بۇگىندە تەڭىز جولدارى قىتاي مەن كارى قۇرلىق ەلدەرىن قاجەتتى قاتىناسپەن قاناعاتتاندىرۋدان قالا باستاعانى ايقىندالدى. سەبەبى تەڭىز جولى ارقىلى قىتايدان ەۋروپاعا تاۋار جەتكىزۋ ءۇشىن 45 تاۋلىك ۋاقىت كەتەدى. ال ءبىزدىڭ ەلدىڭ اۋماعىنان تەمىر جانە اۆتوكولىك جولدارى ارقىلى تاسىمالدانسا, 15 تاۋلىكتە دىتتەگەن جەرىنە جەتەدى. ول ءۇشىن, ارينە, ەلىمىزدىڭ كولىك-لوگيستيكا كەشەنى الەمدىك ستاندارتتارعا ساي بولعانى ءلازىم.
وسى جاعداياتتاردىڭ ءبارىن ەسكەرە كەلىپ ءاربىرىن ەكشەپ قاراساق, سوڭعى بىرنەشە ايدا ءبىزدىڭ ەل مەن قىتاي ەلىنىڭ اراسىنداعى تەمىرجول قاتىناسىنىڭ بەلسەندى تۇردە دامي باستاعانى زاڭدى دا. بۇيىرتسا قازاق تەمىرجولدارى ەكى ەل اراسىنداعى ۇزاقمەرزىمدى بايلانىستىڭ نەگىزىن قالاپ قانا قويماي, قىتايدىڭ ەۋروپاعا رەسەيدى اينالىپ وتەتىن ارنالارىنىڭ اشىلۋىنا ۇلەس قوسادى جانە ونى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزادى.
رەسەي مەن ۋكراينا قاقتىعىسى كوپتەگەن ەلدى, اسىرەسە, قىتاي مەن قازاق ەلىنىڭ كولىك-ترانزيت سالاسىنداعى بىرقاتار جوسپارىن تۇبەگەيلى وزگەرتىپ, بالامالى كولىك جولى دالىزدەرىن دامىتۋدى ازىرلەۋگە ءماجبۇر ەتتى. قازاق ۇعىمى ءار بولعان ءىستىڭ قايىرى بار دەسە, بۇل جاعدايدا ءبىزدىڭ ەلدىڭ وراسان پايداعا شىعۋى بەك ىقتيمال. ونى تومەندە تاراتىپ كورەمىز.
جاڭا يدەيا, سونى جوسپار
جاقىندا ەلىمىزدىڭ تەمىرجول باسشىلارىنىڭ دەلەگاتسياسى قىتايعا ماڭىزدى شارۋالارمەن ساپار شەككەنى تۋرالى اقپارات بەرگەنبىز. وندا قتج باسشىلىعى قىتايدىڭ سيان قالاسىنداعى ارىپتەستەرىنە بارىپ, ەكى تاراپ سيانداعى قۇرعاق پورت اۋماعىندا تەرمينال سالۋعا كەلىسكەنىن ايتقان ەدىك. بۇل پورت قازىردىڭ وزىندە قازاقستاندىق يمپورتتىڭ 40 پايىزىن قابىلدايدى.
قتج باسشىلىعى قىتايدىڭ شىڭجاڭ ولكەسىنىڭ ورتالىعى ءۇرىمجى قالاسىنا بارىپ, ونداعى مەملەكەتتىك تەمىرجول وپەراتورى China Railway Urumchi Group Co., Ltd. كومپانياسىمەن بىرنەشە كەلىسىم-شارتقا وتىرعانى دا جاريالاندى. نەگىزى ۇرىمجىدە قازاقستاندىق قوسىمشا تەرمينال سالۋ مۇمكىندىگىمەن باقتى – اياگوز جانە دوستىق – مويىنتى تەمىرجولدارىنداعى رەلستەردى جاڭعىرتۋ كەلىسىمنىڭ ماڭىزدى ساتتەرى نازارعا الىنعان. سونداي-اق تسزينحە – الاشانكوۋ تەلىمىندە تەمىرجول رەلستەرىنىڭ ەكىنشى كەزەگىنىڭ قۇرىلىسى تۋرالى دا ماسەلە قارالعان.
