«ەلىمىزدىڭ وندىرىستىك الەۋەتىن بارىنشا ارتتىرۋ ماڭىزدى. قازاقستان ەكونوميكاسى ءالى كۇنگە دەيىن پايدالى قازبالارعا تاۋەلدى بولىپ وتىر. ياعني ەل ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمى – قاراپايىم. شىن مانىندە, بىزگە قارقىندى دامۋ ءۇشىن كۇردەلى, ءارتاراپتى ەكونوميكالىق قۇرىلىم قاجەت. ارينە, شيكىزات نارىعىنداعى الەمدىك باسەكەدە ءبىزدىڭ ءوز ارتىقشىلىعىمىز بار. قازىرگى جانە ستراتەگيالىق مىندەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن ونى ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت. سوندىقتان وسى سالانى ودان ءارى دامىتا بەرۋ كەرەك», دەدى پرەزيدەنت ءوز سوزىندە.
ءيا, ەلدىڭ دامۋى ەكونوميكاعا بايلانىستى ەكەنى تۇسىنىكتى. سوندىقتان دا بارلىق كۇش-جىگەر وسى سالانى كوتەرۋگە جۇمسالىپ جاتقانى ايقىن. اسىرەسە ول رەسپۋبليكانىڭ وڭىرلەرىندە ايرىقشا كورىنىس تاپقان. ماسەلەن, شىمكەنت قالاسىندا ءوندىرىستى دامىتۋ باعىتىندا مەملەكەتتىك جوبا مەن باعدارلامالار اياسىندا ءتۇرلى جۇمىستار مەن باستامالار قولعا الىنىپ كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە مەگاپوليستىڭ وندىرىستىك الەۋەتى جىلدان-جىلعا ۇلعايۋ ۇستىندە. بۇل ءوز كەزەگىندە قوسىمشا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا جانە حالىقتىڭ كاسىپكەرلىككە بەت بۇرۋىنا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزىپ جاتىر.
2018 جىلى شىمكەنت رەسپۋبليكالىق ءمانى بار مەگاپوليسكە اينالدى. سول كەزدەن باستاپ قالا تاريحىندا ورلەۋدىڭ جاڭا كەزەڭى باستالدى. بۇگىنگى تاڭدا شاھار ەلىمىزدەگى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىن العان, ينفراقۇرىلىمى جاقسارىپ كەلە جاتقان, باسقا دا كورسەتكىشتەر بويىنشا ءوسۋدىڭ وڭ ناتيجەسىن كورسەتىپ وتىرعان قالاعا اينالىپ ۇلگەردى. ناقتى مىسالعا كوشسەك 2020 جىلى شىمكەنت ينۆەستيتسيا تارتۋ مەن ونىڭ كولەمى جاعىنان رەسپۋبليكاداعى تومەنگى ورىنداردان جوعارى كوتەرىلىپ, بۇگىندە ەلىمىزدەگى ينۆەستيتسيا سالاسى بويىنشا ەڭ الدىڭعى ورىنداردىڭ بىرىندە تۇر. ەكى جىلدان بەرى وڭىرلەردىڭ اي سايىنعى رەيتينگىندە جوعارى ساتىدان تۇسپەگەن. وتكەن جىلى قالا ەكونوميكاسىنا 1.2 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا قۇيىلعان. كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى بەرەكە دۇيسەبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, مەگاپوليستىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى ترانسۇلتتىق كورپوراتسيالارمەن جوبالاردى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە بولىپ وتىر. ماسەلەن, شاھاردا گەرمانيانىڭ Heidelberg, پولشانىڭ Santo Polpharma جانە وڭتۇستىك كورەيانىڭ LOTTE سەكىلدى ءىرى كومپانيالارى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ەندىگى كەزەكتە تۇرىك اعايىندار Coca Cola سۋسىنىن شىعاراتىن ال, پولياكتار Selena قۇرىلىس ماتەريالدارى زاۋىتىن سالماق نيەتتە. وڭىرگە ينۆەستيتسيانىڭ اعىلىپ كەلۋى جالپى وندىرىستىك الەۋەتكە دە وڭ اسەرىن تيگىزگەن. ايتالىق وتكەن جىلى قالا كاسىپورىندارى 2.1 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. سونىمەن بىرگە 110 مىڭ بيزنەس وكىلدەرى ەڭبەك ەتەدى. ەكى مىڭعا جۋىق شەتەلدىك كاسىپكەرلەرمەن بىرلەسكەن كومپانيالار بار. وسى جەتىستىكتەردى ەلەگەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قالا اكىمى مۇرات ايتەنوۆكە «بيزنەس جۇرگىزۋگە ەڭ قولايلى ءوڭىر» رەيتينگتىك ساناتى بويىنشا ارنايى جۇلدە تابىستادى.
