– ازات مىرزا, الدىمەن ءوزىڭىز جايىندا ماعلۇمات بەرسەڭىز. بالۋان رەتىندە قانداي تابىسقا قول جەتكىزدىڭىز جانە ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى بولىپ قاي كەزدە تاعايىندالدىڭىز؟
– بوزكىلەمدە ءبىراز جىل تەر توكتىم. ەلىشىلىك جارىستاردا توپ جارىپ, 2005 جىلى ازيا بىرىنشىلىگىندە قولا مەدال يەلەندىم. 2012 جىلى قىرعىزستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ تىزگىنىن ەڭ بەدەلدى بالۋانداردىڭ ءبىرى, وليمپيادا مەن الەم چەمپيوناتتارىنىڭ جۇلدەگەرى قاناتبەك بەگاليەۆ ۇستادى. سول كەزدە مەن ۇلكەن سپورتتان ەندى عانا قول ۇزگەن ەدىم. بىردەن قاناتبەكتىڭ كومەكشىسى بولدىم. ال باس باپكەرلىك قىزمەتكە 2018 جىلدىڭ كوكتەمىندە تاعايىندالدىم.
– كەزىندە قىرعىزستاننىڭ گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرى الەمدىك دەڭگەيدەگى جارىستاردا جۇلدەنى سيرەك الاتىن ەدى؟ بۇعان نە سەبەپ بولدى؟
– تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى كەزەڭدەردە قىرعىزستاننىڭ كۇرەسى كوپكە دەيىن ەڭسە تىكتەي المادى. بارلىق جاعداي قارجى ماسەلەسىنە كەلىپ تىرەلدى. سول كەزدە راتبەك ساناتباەۆ قانا ءدۇبىرلى دودالاردا دارالانىپ ءجۇردى. باسقا بالۋاندارىمىز الەمدىك دەڭگەيدەگى جارىستاردا كوڭىل كونشىتەرلىكتەي ناتيجەگە قول جەتكىزە المادى. بۇل جاعداي كۇرەس دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن قىرعىز حالقىن, باسشىلار مەن باپكەرلەردى قاناعاتتاندىرعان جوق. سول كەزدەرى كۇرەس جاناشىرلارى بىرىگىپ, «بالۋاندىق ونەردىڭ كوسەگەسىن قايتسەك كوگەرتەمىز؟» دەپ ءبىراز باس قاتىردى. سودان وسى باعىتتا اۋقىمدى ىستەردى قولعا الىپ, ءبىراز شارۋا اتقارىلدى. ۋاقىت وزا ەرەن ەڭبەك ءوز جەمىسىن بەرە باستادى.
– توقسانىنشى جىلدارى تەك الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, ازيا ويىندارىنىڭ ەكى دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى, ازيانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى راتبەك ساناتباەۆقا عانا سەنىم ارتىپ كەلدىڭىزدەر؟ ونىڭ ءوزى الماتىدا جاتتىعاتىن. سولاي عوي؟
– ءيا, ونىڭىز راس. راتبەك اعا بىزگە «جول اشىپ بەردى» دەسەك تە بولادى. ءسوز ورايى كەلگەندە, قىرعىزداردىڭ ماقتانىشىنا اينالعان ازاماتقا قازاقتىڭ داڭقتى بالۋانى داۋلەت تۇرلىحانوۆتىڭ كوپ كومەك كورسەتكەنىن ايتا كەتكەن ابزال. ونىڭ ەش الاڭسىز جاتتىعۋىنا بارىنشا جاعداي جاسالدى. سونداي قامقورلىقتىڭ ارقاسىندا ساناتباەۆ كۇرەس الەمىندەگى بيىك بەلەستەردى باعىندىردى. وكىنىشكە قاراي, ول كىسىنىڭ ءومىرى كەلتە بولدى. بىراق قىرعىزدىڭ تالاي قارادومالاق بالاسى راتبەك اعالارىنا ەلىكتەپ, كۇرەس ۇيىرمەلەرىنىڭ تابالدىرىعىنان اتتادى. كەيىننەن قاناتبەك بەگاليەۆ, رۋسلان تۇمەنباەۆ, دانيار قابونوۆ, جاناربەك كەنجەەۆ, ۋران قاليلوۆ جانە تاعى باسقا بالۋاندار شىقتى. وسى ازاماتتاردىڭ بارلىعى دا قىرعىزستاننىڭ كلاسسيكالىق كۇرەسىنىڭ ەڭسە تىكتەۋىنە زور ەڭبەك ءسىڭىردى.