«ورتا ءدالىز» – ورتاق تابىس
قازىرگى كەزدە قىتاي ءبىزدىڭ ەل ارقىلى ەۋروپاعا شىعاتىن بالاما جولداردى سىناقتان وتكەرىپ جاتىر. ولار قالاعان بالاما جول «ورتا ءدالىز» رەتىندە تانىمال ترانسكاسپي ءدالىزى بولدى.
«ورتا ءدالىز» – تۇركيانى گرۋزيا, ازەربايجان جانە كاسپي تەڭىزى ارقىلى قازاقستان, تۇرىكمەنستان, وزبەكستان نەمەسە قىرعىزستان ارقىلى قىتايمەن بايلانىستىرۋدى كوزدەيتىن مۋلتيمودالدى كولىك جوباسى. 1990 جىلدارى باستالعان جوبا لوگيستيكالىق جانە قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە بايلانىستى ۇزاق ۋاقىتقا كەيىنگە قالدىرىلدى. وسىعان قاراماستان, جوباعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر ونى سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋگە مۇددەلى. ال قازىرگى گەوساياسي جاعدايىندا اتالعان جوبانىڭ قاجەتتىگى بۇرىنعىدان دا ارتا تۇسكەنى ماعلۇم.
«ورتا ءدالىزدىڭ» بۇگىنگى تاڭداعى نەگىزگى جەتىستىكتەرى 2017 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن ترانسقازاقستاندىق تەمىرجول جانە باكۋ – تبيليسي – كارس (بتك) تەمىرجولىن قامتيدى. وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قتج قىتايدىڭ شىعىسىنداعى تسزياوچجوۋ قالاسىنان سلوۆەنيانىڭ كوپەر پورتىنا ءبىرىنشى قىتاي – ەۋروپا ترانسكاسپي پويىزىن جونەلتتى. پويىزعا جاڭا ەلەكترموبيلدەر تيەپ, 45 كۇندە 13 مىڭ شاقىرىم جول ءجۇرىپ ءوتتى. بۇل ءبىرىنشى, سىناق جولى بولدى.
تەمىرجول-تەڭىز-تەمىرجول باعىتى بويىنشا پويىز تسزياوچجوۋدان شىعىپ, قىتايدىڭ سولتۇستىگىن كەسىپ ءوتىپ, قورعاس شەكارا بەكەتى ارقىلى ءبىزدىڭ ەلگە كەلىپ, ودان ءارى التىنكولگە جەتتى. جۇك كاسپيدەگى اقتاۋ پورتىنان ازەربايجاننىڭ اليات تەڭىز پورتىنا ءتۇسىرىلىپ, قايتا تيەلدى. 2018 جىلى بۇل اليات تەڭىز پورتى جىل سايىنعى وتكىزۋ قابىلەتى 15 ميلليون توننا جۇك قاتىناسى ءۇشىن اشىلدى. ازەربايجانعا جەتكەن جۇك گرۋزيا شەكاراسى ارقىلى بويۋك – كەسيك جەلىسى بويىنشا قارا تەڭىزدەگى پوتي پورتىنا دەيىن تەمىرجول ارقىلى تاسىمالداندى, ال ودان تۇركيا ارقىلى سلوۆەنيانىڭ كوپەر پورتىنا تاعى دا شويىنجول ارقىلى جەتكىزىلدى.
العاشقى بۇل ساپاردى رەسەيگە قاراستى قارا تەڭىزدى كەسىپ وتپەيتىن جاڭا باعىتتاردى ىزدەۋگە ارنالعان سىناق دەپ ساناۋعا بولادى. انىعىن ايتقاندا, مارشرۋتى قىسقا بولعانىمەن, قارا تەڭىز ارقىلى ءجۇرۋدىڭ جۇكتى وتكىزۋ قابىلەتى الدەقايدا تومەن ءارى كوپتەگەن فيزيكالىق كەدەرگى بار. ەگەر سىناقتان وتكەرىلىپ جاتقان بۇل ءدالىز جۇك كولەمىن ۇلعايتىپ, ومىرشەڭ بالاماعا اينالسا, تۇرىك تەمىرجول جۇيەسىنىڭ فيزيكالىق ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ قاجەت ەكەنىن ماماندار ايتىپ وتىر.
