- گلەب, قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋدى نەدەن باستاۋ كەرەك؟ بەلگىلى ءبىر ادىستەردى, ادەبيەتتەردى, پودكاستتاردى, قوسىمشالاردى ۇسىنا الاسىز با؟
- كەز-كەلگەن ءتىلدى ۇيرەنۋ كەزىندە نەگىز ماڭىزدى. گرامماتيكانى ءبىلۋ كەرەك جانە از دا بولسا سوزدىك قورىڭ بولۋى قاجەت. بۇنى مەكتەپتە ۇيرەتەدى. بىراق بۇل ءتىپتى اعىلشىن تىلىمەن سالىستىرساق, Pre-intermediate دەڭگەيى دە ەمەس. مەكتەپتەن كەيىن بارلىعى ادامنىڭ ءوز قولىندا بولادى ەمەس پە؟!. مىسالى, مەن ءوزىم وقىپ, ءوزىم ىزدەنە باستادىم. ول كەزدە قازاق تىلىندە كونتەنتتەر از ەدى. بىراق مەن ونىڭ ورنىن كىتاپپەن تولتىردىم. قازىر ارينە, الدەقايدا وڭاي, ويتكەنى قازاقشا سەريالدار, پودكاستتار مەن اندەر بار. سودان كەيىن كۋرستاردى قوسار ەدىم.
ءتىلدى جاتتىقتىرۋ وتە ماڭىزدى. دۇكەندە, تاكسيدە, دوستاردىڭ ورتاسىندا سول تىلدە سويلەۋ كەرەك. باستاپقىدا تىم قۇرىعىندا «سالەمەتسىز بە», «راقمەت», «ساۋ بولىڭىز» دەگەن سياقتى قاراپايىم ءسوز تىركەستەرىن ايتا بەرگەن دۇرىس. ۋاقىت وتە كەلە كوپ سوزدەردى جۇيەلەي الاتىن جانە جاڭا ءسوز تىركەستەرىن قۇراي الاتىن بولاسىز. از-ازدان بىلگەنىڭىزشە سويلەي بەرسەڭىز, بۇنىڭ ءوزى ءتىل ۇيرەنۋگە دەگەن العاشقى قادام.
ءتىل ۇيرەنۋدەگى ەڭ ماڭىزدى نارسە ول - تاجىريبە. كوبى سويلەۋگە ۇيالادى. گرامماتيكانى ابدەن مەڭگەرىپ, سوزدىك قورىمدى تولتىرىپ الايىن, سودان كەيىن قاتەسىز سويلەيمىن دەپ ويلايدى. بىراق بۇل دۇرىس ءتاسىل ەمەس. تىلگە قاتىستى كەدەرگىلەردى بىردەن باستاپ كەتۋ ارقىلى جويۋعا بولادى. ءتىل ۇيرەنۋ ول قاتەلىك پەن تاجىربيە عوي. سويلەۋ كەرەك. سويلەگەندە قاتە جىبەرۋ قالىپتى جاعداي. سول قاتەنى تۇزەتىپ, ەستە ساقتاپ وتىراسىز. ءتىلدىڭ جانىن ءتۇسىنىڭىز! ونىڭ اۋەنىن تىڭداڭىز.
جىل سايىن قازاق تىلىندە ساپالى كونتەنت كوبەيىپ كەلە جاتقانىنا وتە قۋانىشتىمىن. سەريالدار, پودكاستتار, فيلمدەر, جاڭا ورىنداۋشىلار شىعىپ جاتىر. مىسالى, مەن عالىمجان مولدانازاردى ۇنەمى تىڭدايمىن. ونىڭ ارتىنان قازاق تىلىندە ساپالى مۋزىكا شىعارىپ جۇرگەن ونداعان تالانتتى ازاماتتار پايدا بولدى. 10 جىل بۇرىن ماتەريالدىڭ جەتىسپەۋىنە بايلانىستى ءتىلدى ۇيرەنۋ قيىن بولدى دەسەك, قازىر ونداي ماسەلە جوق. بارلىعى ءسىزدىڭ قولىڭىزدا, باستىسى - نيەت!
- قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋشىلەر كوبىنە قانداي قيىندىقتارعا تاپ بولادى؟ ولاردىڭ ىنتاسىن نە جوعالتۋى مۇمكىن؟
- مەن مەكتەپتە 11 جىل قازاق ءتىلىن وقىدىم. بىراق بىزگە ءتىلدى ەمەس, فيلولوگيانى وقىتتى. ءبىز سەپتىكتەردىڭ اتاۋلارىن, ەتىستىكتەردى جاتتاپ الدىق, بىراق بىزگە ولاردى قالاي قولدانۋ كەرەكتىگىن ۇيرەتكەن جوق. كوبىنە ولەڭدەر مەن ماتىندەردى اۋدارماسىز وقۋعا بەرەتىن. وكىنىشكە قاراي, تۇسىنبەگەننەن كەيىن قىزىعۋشىلىق بولمادى. مەن قازاق تىلىندە سوزدەردى انىق ايتاتىن ەدىم. سول ءۇشىن ماعان جىل بويى 5 قوياتىن. مەكتەپتى «ەسىكتى جاپتىم» دەگەن سياقتى قاراپايىم اۋىزەكى سويلەم قۇراي الماي ءبىتىرىپ شىقتىم.
