القالى جيىنعا ەۋروپالىق ساراپشىلار, قازاقستان, قىرعىزستان, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان جانە وزبەكستاننىڭ ارەكەت ەتۋشى سۋديالارى, پروكۋراتۋرالار, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اكادەمياسى جانە ۇلتتىق قۇقىق قورعاۋ مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, ادۆوكاتتار, سونداي-اق حالىقارالىق جانە وتاندىق ۇكىمەتتىك ەمەس قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارىنىڭ, ازاماتتىق قوعامنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
ەۋروپا كەڭەسى پرەزيدەنت جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيا, باس پروكۋراتۋرا جانە ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلمەن بىرلەسىپ ۇيىمداستىرعان ءىس-شارادا باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆ, جوعارعى سوت توراعاسى اسلامبەك مەرعاليەۆ, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ارتۋر لاستاەۆ, ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى كەستۋتيس يانكاۋسكاس, ەۋروپا كەڭەسىنىڭ ىنتىماقتاستىق باعدارلامالارىن ۇيلەستىرۋ جونىندەگى ديرەكتورى كلاۋس نويكيرح, وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ۇلى ءماجىلىسى زاڭ شىعارۋ پالاتاسى سپيكەرىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اكمال سايدوۆتار ءسوز سويلەپ, ازاپتاۋعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق وزىق تاجىريبەلەرىن ورتاعا سالدى.
پرەزيدەنت جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ توراعاسى يگور روگوۆ كونفەرەنتسيانى اشا وتىرىپ, ازاپتاۋ ماسەلەسى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىنە ءتان ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«پرەزيدەنت ق.توقاەۆ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا ەلىمىزدەگى ازاپتاۋلار مەن قاتىگەزدىكتەردى تولىق جويۋ مىندەتىن قويدى. ءبىز بۇل ز ۇلىمدىقپەن جۇيەلى تۇردە كۇرەسۋىمىز كەرەك, سوندىقتان ازاپتاۋعا جانە باسقا دا قاتىگەزدىككە قارسى ءىس-قيمىلدىڭ ەۋروپالىق ستاندارتتارىن زەردەلەۋ, سونداي-اق وسى سالاداعى ارىپتەستەرمەن تاجىريبە الماسۋ ماڭىزدى», دەدى ول.
بۇدان ءارى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيا توراعاسى قاتىگەزدىك كورسەتۋ مەن ازاپتاۋعا تىيىم سالۋ ءىس جۇزىندە بۇكىل الەمدە ادام قۇقىقتارى جونىندەگى حالىقارالىق شارتتارعا دا, سونداي-اق ۇلتتىق زاڭناماعا دا ەنگىزىلگەن ىرگەلى قۇقىق ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق ازيانىڭ بەس ەلىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا كەز كەلگەن جاعدايدا جانە ەشقانداي ەرەكشەلىكتەرسىز ازاپتاۋ مەن قاتىگەزدىك كورسەتۋدى قولدانۋعا تىيىم سالىنعان.
كونفەرەنتسيادا باس پروكۋرور ب.اسىلوۆ ەلىمىزدە ازاپتاۋعا جانە تەرگەۋدىڭ باسقا دا رۇقسات ەتىلمەگەن ادىستەرىنە قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا جۇيەلى ءىس-شارالار قابىلدانىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
باس پروكۋروردىڭ مالىمدەۋىنشە, قازىرگى تاڭدا 52 كولونيادا «كورىنبەيتىن ايماقتاردى» ۇزدىكسىز بەينەباقىلاۋمەن قامتۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەن. بۇل جۇمىس ءوز ناتيجەسىن كورسەتىپ تە ۇلگەرگەن. سەبەبى بيىل سوتتالعانداردىڭ ازاپتاۋ تۋرالى شاعىمدارى 7 ەسە ازايعان. ال پوليتسيا ورگاندارىندا 22 مىڭنان استام بەينەكامەرا ىسكە قوسىلسا, قىلمىستىق ىستەردىڭ 94 پايىزى ەلەكتروندىق فورماتتا تەرگەلەدى.