مەگاپوليستە ورنالاسقان ەكى تسەمەنت زاۋىتى ەلىمىزدەگى وسى ءونىم ءتۇرىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگىن وندىرەدى. ماشينا قۇراستىرۋ سالاسى بويىنشا جوعارى كەرنەۋلى ترانسفورماتورلار مەن مۇناي ونەركاسىبى جانە سۋمەن جابدىقتاۋعا قاجەتتى سورعىلار شىعاراتىن كاسىپورىندار بار. ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتا ەلىمىزدەگى توقىما بۇيىمدارىنىڭ 21 پايىزى وندىرىلەدى, سونداي-اق تاۋەلسىزدىك جىلدارىنان بەرى رەسپۋبليكادا تۇڭعىش رەت كىلەم فابريكالارى اشىلدى. شىمشاھاردا شامامەن جەتى جۇزدەي ءىرىلى-ۇساقتى تاۋار وندىرۋشىلەر بار. ءوڭىردىڭ ونەركاسىبىنىڭ دامۋىنا ءبىر جاعىنان تاۋار تاسىمالداۋعا قولايلى ايماقتا ورنالاسۋى پايداسىن تيگىزىپ وتىر. قالا حالىقارالىق باتىس ەۋروپا–باتىس قىتاي كولىك ءدالىزىنىڭ ءدال ورتاسىندا ورنالاسقان. سوندىقتان شىعارىلعان ءونىمدى 5 كۇن ىشىندە قىتايدىڭ باتىس وڭىرلەرىنە جانە باتىس ەۋروپاعا جەتكىزۋگە بولادى. ال شىمكەنتتىك تاۋارلاردى بۇگىندە ازيا, افريكا, امەريكا قۇرلىقتارىنداعى 54 مەملەكەتتىڭ ساۋدا قاتارلارىنان تابا الاسىز.
مەگاپوليسكە كەلەتىن ينۆەستيتسيا دەڭگەيىنىڭ ارتۋىن مىنا مىسالمەن دە كورۋگە بولادى. 2011 جىلى اشىلعان 337 گەكتاردى قۇرايتىن ەڭ العاشقى «وڭتۇستىك» يندۋستريالدى ايماعى 7-8 جىلدا تولسا, 90 گەكتار اۋماقتاعى «تاسساي» يندۋستريالدى ايماعى 5 جىل وتپەي كاسىپورىن ورنالاساتىن جەرى قالمادى. بىلتىر عانا قۇرىلعان «جۇلدىز» يندۋستريالدى ايماعىندا قازىردىڭ وزىندە 50 كومپانيا قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. وسى جوبالار ارقىلى 435 ملن دوللار ينۆەستيتسيا تارتىلادى. سوندىقتان قالا اكىمدىگى اتالعان يندۋستريالدى ايماقتىڭ اۋماعىن قوسىمشا تاعى 155 گەكتارعا ۇلعايتۋعا شەشىم قابىلدادى. ارنايى ەكونوميكالىق ايماققا دا جەڭىل ونەركاسىپ كاسىپورىندارى سىيماي بارا جاتقان سوڭ اۋماعىن 175 گەكتارعا كەڭەيتىپ جالپى اۋدانىن 400 گەكتارعا جەتكىزۋ باعىتىندا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. قالا ماڭىنداعى ساۋدا-لوگيستيكالىق ايماعى دا ەكى ەسەگە ۇلعاياتىن بولادى. سونىڭ ناتيجەسىندە كەلەسى جىلى ينۆەستورلارعا زاماناۋي قويمالار قۇرىلىسىن سالۋعا 136 گەكتار قوسىمشا جەر ۋچاسكەلەرى ۇسىنىلادى.