– 1993-2016 جىلدار ارالىعىندا وتكەن الەم چەمپيوناتتارىندا قىرعىزستاننىڭ گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرى بار-جوعى ءۇش جۇلدە عانا الدى. اتاپ ايتساق, 1999 جىلى راتبەك ساناتباەۆ – قولا, 2006 جىلى قاناتبەك بەگاليەۆ – كۇمىس جانە 2010 جىلى دانيار قابونوۆ قولا مەدالدەردى يەلەندى. ەسەسىنە 2008 جىلى بەيجىڭ وليمپياداسىندا بەگاليەۆ ەكىنشى جانە رۋسلان تۇمەنباەۆ ءۇشىنشى ورىندى ولجالادى. بىراق سودان كەيىن دە سپورتتىڭ وسى ءتۇرىنىڭ كوسەگەسى بىردەن كوگەرمەدى عوي. نە سەبەپتى دەپ ويلايسىز: ەلدە دارىندى جاستار از با ەدى, الدە مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاندىرۋ جاعى كەمشىن بولدى ما؟
– ونىڭ سەبەبى كوپ. بۇرىنعى كەزەڭ تۋرالى مەن ەشتەڭە ايتا المايمىن. 2012 جىلى لوندون وليمپياداسىنان قۇرالاقان قايتقاننان كەيىن ۇلتتىق كوماندامىزدىڭ تىزگىنى قاناتبەك ەكەۋمىزگە سەنىپ تاپسىرىلدى. ءبىز ەل ءۇمىتىن اقتاۋ ءۇشىن كوپ ەڭبەكتەندىك. بىراق بىردەن ەلەۋلى تابىسقا قول جەتكىزە المادىق. ماسەلەن, 2016 جىلى ريو-دە-جانەيرودا وتكەن وليمپيا ويىندارىندا 59 كيلو سالماقتا كۇرەسكەن ارسەن ەراليەۆتىڭ جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋگە مۇمكىندىگى بولدى. ناتيجەسىندە, ول قولا مەدال ءۇشىن تارتىستا وزبەكستاندىق ەلمۇرات تاسمۇراتوۆقا ەسە جىبەرىپ, بەسىنشى ورىندا قالىپ قويدى. قۇرلىقتىق دەڭگەيدەگى دودالاردا كوبىنە-كوپ كۇمىس پەن قولا مەدالدى قاناعات تۇتىپ كەلدىك. 2014 جىلى رۋسلان تسارەۆ پەن جاناربەك كەنجەەۆ استانادا ۇيىمداستىرىلعان ازيا چەمپيوناتىندا ەكى التىن العاندا, ەرەكشە شاتتاندىق. سەبەبى سول كەزگە دەيىن اتالعان جارىستا قىرعىزستاننىڭ ءانۇرانى بىردە-ءبىر رەت ەكى مارتە شىرقالعان جوق ەدى. وسىلايشا, بىرتە-بىرتە ەڭسە تىكتەي باستادىق.
– ەسەسىنە بۇگىنگى تاڭدا قىرعىزستاننىڭ گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرىنىڭ داڭقى دۇركىرەپ تۇر. سوڭعى بەس-التى جىل ارالىعىندا الەمدەگى ەڭ مىقتى كوماندالاردىڭ قاتارىنا قوسىلدىڭىزدار. سونىڭ ءبارىن كورە وتىرىپ, كەزىندە ءبىز «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە «قىرعىزدارعا قىزىعا قارايتىن بولدىق» دەگەن ماقالا دا جاريالاعان ەدىك...