ترانسكاسپي ءدالىزى قىتايدى نەسىمەن قىزىقتىرادى؟
اسپان استى ەلىنە ەكونوميكالىق دامۋ باستى باسىمدىق ەكەنى ءمالىم. ال ەۋرو وداقتا دامۋدىڭ نەگىزگى كوزى ەكسپورتتىق نارىق بولىپ تابىلادى. ولاردىڭ اراسىنداعى بايلانىستى تىنىمسىز ءارى ءۇزىلىسسىز قامتاماسىز ەتۋ بەيجىڭنىڭ ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسىندا قاراستىرىلعان. بۇل جوبانى العاش رەت 2013 جىلى توراعا سي تسزينپين ۇسىنعان ەدى. ونىڭ جوسپارى بويىنشا اتالعان جوبا قىتايدى الەمنىڭ قالعان بولىگىمەن بايلانىستىرۋعا باعىتتالعان ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبا بولىپ تابىلادى. سوندىقتان قىتاي قۇرلىقتا ەۋروپا مەن ورتالىق ازيانى كەسىپ وتەتىن تەمىرجول جەلىلەرى ارقىلى قوسىلۋعا ۇمتىلادى.
سي تسزينپين ءۇشىن ورتالىق ازيا ەلدەرى ەۋروپا نارىعىنا شىعۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. وسى ايدا وتەتىن قىتاي – ورتالىق ازيا ءسامميتى دە وسىناۋ بايلانىستاردىڭ دامىپ كەلە جاتقانىنىڭ ايقىن ايعاعى. وندا تەمىرجول ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە تۇرعانى ءسوزسىز.
ازىرگە ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» اياسىندا قىتاي مەن ەۋروپا اراسىندا ءۇش كولىك ءدالىزى ىسكە قوسىلدى – شىعىس, ورتالىق جانە باتىس. شىعىس جانە ورتالىق دالىزدەر رەسەي ارقىلى ءوتىپ, ءترانسسىبىر تەمىرجول جەلىسىنە قوسىلادى. باتىس ءدالىزى بىرنەشە جەلىدەن تۇرادى. ول جول ءبىزدىڭ ەلدەن ورتالىق ازيا ەلدەرى ارقىلى ءوتىپ, يران مەن تۇركيا تارماقتارىمەن ەۋروپاعا ۇزايدى.
ەۋروپا ءۇشىن بۇل ءدالىز ارقىلى جۇك اكەلۋ تارتىمدى ءارى ءتيىمدى. ويتكەنى ول رەسەيدى اينالىپ وتەدى. دەگەنمەن ونىڭ كەيبىر بولىمدەرى ءالى دە دامىماعان جانە كۇردەلى ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋدى قاجەت ەتەدى.
بۇعان دەيىن قىتايدان ورتالىق ازيا ارقىلى رەسەي مەن ەۋروپا ەلدەرىنە جۇكتەردى تەمىرجول ارقىلى تاسىمالداۋ ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» جوباسىنىڭ نەگىزگى باعىتى بولدى. بىراق رەسەي ۋكراينا قاقتىعىسى جانە اقش پەن ەۋرو وداقتىڭ قۇرساۋلى سانكتسيالارى قىتايدى بالاما جول ىزدەۋگە ءماجبۇر ەتتى.
پاندەميا كەزىندە رەسەي ارقىلى وتەتىن سولتۇستىك تەمىرجول جەلىسى ەكسپەديتورلار مەن جۇك تاسىمالداۋشى كومپانيالار ءۇشىن تەڭىز كولىگىنە بالاما رەتىندە نەگىزگى باعىت بولدى. مۇنىڭ سەبەبى بۇكىل الەمدەگى پورتتاردىڭ COVID-19 ۆيرۋسىنىڭ تارالۋىن باسەڭدەتۋ جانە بولدىرماۋ ماقساتىندا ءوز جۇمىسىن جاۋىپ تاستاۋى نەمەسە شەكتەۋى بولدى. رەسەي – ۋكراينا قاقتىعىسىنان كەيىن ەكسپەديتورلار رەسەي مەن قارا تەڭىز ارقىلى ەۋروپاعا جۇك تاسىمالداۋدى جۇزەگە اسىرا الماي قالدى نەمەسە ورتاق كەلىسىمگە وراي جۇزەگە اسىرعىسى كەلمەدى.
