ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى بيىلعى 1 ساۋىرگە دەيىن 4 575 قانداستىڭ تاريحي وتانىنا ورالعانىن حابارلادى. وسىلايشا مەملەكەتىمىز 1991 جىلدان باستاپ 1 ملن 111,1 مىڭ اداممەن تولىقتى. جىل باسىنان بەرى اتاجۇرتقا ورالعانداردىڭ 19,3 پايىزى – وزبەكستاننان, قىتايدان – 13, رەسەيدەن – 6,3, تۇرىكمەنستاننان – 5,3, موڭعوليادان 3,7 پايىزى كەلگەن.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جەتىستىككە جەتتى دەپ الەمگە جار سالىپ ءجۇرمىز. الايدا وزگەرمەيتىنى – قازاق ءتىلىنىڭ ءحالى عانا. قازاق ءتىلىن وقىتامىز دەپ مەملەكەتتەن قىرۋار قارجى ءبولىندى, ءالى دە ءبولىنىپ جاتىر. ناتيجەسىندە, وزگە ۇلت وكىلدەرى اۋىزەكى سويلەۋدى مەڭگەرگەن بولار, ال ورىستانعان قازاقتار سويلەدى مە؟ ارينە, باسىمىزدى شۇلعي المايمىز, ويتكەنى بيلىك باسىنداعىلار, بيزنەس وكىلدەرى ءالى دە رەسمي ءتىلدى قيماي كەلەدى.
وسى ورايدا, تاعى دا الەم ەلدەرىنىڭ ۇلگىسىن, تاجىريبەسىن ءسوز قىلۋعا تۋرا كەلەدى. ماسەلەن, اعىلشىنداردىڭ قولاستىندا ءومىر سۇرگەن سينگاپۋر حالقى بىرنەشە تىلدە سويلەپ, جوعالىپ كەتە جازدادى. ەلدەگى مالاي, قىتاي جانە حيندي (تاميل) تىلىنە اعىلشىن ءتىلى قوسىلىپ, حالىقتىڭ باسى قاتتى. بارلىق ءتىلدى قاتار وقىپ ۇيرەنۋ بالالار ءۇشىن اۋىر جۇك بولعانى ءسوزسىز. وعان قوسا جەرگىلىكتى ءۇش ءتىلدىڭ – اعىلشىن تىلىنە ەش قاتىسى بولمادى. سينگاپۋرلىقتار تەك ءوز تىلدەرىندە سويلەگەندە مەملەكەت بولىپ ساقتالىپ قالۋلارى ەكىتالاي ەدى. سينگاپۋر كوسەمى لي كۋان يۋ ەگەر حالىق تەك اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنسە, بۇل دا ءبىر اپاتقا اپاراتىنىن سەزدى. ول كەزدە سينگاپۋرلىقتار وزدەرىنىڭ تۇرمىس-سالتىن ۇمىتىپ, وزدەرىنە دەگەن سەنىمدىلىكتەرىنەن ايىرىلىپ, الەمدەگى ورنىنىڭ قايدا ەكەنىن بىلمەي, ۇلتتىق كەلبەتىن جوعالتىپ الاتىن ەدى. سوندىقتان اعىلشىنشا ءبىلىم الىپ, تۋعان ەلىنە ورالعان لي كۋان يۋ ايەلى ەكەۋى الدىمەن قىتاي ءتىلىن ۇيرەنىپ, سول تىلدە عانا سويلەۋگە تىرىستى. بالالارىن دا قىتاي مەكتەبىنە بەردى. بىرتە-بىرتە سينگاپۋر بيلىگىن قىتاي تىلىندە عانا سويلەپ, وسى تىلدە زاڭ شىعارۋلارىنا دەيىن جەتكىزدى. ول ەشكىمدى كۇشتەگەن جوق, تەك قاجەتتى ءىس-شارالاردى قولعا الىپ, وتباسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ۇستەمدىگىن ءبىرىنشى ورىنعا قويدى, بيلىكتەگى وزگە ادامدار دا وسى جولعا بەتتەدى. ناتيجەسىندە, سينگاپۋر قازىر دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنان كورىندى, ويتكەنى ءتىلىن ساقتاي وتىرىپ, ۇلتى مەن مەملەكەتىنىڭ تۇتاستىعىنا قول جەتكىزدى.
ەلىمىزبەن قارايلاس ەگەمەندىگىن العان ازەربايجاندى الايىق. ولار دا ءتىل ساياساتىن جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىردى. قازىر ءوز ەلىنىڭ تۇرعىندارى عانا ەمەس شەتەل ينۆەستورلارى دا ازەربايجان تىلىندە سويلەيدى. بۇل ەلدە ءوندىرىس اشىپ, بيزنەس دامىتاتىندار ازەربايجان تىلىندە سويلەۋگە تىرىسادى نەمەسە سول تىلدە اۋدارماشى ارقىلى عانا تىلدەسەدى. ورىس تىلىمەن شارۋا شەشەمىز دەگەن ينۆەستورلار جوقتىڭ قاسى.
ماسەلەن, جاپوندىقتار امەريكالىقتاردىڭ مادەني ىقپالىن قابىلداي وتىرىپ, ءالى دە ۇلتتىق بولمىسىن ساقتاپ وتىر. قالاي؟ اۋقاتتى وتباسىندا ومىرگە كەلگەن جاس جاپوندىقتار اتا-انالارى سياقتى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن كومپانياعا سونشالىقتى بەرىلىپ جۇمىس ىستەمەيدى. بىراق سوعان قاراماستان, ولار ەڭبەكقورلىعىن جوعالتقان جوق. ولار قوعامنىڭ دامۋى ءۇشىن ەۋروپالىق نەمەسە امەريكالىقتارعا قاراعاندا وتە ەڭبەكقور كەلەدى. جاستارى انا ءتىلىن ۇمىتىپ, اعىلشىنشا دا سايراپ كەتكەن جوق. بۇل ولاردىڭ ەلىكتەگىش قاسيەتتەن ادا ەكەنىن اڭعارتادى.
ەلىمىزدە رەسمي ءتىلدىڭ ۇستەمدىگى تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن قانداي بولدى, قازىر دە سول قالپىندا ساقتالىپ وتىر. نەگىزى ورىس, اعىلشىن جانە تاعى دا باسقا شەتەل تىلدەرىن الەمدىك ءبىلىم-عىلىمدى يگەرۋدىڭ قۇرالى رەتىندە عانا بارىنشا پايدالانعان ءجون. ال مەملەكەتتىك ماڭىزى بار جيىنداردا, كۇندەلىكتى وتىرىستار مەملەكەتتىك تىلدە ءوتىپ, سپيكەرلەر دە سول تىلدە سويلەيتىن بولسا, ۇلت بولىپ, مەملەكەت بولىپ تۇتاستىعىمىزدى ساقتايمىز. قايبىر كۇنى اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ءابىلحايىر تامابەك دەپۋتاتتاردىڭ رەسمي تىلدە قويعان ساۋالدارىنا قازاق تىلىندە جاۋاپ بەردى. جاس شەنەۋنىكتەن بيلىك باسىنداعى وزگە ارىپتەستەرى دە ۇلگى السا, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ توڭىرەگىندە ۇيىسىپ وتىرار ەدىك...
