلت بولاشاعى” – دەگەن باعدارلاما بويىنشا جۇيەلى جۇمىس قالىپتاسقان. مۇندا قۇرعاق اقىل ايتىلمايدى. ءبارى ءتيىستى پاندەر, جاڭا تەحنولوگيا, اسەرلى ادىستەمەلەر ارقىلى جۇزەلەنەدى. التىن ۇيادا جۇزدەن اسا ۇيىرمە جۇمىس ىستەيدى دەگەنگە العاشقىدا ونشا يلانا قويمايسىز. ارالاپ ءجۇرىپ, بىرتە-بىرتە كوز جەتكىزەسىز. تاڭعى ساعات سەگىزدە بايقاتپاي عانا بارساڭىز, سەكسەن بالانىڭ ءبىر دە ءبىرى كەشىكپەستەن كاراتە ۇيىرمەسىنە قاتىسىپ جاتقانىن كورەسىز. قولدانبالى ونەر ۇيىرمەسىنە قاتىساتىنداردىڭ ونەرىنە تاڭعالاسىز. گرافيكا, كەراميكا ۇيىرمەلەرىنە دەيىن بار. دومبىرا, قوبىز, پيانينو, ءان مەن بي, حور, “تولقىن” اتتى دراما ۇيىرمەسى, شەشەندىك ونەر... فۋتبول سەكتسياسىنىڭ ءوزى الدەنەشە توپقا بولىنەدى. ۆولەيبول دا سولاي. قىزدار بىرنەشە توپ, ۇلدار بىرنەشە توپ. يۋنەسكو-نىڭ “بالالار الەمى بەينەلەيدى” باعدارلاماسى بار. سول باعدارلامانىڭ اياسىنداعى كونكۋرستا التىنسارين اتىنداعى التىن ۇيا جىل سايىن جۇلدە الادى. ارنايى كىتاپتارىنا شىققان. قولدانبالى ەكونوميكادان اقش-ىڭىزدىڭ كولورادو شتاتىندا وتكەن كونكۋرستا ءۇشىنشى ورىنعا يە بولعان. ساز سىنىبىنىڭ تۇلەگى ەردەن جاقسىبەكوۆتىڭ اقش-تا وتكىزىلگەن ءان بايقاۋىندا باس بايگەنى جەڭىپ العانى دا جۇرتشىلىقتىڭ ەسىندە. شەت ەلدەرگە شىعۋعا جول قاراجات, ت.ب. ماتەريالدىق كومەك كەرەك, ارينە. وسى ورايدا “پەتروقازاقستان ويل پروداكتس” ااق-نىڭ دەمەۋشىلىك قامقورلىعى ايتارلىقتاي. كۇنى كەشە عانا شىمكەنتتە شاكارىم شىعارمالارىن جاتقا ايتۋعا ارنالعان قالالىق بايقاۋ وتكەن ەدى. سوندا جەتىنشى سىنىپ وقۋشىسى شىڭعىس ءابدىرايىم ءبىرىنشى ورىندى, ال ماحامبەت وقۋلارىندا ونىنشى سىنىپ وقۋشىسى قاجىعالي بورانباەۆ باس جۇلدەنى يەلەندى. مۇنداي مىسالدار ءتىپتى كوپ. بۇل التىن ۇيانىڭ ۇستازدارى دا نەبىر جارىستاردا وزىپ شىعىپ ءجۇر. مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ءاليما مالىكوۆا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن “بوبەك” قورى ۇيىمداستىرعان بايقاۋدا رەسپۋبليكا بويىنشا “ەڭ ۇزدىك مۇعالىم” اتاعىن جەڭىپ الدى. قاتيرا قىرعىزبايقىزى ايتادى: “بىزدەگى وقۋشىلاردىڭ ءوزىن-ءوزى باسقارۋىنا ارنالعان باعدارلاما “بولاشاق” دەپ اتالادى. مەكتەبىمىزدە