شىمكەنتتە جالپى يندۋستريالدى ايماقتاردىڭ اۋدانى 869 گەكتاردى قۇرايدى. ونىڭ 90 پايىزعا جۋىعى يگەرىلگەن. 453 ملن اقش دوللارى كولەمىندە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, تولىعىمەن ءوز ماقساتىنا جۇمسالدى. سول ارقىلى 180 جاڭا كاسىپورىن اشىلدى. سونىمەن بىرگە قۇنى 740 ملن دوللارعا 250 جاڭا جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپاردا بار.
ستاتيستيكاعا كوز جۇگىرتسەك, جىل سايىن قازاقستانعا 50 ملرد دوللاردىڭ دايىن ءونىمى يمپورتتالادى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندەگى باسقا مەملەكەتتەردى قوسقاندا, بۇل كورسەتكىش 290 ملرد دوللارعا تەڭ. ال عىلىمي-تەحنيكالىق سالاداعى نارىققا قاجەتتى ينۆەستيتسيا 25 ملرد دوللاردى قۇرايدى. ال شاھارعا جىل سايىن سىرتتان 1.2 ملرد دوللاردىڭ دايىن ءونىمى كەلەدى. سوندىقتان ولاردى وتاندىق تاۋارلارمەن الماستىرۋ مىندەتى تۇر. بۇل ورايدا ونەركاسىپتى وركەندەتۋگە وڭىردەگى ىشكى نارىق, رەسۋرستىق-شيكىزاتتىق بازا جانە لوگيستيكاسى مەن ساپالى ماماندار دايىنداۋ ارقىلى ادام كاپيتالىن قالىپتاستىراتىن جوعارى وقۋ ورىندارى تولىق مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇگىنگى تاڭدا مەگاپوليستە وڭدەۋشى كاسىپورىندارعا سۇرانىس ءالى دە باسىم. بۇل ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى مەملەكەتتىك دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. ماسەلەن, كەراميكالىق تاقتايشا, سانفايانس, شاتىر جابىندىلارى, لاكتى-بوياۋلار, پلاستماسسا قۇبىرلارى, سەندۆيچ پانەلدەر, جارىقتاندىرۋشى قۇرالدار, جىلۋ رادياتورلارى, كابەلدەر جانە باسقا دا تۇرمىستىق بۇيىمدار ءوندىرىسى قاجەت. وسى جوبالاردى قولعا العان ينۆەستورلارعا مەملەكەت تاراپىنان جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلەدى. ايتالىق اكەلەتىن قۇرال مەن تەحنيكاعا كەدەندىك سالىق الىنبايدى, قوسىمشا قۇن سالىعىنان بوساتىلادى, سونداي-اق ءوندىرىس وشاعىن سالۋعا جەر ۋچاسكەسى بەرىلىپ, قاجەتتى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
ينۆەستورلارعا مەتاللۋرگيا سالاسىندا دا مۇمكىندىك كوپ. ويتكەنى قازاقستاندا الەمدىك حروم كەنى قورىنىڭ 30 پايىزى, مارگانەتستىڭ 25 پايىزى, تەمىردىڭ 10 پايىزى شوعىرلانعان. سونىمەن بىرگە ەلىمىزدە جىل سايىن 40 ملن توننا العاشقى اليۋميني وندىرىلەدى. سول سەبەپتى الداعى ۋاقىتتا سوزبا سىم, اليۋميني تاباقتارىن, قالبىردىڭ اليۋميني تاسپالارىن, رادياتورلار, تەرەزە مەن قۇرىلىس كونسترۋكتسيالارىنا جانە ءتۇرلى ىدىستارعا ارنالعان اليۋميني پروفيلدەرىن شىعاراتىن جوبالاردى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. ءوزىمىزدىڭ قورعاسىن مەن مىستان دايىن ونىمدەر شىعارۋ جوسپارى دا جوق ەمەس. وسى رەتتە شىمكەنتتىڭ مەتاللۋرگيا سالاسى بويىنشا جالپى ءوندىرىس كولەمى جىلىنا 80 ملن دوللاردى قۇرايدى. ال ماشينا قۇراستىرۋ ونەركاسىبىندە 90 ملن دوللاردىڭ ءونىمى شىعارىلادى. سوندىقتان قالا اكىمدىگى ينۆەستورلارعا يندۋستريالدى ايماقتاردا ماشينا قۇراستىرۋ سالاسى بويىنشا جوبالاردى بىرلەسىپ قولعا الۋعا شاقىرىپ وتىر. وسىنداي ءوندىرىس الاڭىندا جۇك كولىكتەرىنىڭ بولشەكتەرىن, ۆاگوندار, رەفريجەراتورلار, ەنەرگەتيكالىق قوندىرعىلار, اۆتوماتتاندىرىلعان مەتال وڭدەۋشى جەلىلەر, مەتاللۋرگيا ۇنتاعى مەن 3D باسپاسى نەگىزىندە مەتال بۇيىمداردى شىعارماقشى. بۇگىندە مەگاپوليستىڭ ماشينا قۇراستىرۋ ونەركاسىبىن اياققا تۇرعىزۋ ءۇشىن 3.5 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا قاجەت.
حيميا ونەركاسىبىندە دە ءبىراز ءىرى جوبالار ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. ماسەلەن كەلەشەكتە ورگانيكالىق مينەرالدى حيميالىق زاتتار جانە تۇرمىستىق حيميا بۇيىمدارىن شىعاراتىن زاۋىتتار تۇرعىزىلادى. وسىلايشا, رەسپۋبليكانىڭ ءۇشىنشى قالاسىندا سىرتقى جانە ىشكى نارىقتا ۇلكەن سۇرانىسقا يە دايىن حيميا ونىمدەرى وندىرىلمەك.
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى دا قالا ەكونوميكاسىنىڭ ماڭىزدى بولشەگى سانالادى. وسى كۇندە شاھاردا كوپقاباتتى ۇيلەر سالۋ ءتيىستى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ماسەلەن, بىلتىر 1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن پايدالانۋعا بەرىلسە, 2024 جىلدان باستاپ جىلىنا 3 ملن شارشى مەتر ءۇي تۇرعىزۋ كوزدەلىپ وتىر. قالا كەڭەيىپ كەلەدى, جاڭا شاعىن اۋداندار بىرىنەن كەيىن ءبىرى پايدا بولۋدا. سوندىقتان قۇرىلىس يندۋسترياسىن ينۆەستورلار ءۇشىن تاپتىرماس مۇمكىندىك دەۋگە بولادى. قۇرىلىس نىسانىن سالۋدا نەمەسە قۇرىلىس ماتەريالىن وندىرۋدە كاسىپكەر وزىنە جاقسى پايدا تابا الادى.
ينۆەستيتسيا وزدىگىنەن كەلمەيتىنى بەلگىلى. كاسىپكەردىڭ جوبانىڭ تيىمدىلىگىنە كوزى ناقتى جەتپەسە, قالتاسىنان اقشا شىعارمايتىنى انىق. وسى ورايدا قالالىق اكىمدىك وڭىرگە ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا كوپ ءىس تىندىرىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە «shymkent investment – 2023» وڭىرارالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋمىن اتاۋعا بولادى. ونىڭ باستى ەرەكشەلىگى تەك شاھارمەن شەكتەلمەي, ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ايماعىنداعى جامبىل, قىزىلوردا, تۇركىستان وبلىستارىنان دا دەلەگاتتار ارنايى كەلىپ قاتىستى.