باسقوسۋدا ارتۋر لاستاەۆ قاتىسۋشىلارمەن زاڭناماداعى نوۆەللالار جانە ازاپتاۋدىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ءوز جوسپارلارىمەن ءبولىستى. ماسەلەن, ۋاكىل كەڭسەسىنىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى ءبىرىنشى كەزەكتەگى ءىس-شارالار جوسپارى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, سوتتالعان ادام اۋىر سىرقاتتانعان كەزدە جازاسىن وتەۋدى كەيىنگە قالدىرۋدى كوزدەۋ, ءبىر جىل ىشىندە جازاسىن وتەۋ بويىنشا ول بوساتىلعان جاعدايدا بالانىڭ اناسىمەن بىرگە بولۋ مەرزىمىن 3 جاستان 4 جاسقا دەيىن ۇلعايتۋ جانە بۇرىن سوتتالعانداردى ءبىرىنشى رەت سوتتالعانداردان بولەك ۇستاۋدى قامتاماسىز ەتۋ.
سونداي-اق, ونىڭ پىكىرىنشە, الدىن الۋ ازاپتاۋدى جويۋدىڭ الدىڭعى قاتارىندا بولۋعا ءتيىس. سوندىقتان كەلەسى ماڭىزدى قادام – ۇلتتىق الدىن الۋ تەتىگى تۋرالى ارنايى زاڭ ازىرلەۋ.
بۇل زاڭ وسى جاعىمسىز قۇبىلىستى جوققا شىعارۋ بويىنشا بۇرىننان ورىن العان الەۋەتتى كۇشەيتەدى. بۇل باستامانى بۇۇ-نىڭ ازاپتاۋعا قارسى كىشى كوميتەتى مەن بۇۇ اقجكب-نىڭ جوعارعى كوميسسارى بيىلعى ناۋرىزدا قازاقستانعا ساپارى كەزىندە قولدادى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ەۋروپالىق سوتتىڭ سۋدياسى لياتيف گۋسەينوۆ, سەربيانىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق جونىندەگى سوتىنىڭ سۋدياسى كوستا ميتروۆيچ, تاجىكستان جوعارعى سوتىنىڭ سۋدياسى كەنجازودا مۇحاممادجالوليددين ءوز تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى.
سونىمەن قاتار ازاپتاۋدىڭ جانە ادامگەرشىلىككە جاتپايتىن نەمەسە قادىر-قاسيەتتى قورلايتىنداي ءجابىر كورسەتۋ نەمەسە جازانىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ەۋروپالىق كوميتەت (ااەك) حاتشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى جانە مۇشەسى بوريس ۆۋدز جانە كارين رۋاني-ۆيممەر, دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار جانە ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ەقىۇ بيۋروسىنىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى اندرەا حۋبەر, حالىقارالىق ساراپشىلار ەريك سۆانيدزە جانە اناتولي مۋنتيانۋ, ەلىمىزدىڭ رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى يگور ۆرانچەۆ, پولشا ومبۋدسمەنى كەڭسەسىنىڭ ازاپتاۋلاردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ۇلتتىق الدىن الۋ تەتىگىنىڭ ديرەكتورى پرجەمىسلاۆ كازيميرسكي, وزبەكستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋراتۋراسىنىڭ وكىلى توليبجون ۋماروۆ, قىرعىزستان رەسپۋبليكاسى ازاپتاۋلاردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ وكىلى باقىت رىسبەكوۆ بايانداما جاسادى.
كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار قاتىگەزدىك كورسەتۋ مەن ازاپتاۋلار جاعدايلارىن تەرگەپ-تەكسەرۋدىڭ وزىق تاجىريبەلەرى, سونداي-اق سوت ورگاندارىنىڭ, پروكۋرورلاردىڭ, ادۆوكاتتاردىڭ جانە وسى ماسەلەنى شەشۋدەگى ءارتۇرلى قۇقىق قورعاۋ تەتىكتەرىنىڭ ءرولى تۋرالى ايتتى.
ەۋروپا كەڭەسى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ديرەكتوراتى يننوۆاتسيالار جانە دامۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى سەرگەي ديكمان جانە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيا توراعاسى يگور روگوۆ قورىتىندى ءسوز سويلەدى.
كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى حالىقارالىق ستاندارتتاردى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دا, سونداي-اق قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتتارىنىڭ دا قاتىسۋىمەن ازاپتاۋدىڭ بارلىق نىسانىن جويۋ بويىنشا بىرلەسكەن كۇش-جىگەردى شوعىرلاندىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتكەن قورىتىندى قۇجاتتى قابىلدادى جانە بىرقاتار ۇسىنىم بەرىلدى.
الماتى