– بارلىعى دا وسى سالانىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن مامانداردىڭ تاباندىلىعى مەن ىزدەنىسى, قاجىرلى ەڭبەگى مەن اۋىزبىرشىلىگىنىڭ ارقاسى. قىرعىز كۇرەسىنىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋ ءۇشىن ەشقايسىمىز ايانعان جوقپىز. سوڭعى بەس جىل ىشىندە الەم چەمپيوناتىندا بەس جۇلدە ولجالادىق. اقجول ماحمۇدوۆ پەن جولامان شارشەنبەكوۆ الەم چەمپيونى اتاندى. وعان جولاماننىڭ ەكى كۇمىسى مەن امانتۇر يسمايلوۆتىڭ قولاسىن قوسىڭىزدار. توكيو وليمپياداسىندا اقجول كۇمىس مەدالدى موينىندا جارقىراتتى. جاكارتاداعى ازيا ويىندارىندا ءتورت ورەنىمىز جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. سوڭعى بەس قۇرلىق چەمپيوناتىندا 35 جۇلدە ولجالادىق. ونىڭ التاۋى التىن, 9-ى – كۇمىس جانە 20-سى – قولا.
– بىلتىر بەلگرادتا جالاۋى جەلبىرەگەن الەم چەمپيوناتىنداعى كورسەتكىشتەرىڭىز ءتىپتى كەرەمەت بولدى. 2 التىن مەن 1 قولانى يەلەنىپ, جالپىكوماندالىق ەسەپتە ءۇشىنشى ورىنعا تابان تىرەدىڭىزدەر.
– سەربيانىڭ استاناسىندا اقجول مەن جولامان قارسىلاس شاق كەلتىرمەسە, امانتۇر ءۇشىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. ارينە, ءۇش بىردەي ورەنىمىز جەڭىس تۇعىرىندا قول بۇلعاپ تۇرعاندا, كەۋدەمىزدى ماقتانىش سەزىمى كەرنەدى. ءتىپتى كوزىمىزگە جاس تا كەلدى. سول كۇندەرى تەك سپورتشىلار قاۋىمى عانا ەمەس, كۇللى قىرعىز حالقى ەرەكشە شاتتانىپ, قالپاقتارىن اسپانعا اتىپ قۋاندى. نەگىزى اتالعان جارىستىڭ جالپىكوماندالىق ەسەبىندە ءبىز بەسىنشى ورىندى يەلەنگەن ەدىك.
– ءيا, ۇپاي سانى بويىنشا تۇركيا, ازەربايجان, سەربيا جانە يراننان قالىپ قويىپ, بەسىنشى ورىنعا تۇراقتاعاندارىڭىز راس. بىراق مەدالدىڭ سانى مەن ساپاسى بويىنشا ءۇشىنشى ورىن (2 التىن, 1 قولا) العان ەكەنسىزدەر. الدارىڭىزدا – سەربتەر (4 التىن) مەن تۇرىكتەر (2 التىن, 3 قولا) عانا.
– وندا ءتىپتى كەرەمەت ەكەن ء(بىر راحاتتانىپ ك ۇلىپ الدى).
– ازات, كەيبىر جانكۇيەرلەر قازىرگى كەزدە قازاقستاندا جولامان مەن اقجولعا لايىقتى قارسىلاس جوق دەپ ەسەپتەيدى. الدە جاڭساق پىكىر مە؟
– ول ۋاجبەن كەلىسپەيمىن. قاي كەزدە دە قازاقستاننىڭ كۇرەس مەكتەبى وتە كۇشتى بولعان. قازىر دە سولاي. 60 كيلو سالماقتا ايدوس سۇلتانعالي مەن مەيرامبەك ايناعۇلوۆ بار. ەكەۋى دە – الەم چەمپيوناتتارىندا ەكى رەتتەن جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن ساقا سپورتشىلار. جولامان ءۇشىن ولار – وتە قاۋىپتى قارسىلاستار. 77 كيلو سالماق دارەجەسىندە دەمەۋ جادىراەۆ, ماقسات ەرەجەپوۆ, تەمىرلان شادۋكاەۆ سىندى مىقتى بالۋاندار بار. اقجولعا دا ولارمەن ارپالىسۋ وڭاي ەمەس.
