كىشكەنتايىنان ەسەپ-قيساپقا جۇيرىك بولعان كەيىپكەرىمىز – و.جاۋتىكوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىنىڭ تۇلەگى. وزىنە جوعارى تالاپ قويعان تالانتتى قىز تالماي ىزدەنۋدىڭ ارقاسىندا تالاي بەلەستى باعىندىرعان. ونىنشى سىنىپتا وقىپ جۇرگەنىندە بالالارعا ارنالعان قىزۋ ولشەيتىن سەنسورى بار ورىندىق ويلاپ تاپقان ونىڭ ايرىقشا جاڭالىعى شەتەلدىك مامانداردىڭ نازارىنا ىلىكتى. وتكەن جىلى مەكتەپ پارتاسىمەن قوش ايتىسقان دينارا تامىز ايىندا اقش-تىڭ كاليفورنيا شتاتىنا ءبىلىم الۋعا اتتانادى. لوندون كينگس كوللەدجى, كاليفورنيا, فوردحەم, بەنتلي ۋنيۆەرسيتەتتەرى سەكىلدى الەمدىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە جوعارى باعالاناتىن 20 شاقتى وقۋ ورنىنا ءبىر مەزەتتە شاقىرتۋ العان وعان تاڭداۋ جاساۋ دا وڭايعا سوقپاعان. دەگەنمەن دينارا Google, Instagram سىندى الەمدىك مەدياكەڭىستىككە سەرپىن بەرگەن ايتۋلى جوبالاردىڭ نەگىزىن قالاۋشىلار مەن اقش-تىڭ 31 پرەزيدەنتى ءبىلىم العان ايگىلى ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الۋعا بەل بۋىپتى. قارشاداي قازاق قىزىن وسىنداي جەتىستىككە جەتەلەگەن – ۇزدىكسىز ىزدەنىس, تاۋداي تالاپ. ول تۋرالى دينارانىڭ ءوزى ايتىپ بەرسىن.
«ۇلكەن ناتيجە ۇلكەن ەڭبەكپەن كەلەدى. جاس بولسام دا كوز جەتكىزگەن ءبىر دۇنيەم, الدىڭا ايقىن ماقسات قويىپ, سول ماقسات جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتسەڭ, ارمانىڭنىڭ بارلىق ەسىگى اشىلادى. باقىتىما وراي, و.جاۋتىكوۆ مەكتەبىندە ەڭ مىقتى ۇستازداردان ءدارىس الدىم. قاتارلاستارىم دا وزىق ويلى, جان-جاقتان جينالعان كىل مىقتى وقۋشىلار بولدى. ولارمەن جارىسا ءجۇرىپ ساباق وقىدىق, ارقايسىمىز وزىمىزشە دارالانۋعا تىرىستىق. ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە وقۋ – ۇلكەن ارمانىم ەدى. ماقساتىمنىڭ العاشقى باسپالداعىنا اياق باسقانىما قۋانامىن. ارينە, قانشاما حالىقارالىق جوبالارعا قاتىستىم. ولاردى ساباقپەن قاتار الىپ ءجۇرۋ وڭاي بولعان جوق. دايىندىق بارىسىندا كۇنىنە نەبارى ءتورت ساعات قانا تىنىعىپ ءجۇردىم. سوڭعى ەكى جىلىم وسى تارتىپپەن ءوتتى دەسەم بولادى. ءتىپتى تۇنگى 12-دە جينالىپ, جوباعا بەينەبايان ءتۇسىرىپ, ونى بايقاۋعا جىبەرگەن كەزدەرىمىز دە بولدى. ستارتاپ جوبالار ۇنەمى ىزدەنۋدى قاجەت ەتەدى. وعان قوسا ءوزىم جانىم ءسۇيىپ اينالىساتىن تاەكۆاندو مەن مۋزىكا ونەرىن عىلىمي ىزدەنىستەرىممەن قاتار دامىتۋعا تۋرا كەلدى. ءبىر جاعىنان سپورت پەن ونەر مەنى قاناتتاندىرىپ وتىردى. ستەنفوردتا ەكونوميكا جانە كومپيۋتەرلىك عىلىم ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الاتىن بولامىن», دەيدى د.قاليحان.
دينارانىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارعا قىزىعۋشىلىعى زور, ينجەنەريا مەن ماتەماتيكا باعىتىندا تىڭ ىزدەنىستەرگە بەت بۇرعان. وسى سالادا رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ونداعان بايقاۋدىڭ جەڭىمپازى اتانعان ونىڭ ەسىمى 30 جاسقا دەيىنگىلەرگە ارنالعان «Forbes» تىزىمىنە ەنگەن. بۇل تۇرعىدا «Asia International Mathematical Olympiad» جوباسىندا ءبىرىنشى ورىن يەلەنىپ, «American mathematics competition» بايقاۋىندا جەڭىمپاز اتانعانىن, «Mathematics Without Borders» سايىسىندا جۇزدەن جۇيرىك شىققانىن استىن سىزىپ اتاۋعا بولادى.
قارشاداي قىزدىڭ ارمانى قاراپايىم قادامداردان باستالىپتى. قوعامعا قايتسەم دە پايدامدى تيگىزەمىن دەگەن دينارا و باستا قاتارلاستارىمەن بىرگە ۆولونتەرلىك قىزمەتكە دەن قويعان. ءبىلىم بەرۋگە قاتىستى اقپاراتتىق كەڭىستىكتەگى كەيبىر كەلەڭسىز ماسەلەلەر ونى وقۋشى كەزىنەن تولعاندىرعان. الەمدى ابىگەرگە سالعان پاندەميا كەزىندە مەكتەپ وقۋشىلارى قاشىقتان وقۋعا ءماجبۇر بولدى. ال بۇل كەزەڭدە شاكىرتتەرگە ارنالعان اقىلى قوسىمشا ساباقتار مەن پايدالى ماتەريالدار جيناقتارى عالامتوردا ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولعانىمەن, قارجىلىق تۇرعىدان اتا-انالارعا قولايسىزدىق تۋدىرعان. وسىعان الاڭداعان ول ءوزى وقيتىن مەكتەپ باسشىلىعىمەن كەڭەسە وتىرىپ, و.جاۋتىكوۆ مەكتەبىنە ءتۇسۋ ءۇشىن تاپسىراتىن ەمتيحاندارعا دايىندالۋعا ارنالعان ءبىلىم پلاتفورماسىن ويلاپ تاپقان. 74 بەينەساباق جانە 740 ەسەپتەن تۇراتىن قاعىلەز قىزدىڭ ەڭبەگى ءوز ناتيجەسىن كورسەتىپ, سول كەزەڭنىڭ وزىندە 500 دەن استام وقۋشى ونىڭ ساباقتارىنا جۇگىنگەن. وسى دارىستەردىڭ كومەگىمەن وقۋعا قابىلدانعان كوپتەگەن زامانداسى تاپقىر قىزعا ريزاشىلىق بىلدىرگەن. ودان بولەك ماتەماتيكا جانە باعدارلامالاۋ بويىنشا 200-دەن استام ساباق وتكىزۋ ارقىلى از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارىن وقىتىپ العىس ارقالاپتى.
دينارانىڭ ايتۋىنشا, الەمنىڭ تاڭداۋلى ءبىلىم وشاقتارىنىڭ ستۋدەنتى اتانۋ ءۇشىن ۇزدىك وقىپ, ەمتيحاندى جاقسى باعاعا تاپسىرۋ جەتكىلىكسىز. ول اعىلشىن ءتىلىن ءوز بەتىنشە مەڭگەرىپ, سان ءتۇرلى جوباداعى جەتىستىكتەرىن, عىلىمي جاڭالىقتارىن ايعاقتايتىن ماتەريالداردى پورتفوليوعا جيناقتاپ, ارمانىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتەرگە جولداپ وتىرعان. اتالعان وقۋ ورىندارىنا ماقسات-تىلەگىن ارقاۋ ەتكەن بىرنەشە حات تا جىبەرىپتى. تالىمگەردىڭ العىرلىعىنا ءتانتى بولعان پروفەسسورلار ونىڭ ەڭبەگىن لايىقتى باعالاعان. اسىرەسە ونىڭ «Smart Baby Seat» دەپ اتالعان جوباسى مامانداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتقان.
«Smart Baby Seat» – ارناۋلى قوندىرعىسى بار بالا دەنەسىنىڭ تەمپەراتۋراسىن انىقتايتىن ورىندىق. ەگەر وسى ورىندىقتا وتىرعان بالانىڭ دەنە قىزۋى 37 گرادۋستان جوعارى تەمپەراتۋرانى كورسەتكەن جاعدايدا اقىلدى ورىندىق بالانىڭ اتا-اناسىنا اۆتوماتتى تۇردە سمس-حابارلاما جولدايدى. وسى جوبام ءۇشىن «International scientific and practical conference» بايقاۋىندا ءۇشىنشى ورىن الدىم. دەگەنمەن بۇل قوندىرعى بىزگە قاراعاندا اقش تاراپى كوبىرەك قىزىعۋشىلىق تانىتتى. ويتكەنى ول جاقتا اتا-انالار بالالارىن كولىكتە ۇمىتىپ كەتىپ, وقيعانىڭ سوڭى ءولىم جاعدايىمەن اياقتالعان كەزدەر بولعان ەكەن. ەلىمىزدە جوباعا قىزىعۋشىلىق بايقالماعان سوڭ, ءارى قاراي جالعاستىرمادىم. بولاشاقتا بۇل باستامامدى جەتىلدىرسەم, قوعامعا كوپ پايداسى تيەدى دەپ ويلايمىن», دەيدى دينارا.
