كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيا ورتالىعىنىڭ ماماندارى باستاپ, ءۇندىستاننان كەلگەن تاجىريبەلى دارىگەر سەلۆاكۋمار ناگاناتحان, «University Medical Center» كورپوراتيۆتىك قورىنىڭ باسقارما توراعاسى يۋ.پيا, كارديوحيرۋرگ ت.لەسپەكوۆ جانە انەستەزيولوگ ي.ۆاحرۋشەۆ بىرلەسىپ, «Back table» ديافراگماسىنىڭ ءبىر بولىگىن رەزەكتسيالاۋ ارقىلى «گەپاتەكتوميا» وپەراتسياسىن جۇرگىزدى. مۇنداي وپەراتسيالار تەك جوعارى مامانداندىرىلعان ورتالىقتاردا وتەدى. ويتكەنى وپەراتسياعا تاجىريبەلى, كوپسالالى ماماندار شاقىرىلادى.
وسى جولى باۋىر ترانسپلانتاتسياسىنا قاتىستى وپەراتسيا استانا قالاسىنداعى ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيا ورتالىعىنىڭ بازاسىندا ءوتتى. ناۋقاس وسىدان جەتى جىل بۇرىن ورتالىققا جۇگىنگەندە اۋرۋى اسقىنعانى بەلگىلى بولعان. سودان بەرى پاتسيەنت ءتۇرلى ەمشارا قابىلداعانىمەن اۋرۋدان ايىعا الماعان. انتيپارازيتتىك تەراپيادان دا, وكىنىشكە قاراي, بالەندەي وزگەرىس بولماعان. اعزاداعى پارازيت قاشانعى بايلاۋعا كونەدى, بىرتە-بىرتە جۇرەككە تارالا باستايدى. ناۋقاستىڭ كورەر جارىعى بار ەكەن, وسى تۇستا ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيا ورتالىعى, ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىعى جانە ءۇندىستان ماماندارىنىڭ توبى بىرىگىپ ناۋقاستى امان الىپ قالۋدىڭ قامىنا كىرىسكەن. پاتسيەنتتىڭ دەرەكتەرىن زەرتتەۋ بارىسىندا ءپارازيتتىڭ جۇرەككە تارالا باستاعانى انىقتالعان. بۇل تومەنگى ۆەنا كاۆاسىنىڭ سينتەتيكالىق گرافتاسىن ورناتۋ ءۇشىن جۇرەك قىزمەتى مەن جۇرەك-وكپە اينالىمىن ۋاقىتشا توقتاتۋدى قاجەت ەتۋى مۇمكىن. وسىنداي كەدەرگىلەردى قاپەرگە العان دارىگەرلەر وپەراتسياعا ءبىر كىسىدەي جۇمىلىپ, كەز كەلگەن قارسى كورسەتكىشگە دايىن, ساق كىرگەن.
ناۋقاستىڭ دەنساۋلىعىن ءجىتى تەكسەرۋ كەزىندە انىقتالعانداي, پارازيت وڭ جاق اتريۋمعا جانە تومەنگى قۋىس ۆەناعا تارالعان ەكەن. ابىروي بولعاندا بۇل جاعداي وپەراتسيا بارىسىندا جۇرەك قىزمەتىن جانە جۇرەك-وكپە اينالىمىن توقتاتۋدى قاجەت ەتپەگەن. وسىنداي 16 ساعات 17 مينۋتقا سوزىلعان كۇردەلى وپەراتسيانىڭ ءساتتى اياقتالعانى اۋرۋدىڭ وسى ءتۇرىن ەمدەۋگە ەل مەديتسيناسىنىڭ قاۋقارى جەتەدى دەگەندى ۇقتىرادى.
