رەسمي مالىمەتكە سۇيەنسەك, تومەنگى پالاتاعا 6 پارتيا ءوتىپ وتىر. كەيىنگى جىلدارى پارلامەنتكە مۇنشالىقتى كوپ پارتيا ەنگەن ەمەس. ونىڭ ۇستىنە, ءوزىن ءوزى ۇسىنعان 6 ۇمىتكەر دە ماندات يەلەندى. دەمەك ەندىگى جەردە ءماجىلىس قابىرعاسىندا قىزۋ پىكىرتالاس بولاتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى.
«بۇگىن ءبىز 2023 جىلعى 19 ناۋرىزدا وتكەن اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ حاتتامالارى نەگىزىندە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىن كەزەكتەن تىس سايلاۋدىڭ تۇپكىلىكتى قورىتىندىلارىن شىعارامىز. وسىلايشا, سايلاۋشىلاردىڭ ناقتىلانعان تىزىمدەرىنە سايكەس قازاقستان ازاماتتارىنىڭ جالپى سانى 12 ملن 35 مىڭ 578 ادامدى قۇرادى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ پروپورتسيونالدى وكىلدىك جۇيەسى, ياعني پارتيالىق تىزىمدەر بويىنشا سايلاناتىن VIII سايلانىمىنىڭ 69 دەپۋتاتىن سايلاۋدا ساياسي پارتيالار ءۇشىن جانە «بارىنە قارسى» 6 ملن 366 مىڭ 441 داۋىس بەرىلدى», دەدى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ.
ونىڭ كەلتىرگەن مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, «Amanat» پارتياسى 53,9 پايىز داۋىس جيناعان. ياعني 3 431 510 ادام قولدادى. ەكىنشى ورىندى «اۋىل» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسى يەلەندى. ولارعا 10,9 پايىز بۇيىردى (693 938 ادام). «Respublica» پارتياسى 8,59 پايىز (547 154 ادام) داۋىسپەن ءۇشىنشى ورىنعا تۇراقتاسا, «اق جول» قازاقستان دەموكراتيالىق پارتياسى 8,41 پايىز (535 139 ادام) قولداۋعا يە بولدى. قازاقستان حالىق پارتياسىن تاڭداعاندار ەلەكتوراتتاردىڭ 6,8 پايىزىن قۇرادى. ياعني 432 920 ادام ولارعا داۋىس بەردى. ماجىلىسكە التىنشى بولىپ وتكەن جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسىنا سايلاۋ بيۋللەتەندەرىنىڭ 5,2 پايىزى (331 058 ادام) بۇيىرىپتى. «بايتاق» جاسىلدار پارتياسى 2,3 پايىز (146 431 ادام) داۋىس جينادى. الايدا پارلامەنتكە ءوتۋ شەگى 5 پايىزدى قۇراعاندىقتان, ءماجىلىس قۇرامىنا ەنگەن جوق. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, «بارىنە قارسىمىن» باعانىن ەلەكتوراتتاردىڭ 3,9 پايىزى تاڭداعان. وسىلايشا, 248 291 ادام ءوز قارسىلىعىن ءبىلدىردى.
نۇرلان ءابدىروۆتىڭ ايتۋىنشا, ماجىلىستەگى مانداتتار سانى مەجەلى داۋىستى جيناعان پارتيالارعا ءبولىنىپ بەرىلەدى. سوعان سايكەس «Amanat» پارتياسى 40 ماندات يەلەندى, «اۋىل» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنا 8 ماندات بۇيىردى. «Respublica» پارتياسىنان 6 دەپۋتات ماجىلىسكە بارادى. قازاقستان حالىق پارتياسى 5 ورىندى قانجىعاسىنا بايلادى. «اق جول» قازاقستان دەموكراتيالىق پارتياسى 6 مانداتتىڭ يەگەرى اتانسا, جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسىنا 4 ماندات بۇيىردى.
جيىن بارىسىندا ن.ءابدىروۆ سايلاۋ بارىسىنداعى جاعدايعا توقتالدى. ونىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, داۋىس بەرۋ كۇنى سايلاۋدى 81 مىڭنان اسا ۇلتتىق بايقاۋشى باقىلاعان. حالىقارالىق ۇيىمدار ساياسي ناۋقاننىڭ ۇيىمداستىرىلۋىن جوعارى باعالاعان.
«حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باعالاۋى بويىنشا سايلاۋالدى جارىسقا قاتىسۋشىلار بەلسەندى جانە ەركىن ناۋقان جۇرگىزدى. ازاماتتاردىڭ ەرىك ءبىلدىرۋى ءۇشىن كەشەندى جاعدايلار جاسالدى. مۇگەدەكتەردىڭ سايلاۋ ۇدەرىسىنە قول جەتكىزۋىن جەڭىلدەتۋ بويىنشا بىرنەشە وڭ باستاما ىسكە اسىرىلدى. ۋچاسكەلەردە مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردىڭ داۋىس بەرۋى ءۇشىن قاجەتتى جاعداي جاسالدى. كورۋ قابىلەتى ناشار ادامدار ءۇشىن سايلاۋ بيۋللەتەندەرىنە برايل قارپىمەن ترافارەتتەر جاسالىپ, بارلىق سايلاۋ ۋچاسكەلەرى ولارمەن قامتاماسىز ەتىلدى.
داۋىس بەرۋ كۇنى 81 مىڭنان اسا ۇلتتىق بايقاۋشى كەلدى. ونىڭ ىشىندە كانديداتتاردىڭ, ساياسي پارتيالاردىڭ 38 981 سەنىم بىلدىرگەن ادامى, ساياسي پارتيالاردىڭ 19 مىڭ بايقاۋشىسى, 252 اككرەديتتەلگەن قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ 23 383 بايقاۋشىسى جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ 793 بايقاۋشىسى قاتىستى», دەدى ن.ءابدىروۆ.
سونداي-اق وسك توراعاسى سايلاۋ كۇنى ءتيىستى قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىك شارالارىن ساقتاۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلگەنىنە نازار اۋداردى. وسىلايشا, زاڭدى بۇزعانى ءۇشىن ۋچاسكەلىك كوميسسيالاردىڭ شەشىمىمەن ولاردىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋدان 19 مۇشە دەرەۋ شەتتەتىلدى. ن.ءابدىروۆ الەۋمەتتىك جەلىلەردە تارالعان ۆيدەولار مەن سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ وتىنىشتەرىنە سۇيەنىپ, باس پروكۋراتۋراعا سايلاۋ كۇنىن تەكسەرۋ جانە قۇقىقتىق باعالاۋ جۇرگىزۋ تۋرالى ءوتىنىش جاساعانىن جەتكىزدى.
«باس پروكۋراتۋرانىڭ رەسمي اقپاراتى بويىنشا داۋىس بەرۋ كۇنى 42 ادام قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساپ, ولاردىڭ بارلىعى جاۋاپقا تارتىلدى. ولاردىڭ ىشىندە 7 ۋچاسكەلىك كوميسسيا مۇشەسىنە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ 108-بابى, ال 18 ۋچاسكەلىك كوميسسيا مۇشەسىنە 110-باپ بويىنشا ايىپپۇل سالىندى. الايدا وسى ارەكەتتەر ازاماتتاردىڭ ەرىك ءبىلدىرۋ ناتيجەسىنە اسەر ەتپەدى جانە سايلاۋ وكرۋگىندەگى نەمەسە ءتيىستى اكىمشىلىك اۋماقتىق بىرلىكتەگى سايلاۋ ناتيجەسىن سەنىمدى تۇردە انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى. وكىنىشكە قاراي, وسى ۋاقىتقا دەيىن وتباسىلىق داۋىس بەرۋ ءداستۇرى, ياعني وتباسى مۇشەلەرى مەن باسقا دا جاقىندارى ءۇشىن داۋىس بەرۋ, داۋىس بەرۋگە ارنالعان كابينادا ءبىر مەزگىلدە ءبىر ادامنان ارتىق بولۋ ء«داستۇرى» جانە تاعى باسقا كەمشىلىك ءالى دە جويىلعان جوق», دەدى ن.ءابدىروۆ.