ول جاڭالىق اشۋعا قۇمار زامانداستارىمەن كۇش بىرىكتىرە جۇمىس ىستەۋگە ءازىر. ونىڭ وزگەلەرمەن بىرلەسكەن جوبالارى دا جوق ەمەس. ماسەلەن, اسىل نارشا ەسىمدى قۇربىسىمەن بىرگە نازىكجاندىلاردى قورعاۋعا ارنالعان «ستوليك 99» دەپ اتالاتىن ەرەكشە باعدارلاما ويلاپ تاپقان. باعدارلاماعا تىركەلگەن ازاماتتار جەكە باسىنا قاۋىپ تۋدىرارلىق قيىن جاعدايعا تاپ بولعاندا قۇپيا ءسوزدى ايتۋ ارقىلى كومەك سۇراي الادى. بىرەر جىل بۇرىن ومىرگە كەلگەن باعدارلاما تەك حانىمداردى عانا ەمەس, قيىندىققا تاپ بولعان كەز كەلگەن ازاماتتى قورعاۋعا كومەگىن تيگىزسە كەرەك.
ء«بىز تەگىن جانە جىلدام كومەك الۋ ءۇشىن مەيرامحانالار, بارلار مەن ءدامحانالاردى بىرىكتىرەمىز. نەگىزگى ماقساتىمىز – قالانى بارىنشا جايلى ەتۋ. ايەلدەردىڭ 97%-ى فيزيكالىق, سەكسۋالدى جانە پسيحولوگيالىق قىسىم كورەدى. بۇل كورسەتكىش كۇن سايىن ءوسىپ كەلەدى. سوندىقتان مۇنداي جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ماڭىزدى. جوبامىزدىڭ ماڭىزىن انىقتاۋ ءۇشىن 100 قىزدىڭ اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزدىك. ناتيجەسىندە, ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 72%-ى وزدەرىنە قاتىستى كەتكوللينگتىڭ بولعانىن راستادى. سونداي-اق ساۋالناما قاتىسۋشىلارىنىڭ 92%-ى وزدەرىن قوعامدىق ورىندا جايسىز سەزىنەتىنىن, ال 72%-ى تۇندە جالعىز سەرۋەندەۋگە قورقاتىنىن العا تارتتى», دەيدى جوبا اۆتورلارى.
ايتپاقشى, د.قاليحان – تاەكۆوندودان قارا بەلبەۋ يەگەرى. كوپتەگەن جارىستا توپ جارىپ, كوش باسىنان كورىنىپ جۇرگەن قايسار قىز «تالانتتى ادام بارلىق جاعىنان تالانتتى» دەگەن ءتامسىلدى ەسكە سالادى. دومبىرا, پيانينو سەكىلدى بىرنەشە اسپاپتىڭ ءتىلىن قاتار مەڭگەرگەن ول مۋزىكا ادام جانىنىڭ ەمشىسى دەپ ەسەپتەيدى.
«ادام جانى قالايتىن دۇنيەمەن اينالىسۋى قاجەت. ەگەر تالاپتانار بولساق, بىزگە بەرىلگەن مۇمكىندىكتەردىڭ اۋقىمى كەڭ عوي. تەك ەڭبەكتەنۋدى, ىزدەنۋدى, ۇيرەنۋدى توقتاتپاۋىمىز قاجەت. بەلگىلى ءبىر جەتىستىككە جەتكەندە, وعان جەتۋ جولىندا كورگەن قيىندىقتارىڭنىڭ ءبارى ۇمىتىلادى. ال باستاعان ءىستى اياقسىز قالدىرۋ – السىزدەردىڭ ءىسى. قازىر بىلىمدىلەردىڭ زامانى. ءبىلىمىڭ جەتسە, تالاپقا ساي بولساڭ, قوعامنان ءوز ورنىڭدى تاباسىڭ. مەنى ۇنەمى قولداپ وتىراتىن اتا-اناما العىس ايتامىن. ولاردىڭ قولداۋى مەنىڭ قيالىما قانات ءبىتىردى», دەيدى جىگەرلى جاس.
دينارانىڭ ارمانى شەكسىز. وقۋىن ويداعىداي اياقتاپ, ەلگە ابىرويمەن ورالسام دەيدى. وتاندىق عىلىمعا, ماتەماتيكا مەن ينجەنەريا, ەكونوميكا مەن تەحنولوگيا سالاسىنا تىڭ جاڭالىق اكەلۋدى كوزدەيدى.
الماتى