نەگىزى ورتالىق ازيا ەحينوكوككوز جانە الۆەوكوككوز ءپارازيتى بويىنشا ەندە-ميالىق ايماق سانالادى ەكەن. سوندىقتان ەلدە مۇنداي اۋرۋعا شىلدىققان ناۋقاستار ساناۋلى دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. باۋىر الۆەوكوككوزى تۋرالى از-ماز ايتار بولساق, ول پارازيتتىك تىندەردىڭ ءينفيلتراتيۆتى وسۋىمەن جانە قاشىقتىقتان مەتاستاز بەرۋ مۇمكىندىگىمەن سيپاتتالادى. كەيدە ونى باۋىر ىسىگىمەن سالىستىرادى. دەمەك, مۇنداي جاعدايدا ناۋقاس ەم قابىلداماسا, ونىڭ 10 جىلعا دەيىن ءومىر ءسۇرۋى نەبارى 10-20% قۇرايدى ەكەن. ارينە, بۇل – ابدەن زەرتتەلگەن سالىستىرمالى كورسەتكىش. پارازيتتىك ىسىك تولىعىمەن جويىلعان جاعدايدا حيرۋرگيا ءادىسى جالعىز راديكالدى ەمدەۋ بولىپ قالا بەرەدى. وكىنىشتىسى, اۋرۋى اسقىنعان ناۋقاستاردىڭ دەنساۋلىعى مۇنداي ەم-شاراعا كەلمەي جاتادى. تيىسىنشە, دياگنوز بويىنشا پاتسيەنتتەردىڭ 60-70%-ىنان پارازيتتىك ماسسالاردى تولىعىمەن الىپ تاستاۋ مۇمكىن ەمەس.
ونكولوگيا ورتالىعىندا كۇنى بۇگىنگە دەيىن 70-تەن اسا باۋىر ترانسپلانتاتسياسى جاسالىپتى. ارينە, ناتيجە جامان ەمەس. سوعان قاراماستان باۋىر ترانسپلانتاتسياسى قازىر سيرەك جاسالادى. سەبەبى بەلگىلى, ەلدە مايىتتىك تارانسپلانتاتسيا دامىماعان. تەك 2017-2018 جىلدارى وسى باعىتتا ىلگەرىلەۋ بايقالعانىمەن, كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنان كەيىن كورسەتكىش ەداۋىر تومەندەگەن. مىسالى, بىلتىر باۋىر ترانسپلانتاتسياسى ەكى مارتە مايىتتىك دونوردان جاسالعان. ال تۋىستىق ترانسپلانتاتسيا بويىنشا دونورلاردىڭ كورسەتكىشى ناۋقاسقا كەلە بەرمەيدى. ويتكەنى دونوردان باۋىردىڭ 60 پايىزىن ءبولىپ الۋ قاجەت. وسىدان سوڭ دونور بۇرىنعىشا قالىپتى ءومىر سۇرۋگە ءتيىس. ورتا ەسەپپەن تۋىستىق 10 دونوردىڭ شامامەن ءبىرى عانا وپرەتسياعا كەلەدى ەكەن. دەمەك ۇلتتىق ونكولوگيا ورتالىعى مايىتتىك دونور از بولعاندىقتان, تۋىستىق دونوردى كوبەيتۋگە باسىمدىق بەرگەنى تەگىن ەمەس.
ءساتتى وپەراتسيادان كەيىن اراعا شامامەن اي سالىپ ءۇندىستان دارىگەرى سەلۆاكۋمار ناگاناتحان كۇردەلى وپەراتسيا جانە ەل مەديتسيناسىنىڭ الەۋەتى جايىندا از-كەم پىكىر ايتقان ەدى.
«وپەراتسياعا كىرگەن اق جەلەڭدى جانداردىڭ بارىنە العىس ايتامىن. پاتسيەنتتىڭ جاعدايى ودان ءارى دە جاقسى بولادى دەگەن ۇمىتتەمىز. جاسىراتىنى جوق, وپەراتسيا كۇردەلى بولدى. كارديوحيرۋرگتەرمەن بىرلەسىپ جاسايتىن وپەراتسيالاردى وسىعان دەيىن بىرنەشە مارتە كوردىك. سول ءۇشىن قازاقستان دارىگەرلەرىنىڭ شاقىرتۋىمەن كەلدىم. پارازيت جۇرەككە, جۇرەكتىڭ جولدارىنا وتكەن سوڭ وپەراتسياعا كارديوحيرۋرگتەر دە قاتىستى. ال بۇل كەسەل تەك باۋىردا بولعاندا ءبىز ويلاعانداي قيىن بولماس ەدى. قازاقستان دارىگەرلەرىنىڭ باۋىر ترانسپلانتاتسياسىن ەمدەۋدىڭ جاڭا ءادىس-تاسىلدەرىن يگەرۋدە الەۋەتى جوعارى دەپ بىلەمىن», دەيدى دارىگەر.