ء«ۇش وبلىس پەن مەگاپوليس كاسىپكەرلەرىن ءبىر ورتاعا جيناپ, وعان قوسا اتقارۋشى ورگان وكىلدەرىن شاقىرىپ, اۋقىمدى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى تالقىلادىق. مۇندا شىمكەنتتىڭ عانا ەمەس, تۇتاس وڭتۇستىك ايماقتىڭ مۇمكىندىكتەرىن شەتەلدىك, وتاندىق ينۆەستورلارعا كەڭىنەن تانىستىرۋ كوزدەلدى. مەملەكەت جانە جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر تاراپىنان كورسەتىلەتىن قولداۋلار دا وسى فورۋم اياسىندا ايتىلدى. فورۋمعا ءۇندىستان, قىتاي, تۇركيا, رەسەي ەلىنەن ينۆەستورلار قاتىسىپ, قىزىعۋشىلىعىن ءبىلدىردى. ناتيجەسىندە, جالپى قۇنى 364 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 14 جوبا بويىنشا مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ەڭ ءىرى جوبالاردىڭ ىشىندە ۇندىستاندىق «Medanta» كومپانياسىنىڭ قارجىلاندىرۋىمەن سالىناتىن 300 توسەك ورىندىق كلينيكا مەن «Shymkent city» اۋماعىندا بوي كوتەرەتىن Hilton قوناقۇيى بار», دەدى كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى بەرەكە دۇيسەبەكوۆ.
ءبىر ايتا كەتەرلىگى فورۋمعا وڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ ءىرى وڭدەۋشى كاسىپورىن باسشىلارى ادەيى شاقىرىلدى. سونىمەن بىرگە ساۋدا ارىپتەستىك بايلانىسى مىقتى جانە ءوزارا تاۋار الماسۋ كورسەتكىشى جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلە جاتقان وزبەكستان, تۇركيا, رەسەي, قىتاي سەكىلدى مەملەكەتتەردەن كەلگەن قوناقتارعا مەگاپوليستىڭ بار مۇمكىندىگى كورسەتىلدى. ءتىپتى اۋقىمدى شاراعا گەرمانيانىڭ Medal Verwaltungs GmbH كومپانياسىنان دا ادامدار قاتىستى. سونداي-اق سوڭعى جىلدارى شاھاردىڭ ىسكەر ازاماتتارى ءۇندىستاننىڭ بيزنەس وكىلدەرىمەن ءوزارا ساۋدا-ساتتىقتى, جالپى بيزنەستىك بايلانىستاردى جانداندىرا باستادى. بۇدان بولەك فورۋمنىڭ جۇمىسىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزبەكستان مەن قىرعىزستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىلەرى, قازاقستانداعى وزبەكستان ەلشىلىگىنىڭ وكىلدەرى اتسالىستى.
قىزمەت كورسەتۋ سالاسى وندىرىستىك ەكونوميكا مەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا نەگىزگى قوزعاۋشى كۇش بولىپ تابىلادى. سونىڭ ىشىندە ساۋدانى, كولىك تاسىمالىن, تاماقتانۋ مەن ءتۋريزمدى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى جاعىنان بولەك قاراستىرۋعا بولادى. ەندىگى جەردە قالا اكىمدىگى وسى اتالعان سالالارعا نەعۇرلىم كوبىرەك كاپيتال قۇياتىن الەۋەتتى ينۆەستورلاردى ىزدەستىرىپ, سول بويىنشا ىسكە اسىرىلاتىن الداعى جوسپار-جوبالاردى دا بەلگىلەپ قويدى.