اۋلانى لاستاۋ, قابىرعالارعا جازۋ, پارتانى سىزۋ, دورەكى سويلەۋ سياقتى قىلىقتار ۇمىت بولعالى قاشان. مادەني-ەستەتيكالىق دەڭگەي بيىك. ءتارتىپ پەن تازالىق دەڭگەيى جوعارى. ۇستازدار وقۋشىلارعا تولىق سەنەدى, تولىق ەرىك بەرەدى. سولاي قالىپتاسقان. شاكىرتتەر وزدەرىنىڭ اراسىنان ء“بىلىم ءمينيسترىن”, “مادەنيەت ءمينيسترىن”, “سپورت ءمينيسترىن”, “ەكولوگيا ءمينيسترىن”, ء“تارتىپ جانە تازالىق ءمينيسترىن” سايلايدى. ولاردىڭ جۇرگىزەتىن جۇمىستارى وتە قىزىق, قيىندىقتارى دا بار. ءىس-شارالار, جارىستار, بايقاۋلار, ءباسپاسوز ءماسليحاتتارى, تالقىلاۋلار قىزۋ ءوتىپ جاتادى. قىسقارتىپ ايتساق, وقۋشىلاردىڭ بوتەن-بوگدە قىلىقتارمەن اينالىسۋىنا ۋاقىت تا جوق. وقۋشىلاردىڭ وتىنىشىمەن, “مينيسترلىكتەردىڭ” قولداۋىمەن كىتاپحاناعا دا كومپيۋتەر قويىپ, ينتەرنەتكە قوسىپ بەرگەنبىز. كىتاپ الەمىنە شاكىرتتەرىمىز وتە جاقىن. تالانتتى ۇستاز شاكىرتتەرىن شابىتتاندىرا بىلەدى دەگەن قاعيدا مۇندا ەرەكشە ەسكەرىلەدى. ساز كافەدراسىنىڭ جەتەكشىسى روزا ءامىرينا, قولدانبالى ونەرگە باۋلۋدىڭ باپكەرى ايمان ساۋداگەروۆا, ماتەماتيكا مايتالمانى عاليا قوجاحمەتوۆا, باستاۋىش سىنىپتاردىڭ ساڭلاقتارى ءزابيرا سۇرانشيەۆا, نەسىپكۇل الىمتاەۆا, نۇرجامال قىپشاقباەۆا, گۇللاززات رۇستەمبەكوۆا مەكتەپ اشىلعالى بەرى وسى ۇجىمدا. گەوگراف ليزا قوجاقوۆا, اعىلشىن ءتىلىنىڭ بىلگىرلەرى مارفۋعا كۇنتاەۆا, امانكۇل شىناليەۆا, فيزيكانىڭ ءبىلىمپازى زەبەركۇل تولەكوۆا, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ دۇلدۇلدەرى ءاليا تۇرسىنبەكوۆا, گۇلفارا بەكجانوۆا, نۇرجامال سۇلتانبەكوۆا, ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتىنىڭ ايدىكتەرى ايدا ايتقوجاەۆا, گۇلنار وشقاروۆا, بەينەلەۋ ونەرىنىڭ دارىسكەرى ءلاززات جۇزەەۆا, تاعى باسقا دا ىزدەنىمپاز مۇعالىمدەر ءاربىر وقۋشىنىڭ جان-دۇنيەسىنە ءۇڭىلىپ, ەرىك-جىگەرىن جالىنداتا جۇمىس ىستەيدى. جاقىندا ءبىز مەكتەپتەگى “تولقىن” دراما ۇيىرمەسى قويعان سپەكتاكلدى كوردىك. دۋلات يسابەكوۆتىڭ “تىنىشتىق كۇزەتشىسى” دەگەن دۇنيەسى ساحناعا شىعارىلدى. ۇستازدار, اتا-انالار, ارداگەرلەر, وزگە دە كورەرمەندەر ريزالىقتارىن ءبىلدىردى. شاكىرتتەر شابىتتانا وينادى. مارحابات بايعۇت, “ەگەمەن قازاقستان”.