– كەيبىر مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق قۇراما باپكەرلەرى اسا جاۋاپتى جارىستارعا ءوز شاكىرتتەرىن نەمەسە كوڭىلدەرى تۇسكەن بالۋانداردى عانا اپارىپ جۇرگەنى بەلگىلى. ال شىن تالانتتار تاسادا قالىپ قويادى. سىزدەردە وسى جاعى قالاي؟
– ءبىزدىڭ ەلدە ونداي ادىلەتسىزدىككە جول بەرىلمەيدى. شىن مىقتىعا ەش ۋاقىتتا قيانات جاسامايمىز. بىزگە دەيىن دە سولاي بولعان, ءبىز دە سولاي ىستەيمىز. قىرعىزستاننىڭ ىشكى بىرىنشىلىگىندە توپ جارعان بالۋاندار بىردەن حالىقارالىق ارەناعا شىعادى. سول باسەكەلەردە وزدەرىنىڭ مىقتىلىعىن مويىنداتقان بالۋاندار ءدۇبىرلى دودالاردا ەل نامىسىن قورعايدى. ەشكىم ءوز شاكىرتىن سۇيرەمەيدى. بارلىعىمىز ورتاق مۇددە, ياعني قىرعىز سپورتىنىڭ ابىرويىن اسقاقتاتۋ ءۇشىن عانا جۇمىس ىستەيمىز.
– جوعارىدا ەسىمدەرى اتالعان شوقجۇلدىزداردان بولەك, ۋزۋر جۇسىپبەكوۆ, قانىبەك جولشىبەكوۆ, تىنار شارشەنبەكوۆ, اتابەك ازيزبەكوۆ, كالەدين اسىكەەۆ جانە تاعى باسقا اپايتوستەر شىقتى. ولاردىڭ بارلىعى دا قۇرلىقتىق دەڭگەيدەگى دودالاردا دارالاندى. وسى بالۋانداردىڭ قازىرگى اياق الىستارى قالاي؟
– ءبارى دە بابىندا. بيىل جاۋاپتى جارىستار وتە كوپ. الماتىداعى ازيا چەمپيوناتى, حانچجوۋداعى ازيا ويىندارى جانە بەلگرادتاعى الەم چەمپيوناتى بار. اللا قالاسا, ءوزىڭىز ەسىمدەرىن اتاعان بالۋانداردى سول جارىستاردا كورەسىزدەر.
– قازىرگى كەزدە سپورت سالاسىن قارجىلاندىرۋ جاعى قالاي؟ مەملەكەت تاراپىنان كۇرەس تۇرلەرىنە ءتيىستى كوڭىل بولىنە مە؟
– قىرعىزستاندا تەك كۇرەسكە عانا ەمەس, سپورتتىڭ بارلىق تۇرىنە مەملەكەت جانە اگەنتتىك تاراپىنان بارىنشا قولداۋ كورسەتىلەدى. قاراجات جاعىنان ەش قاعاجۋ كورىپ جاتقان جوقپىز. ءبارى دە دۇرىس, بارلىعى دا جاقسى.
– بيىل بەلگرادتا الەم چەمپيوناتى وتەدى, كەلەسى جىلى پاريجدە وليمپيا ويىندارىنىڭ الاۋى تۇتانادى. سول جارىستاردا قانشا جۇلدە الامىز دەپ جوسپارلاپ وتىرسىزدار؟
– جورامال ايتۋعا اسا اۋەستىگىم جوق. بىراق سول جارىستارعا بارعان بالۋاندارىمىزدىڭ بارلىعى دا جۇلدە الىپ, قىرعىزستاننىڭ داڭقىن اسىرۋ ءۇشىن ەش ايانىپ قالمايتىنى انىق.
– اڭگىمەڭىزگە كوپ راحمەت, ازات مىرزا! «قازاق پەن قىرعىز ءبىر تۋعان» دەپ بەكەر ايتپايدى عوي. الداعى ۋاقىتتاردا وتەتىن بايراقتى باسەكەلەردىڭ بارلىعىندا باۋىرلاس قوس ەلدىڭ ورەندەرى جەڭىس تۇعىرىندا قاتار تۇرۋىنا تىلەكتەسپىن.
– سىزگە دە كوپ راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
عالىم سۇلەيمەن,
«Egemen Qazaqstan»