سەلۆاكۋمار ناگاناتحان ەڭبەك جولىندا 15 جىلدا 3 مىڭنان اسا ترانسپلانتاتسياعا قاتىسسا, ونىڭ ىشىندە 20-عا جۋىق وپەراتسيانى كارديوحيرۋرگتەرمەن بىرلەسىپ جاساعان ەكەن. دەگەنمەن كەز كەلگەن وپەراتسياعا ەمىن-ەركىن كىرۋگە بولمايتىنى تۇسىنىكتى. ياعني مۇندا ەلىمىزدىڭ بىلىكتى دارىگەرلەرىنىڭ ەڭبەگىن ەلەۋسىز قالدىرۋعا بولمايدى. ولار وپەراتسيا ۇستەلىندە جانە ودان ەرتەرەك, ناۋقاستىڭ وپەراتسياعا دەيىنگى احۋالىن جىلدار بويى باقىلاپ, وعان ءۇمىت سىيلادى.
«ماعان 2016 جىلى جازدا وسى ورتالىقتا دياگنوز قويىلدى. سول كەزدە وپەراتسيا جاساۋعا كەش قالعانىمىزدى بىلدىك. تەك ترانسپلانتاتسيا جاساۋ كەرەك دەدى. باۋىردىڭ بولىگىن كەسكەننەن پايدا جوق, ويتكەنى سىرقات تامىرلارعا ءوتىپ كەتىپتى. سوسىن ءبىز تەكسەرۋدەن ءوتىپ, مايىتتىك دونور بويىنشا كۇتۋ پاراعىنا تۇردىق. سەبەبى ول كەزدە ءدال مەنىڭ دياگنوزىم بويىنشا تۋىستىق دونوردىڭ كومەگىمەن ەلدە بىردە-ءبىر ترانسپلانتاتسيا جاسالماعانىن ءبىلدىم. قيىنى, اعامنىڭ تامىرلارى وزىنە كەرەك. ال ماعان ۆەنا مەن باۋىر تۇتاس قاجەت بولدى. كۇتۋ پاراعىندا 7 جىل ىشىندە مايىتتىك دونور تابىلمادى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا پارازيتكە قارسى ەم-شارالار قابىلدادىم. بىرنەشە وپەراتسيادان ءوتتىم. كەيىنگى جىلدارى جاعدايىم كۇرت ناشارلاي باستادى. بىلتىر جازدا ءوزىمىزدىڭ دارىگەرلەر ءۇندىستاننان حيرۋرگ الدىرىپ, تۋىستىق دونوردان ترانسپلانتاتسيا جاساۋ تۋرالى ۇسىنىس ءتۇستى. مەنىڭ باسقا امالىم قالمادى, كەلىستىم. اعام ەكەۋمىزدىڭ قان توبىمىز, سالماق پەن بويىمىز دا 100 پايىز سايكەس كەلىپ تۇردى. دارىگەردىڭ نۇسقاۋىن ورىنداپ, ول كۇندەردەن امان-ەسەن وتتىك. ورتالىقتاعى بارلىق دارىگەرگە, اعاما العىسىم شەكسىز. قازىر احۋالىم جاقسى, ۇيگە شىقتىق. اپتا سايىن تەكسەرىلىپ ءجۇرمىز», دەيدى ناۋقاس.
ەلىمىزدە وسى دياگنوزبەن اۋرۋحاناعا تۇسكەنىمەن, وكىنىشكە قاراي, اۋرۋى اسقىنىپ, دونور تاپشىلىعىنان جان تاپسىرعاندار بار. پارازيتتىك اۋرۋ قاتەرلى ىسىككە ۇقساپ ءوسىپ, جىلدام تاراعان سوڭ, دياگنوزدى ەرتە قويىپ, اسقىنۋدىڭ الدىن العان ماڭىزدى. نەگىزى ەحينوكوككوز جانە الۆەوكوككوز سىندى پارازيت اۋرۋىن يت تۇقىمداس جانۋارلار تاسىمالدايدى ەكەن. «وسىنداي پارازيت نەگە ورتالىق ازيادا كوپ تارايدى؟» دەگەن ساۋالدىڭ جاۋابى وسى. ياعني قاڭعىباس يتتەردەن دە قاۋىپ كوپ.