مەن 90-شى جىلدارداعى قازاق ءتىلىنىڭ وقىتىلۋى تىلگە جاسالعان قاستاندىق دەپ ايتار ەدىم. قازىر قازاق ءتىلى جاقسى وقىتىلىپ جاتىر. بىراق مەنىڭ ويىمشا, وقىتۋ ادىستەرىن ۇنەمى جەتىلدىرىپ وتىرۋ ماڭىزدى. بالالار قىزىعۋشىلىق تانىتا ءبىلۋى كەرەك. سوندا ناتيجە بولادى. كۇداي كالاسا, سولاي بولادى دا.
- وقۋ پروتسەستەرى جەدەلدەتىلىپ, ءتىل ۇيرەنگىسى كەلەتىن ادامدار كوپ بولۋى ءۇشىن قوعامدا, مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قانداي وزگەرىستەر بولۋى كەرەك؟
- وزگەرىستەر قازىردىڭ وزىندە قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. مەن ادامداردىڭ قازاق تىلىندە سويلەي باستاعانىن كورىپ ءجۇرمىن. بۇرىن تىلگە قىزىعۋشىلىق تانىتپاعاندار دا كۋرستارعا جازىلىپ جاتىر. بۇل قالىپتى قۇبىلىس. اسىرەسە, وتكەن جىلى قاڭتار وقيعاسى مەن ۋكرايناداعى سوعىستان كەيىن ءتىلدى ۇيرەنۋ ايتارلىقتاي جەدەلدەدى. بىزدە ۇلتتىق يدەيا, بىرلىك ۇستانىمدارى نىعايا ءتۇستى. مەنىڭ بولجامىم بويىنشا, قازاقستان 10-12 جىل ىشىندە قازاق تىلىنە تولىق اۋىسادى. ءۇشتىل ساياساتى ەكى تىلگە اينالادى: قازاق جانە اعىلشىن تىلدەرى. ال ورىس ءتىلى كۇندەلىكتى قارىم-قاتىناس ءتىلى بولىپ, قولدانىس اياسى ودان ءارى تارىلا بەرەدى.
- ءتىل ۇيرەنۋدەگى تارجىربيەڭىزبەن بولىسسەڭىز. ءتىلدى قالاي مەڭگەردىڭىز؟ قوعام قانداي كوزقاراس تانىتادى؟ قاتەڭىزدى تۇزەپ, كورسەتىپ بەرەتىندەر بار ما, الدە سويلەگەنىڭىزگە ك ۇلىپ قايرايتىندار باسىم با؟
- مەن ورىس ءتىلدى قازاقتارعا قاتە سويلەگەندەرى ءۇشىن باسقالار مازاق ەتەتىندىكتەن ءتىلدى ۇيرەنۋ قيىن ەكەنىن ەستىدىم. مەنىڭ بىرنەشە دوسىم سودان ۇيالعاندىقتان ءتىل ۇيرەنۋدى توقتاتا تۇردى. بۇل, ارينە, وتە وكىنىشتى. ادامعا قولداۋ قاجەت. اكتسەنت ءۇشىن نەمەسە قاتەلىكتەر ءۇشىن مازاق ەتۋ ادامنىڭ ءارى قاراي وقۋعا دەگەن قۇشتارلىعىن جويادى. بىراق ءوز باسىم بۇندايعا تاپ بولعان جوقپىن, كەرىسىنشە كوبى قولداپ, تۇسىنىستىك تانىتتى. كەيدە مەن ادامدارمەن قازاقشا سويلەسە باستاسام, ءبىرتۇرلى قارايتىندار بولادى. ال ولار ماعان ورىس تىلىندە جاۋاپ بەرەدى. مەن سوندا دا قازاقشا سويلەسەم, اڭگىمەلەسۋشى دە قازاقشا جاۋاپ بەرە باستايدى.
- قازاق تىلىندەگى جاقسى كورەتىن ءسوزىڭىز قانداي؟
- مەنىڭ ەڭ جاقسى كورەتىن ءسوزىم ول «باسە» (ۆوت ونو كاك!), «وزىنشە» (دەلوۆۋشا) جانە «دەپ». جالپى, ماعان باسقا تىلدەردە بالاماسى جوق سوزدەر قاتتى ۇنايدى. بۇل ويدى بايىتادى. وندا تەرەڭ ءارى فيلوسوفيالىق ءمان بار.
اۋدارعان - ايتولعان ءجۇنىسحان