نۇرلان ءابدىروۆ ءماسليحات دەپۋتاتتارىن سايلاۋدىڭ قورىتىندىلارىن انىقتاۋ جانە جاريالاۋ ءتيىستى اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتاتىنىن حابارلادى. وسىعان بايلانىستى اۋداندىق, قالالىق اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارى سايلاۋ وتكەن كۇننەن باستاپ ەكى كۇن مەرزىمدە, ياعني 21 ناۋرىزدان كەشىكتىرمەي, 37 قالالىق جانە 166 اۋداندىق ماسليحاتقا سايلاۋدىڭ قورىتىندىلارىن شىعارۋ بويىنشا ءوز شەشىمدەرىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالادى. ال وبلىستىق, استانا, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارى سايلاۋ كۇنىنەن باستاپ بەس كۇن مەرزىمدە, ياعني 24 ناۋرىزدان كەشىكتىرمەي 20 ماسليحاتقا سايلاۋدىڭ قورىتىندىلارىن شىعارۋ جانە ءتيىستى اقپاراتتى جاريالاۋ بويىنشا جۇمىستاردى جۇرگىزدى.
سونداي-اق وسك توراعاسى بارلىق دەڭگەيدەگى ماسليحاتتارعا سايلاۋ قورىتىندىلارى تۋرالى اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ شەشىمدەرى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ رەسمي ينتەرنەت-رەسۋرسىندا سىلتەمە تۇرىندە ورنالاستىرىلعانىنا نازار اۋداردى.
سايلاۋشىلاردىڭ ناقتىلانعان تىزىمدەرىنە سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى سايلاۋشىلارىنىڭ جالپى سانى 12 ميلليون 035 مىڭ 578 ادامدى قۇرادى. VIII شاقىرىلىمنىڭ پارتيالىق تىزىمدەر بويىنشا سايلاناتىن 69 دەپۋتاتىن سايلاۋدا بارلىعى 6 ميلليون 366 مىڭ 441 ادام داۋىس بەردى.
نۇرلان ءابدىروۆتىڭ ايتۋىنشا, دەپۋتاتتىق مانداتتاردى بولگەن كەزدە ءۇش سانات وكىلدەرىنىڭ: ايەلدەر, جاستار جانە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ سانى جيىنتىعىندا جالپى سانىنىڭ كەمىندە وتىز پايىزىن قۇراۋعا ءتيىس. بۇدان بولەك, سايلاۋ قورىتىندىلارى انىقتالعاننان كەيىن كۇنتىزبەلىك ءۇش كۇننەن كەشىكتىرمەي كانديدات, ساياسي پارتيا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا ءوز سايلاۋ قورىنىڭ قاراجاتىن پايدالانعانى جونىندە ەسەپ بەرۋگە مىندەتتى ەكەنىن, وندا اقشالاي ءتۇسىم كوزدەرى, سونداي-اق شىعىندار كورسەتىلۋگە ءتيىس ەكەنىن حابارلادى.
وتىرىستى قورىتىندىلاي كەلە, نۇرلان ءابدىروۆ ءماجىلىس پەن ماسليحاتتارعا سايلاۋ جاڭارتىلعان سايلاۋ زاڭناماسىنا سايكەس وتكەنىن, سايلاۋدى وتكىزۋدىڭ جاڭا فورماتى ۇلكەن قوعامدىق قىزىعۋشىلىق تۋدىرعانىن جانە ساياسي باسەكەلەستىكتى جانداندىرعانىن اتاپ ءوتتى. سايلاۋالدى جارىسقا تىركەلگەن بارلىق 7 ساياسي پارتيا, ونىڭ ىشىندە 2 جاڭا پارتيا قاتىستى. ازاماتتاردىڭ ءوزىن-ءوزى ۇسىنۋ مۇمكىندىگىنىڭ ارقاسىندا جەكەلەگەن وكرۋگتەردەگى باسەكەلەستىك 1 مانداتقا 63 ادامعا دەيىن قۇرادى.
سايلاۋدى ازىرلەۋ مەن وتكىزۋدى ۇيىمداستىرۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق زاڭناماسىنا جانە حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىنە قاتاڭ سايكەستىكتە, اشىقتىق پەن ايقىندىق قاعيداتتارىندا جۇزەگە اسىرىلدى.
حالىقارالىق بايقاۋشىلار سايلاۋ ورگاندارىنىڭ سايلاۋشىلار ءۇشىن اۋقىمدى جانە ينكليۋزيۆتى اقپاراتتىق ناۋقان وتكىزۋىن, سايلاۋعا ءتيىمدى دايىندىقتى جانە داۋىس بەرۋ كۇنىن ۇيىمداستىرۋدى جوعارى باعالادى.
