ەلەڭ-الاڭ ەليسەي الابى

داۋدىڭ باسى پرەزيدەنت ەممانۋەل ماكروننىڭ زەينەت­كەرلىككە قاتىستى رەفورماسىنان تۋىندادى. جاڭا قۇجاتقا سايكەس ەندىگى جەردە فرانتسۋزدار 62 جاستان ەمەس, 64 جاستان باس­تاپ بەينەتىنىڭ زەينەتىن كورە الادى. ال بۇعان حالىق قارسىلىق ءبىلدىردى. وسىعان بايلانىستى ءىرى قالالاردا جاپپاي شەرۋ ءوتىپ, كوشەلەرگە ميلليونداعان ادام شىقتى. نانت, رەنن, نيتس­تسا سەكىلدى ءىرى قالالاردا دا حا­لىق تىنىشتالماي تۇر. قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرى جينال­عان­داردى تاراتۋ ءۇشىن كوز اشىتاتىن گراناتالار لاقتىرىپ, شەرۋ­شىلەرگە سۋ شاشقان. كەي جەر­لەردە ءتىپتى پوليتسيامەن قاق­تى­عىس جايىندا ايتىلادى. قازىرگى تاڭدا 500-گە جۋىق قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرى جارالانعان. كاسىپوداق ۇيىمدارى 28 ناۋرىزدا تاعى دا نارازىلىق اكتسياسى جالعاساتىنىن مالىمدەدى.

قازىرگى تاڭدا فرانتسيادا زەي­نەتكە شىعۋدىڭ كۇردەلى جۇيەسى قالىپتاسقان. سوعان سايكەس جەكە جانە قو­عام­دىق سالادا جۇ­مىس ىستەي­تىن­دەرگە ءتۇرلى زەينەت جاسى بەل­گى­لەنگەن. وعان قوسا, بەرىلە­­­تىن زەينەتاقى كولەمى دە ءارتۇر­لى. ە.ماكرون اكىمشىلىگى وسىنىڭ ءبارىن بىرىكتىرىپ, ورتاق جۇيە قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى. ماسەلەن, زەينەتاقى ەسكىشە ەسەپ­تەگەندە جەكە سالادا جۇمىس ىستەيتىندەر ءۇشىن ەڭبەك ءوتىلىنىڭ جوعارى جالاقى العان 25 جىلى ەسەپكە الىنادى. قوعامدىق قىز­مەتتەگىلەر ءۇشىن زەينەتكە شىق­پاستان بۇرىنعى التى ايداعى تولەم ەسەپتەلەدى. ال جاڭا جۇيە بويىنشا جۇمىس ىستەگەن ءار كۇن بالدىق جۇيە بو­يىنشا باعالانىپ, زەينەتكە شىعار كەزدە ەسكەرىلەدى. بىرنەشە جىل بۇرىن سول كەزدەگى ەل پرەمەر-ءمينيسترى ەدۋارد فيليپپ وسى سالانى زەردەلەۋدى تاپسىرعان. سوعان سۇيەنسەك, قولدانىستاعى جۇيەنى پايدالانا بەرسە, فرانتسيانىڭ زەينەتاقى تولەمىنىڭ دەفيتسيتى 2025 جىلى 19 ميلليارد دوللارعا جەتپەك. ونىڭ ۇستىنە قازىرگى تاڭدا زەينەتاقى تولەۋگە فرانتسيا ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 14 پايىزىنا تەڭ قاراجات جۇمسالادى. بۇل ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ىشىندە ەڭ جوعارى سانالادى. سالىستىرمالى تۇردە قاراساق, گەرمانيادا بۇل 10 پايىزعا تەڭ. ۇلىبريتانيادا زەينەتاقىعا تولەنەتىن شىعىن كولەمى 6 پايىزدى قۇرايدى.

پرەزيدەنت ە.ماكروننىڭ مۇن­داي قادامعا بارۋىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى بار. فرانتسيا حالقى كە­يىنگى جىلدارى قارتايىپ بارادى. سوعان سايكەس تولەنەتىن زەينەتاقى شىعىنى دا جىلدان-جىلعا ارتا بەرمەك. ال نەمەرەنىڭ قىزىعىن كورىپ, دەمالىسقا شىعاتىن ۋاقىتتى 64-كە ۇلعايتۋ ارقىلى مۇنى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تەجەۋگە مۇمكىندىك بار.

جالپى, زەينەتكەرلىك رەفورماسىنا قارسىلىق كۇنى كەشە باستالعان جوق. بۇل اڭگىمە ۇشى شىققالى بەرى فرانتسيادا وعان قارسىلىق تانىتقان بىرنەشە جاپپاي نارازىلىق اكتسياسى وتكەن. بۇعان كاسىپوداق ۇيىم­دارى دا قوسىلىپ, كوشەلەرگە ميلليونداعان ادام شىققان ەدى. بيىلعى قاڭتاردا دا بىرقاتار قالادا شەرۋ بولدى. كەيىنىرەك جۇمىسشىلار تىنىشتالعانداي كورىنگەن. بىراق بىرنەشە كۇن بۇرىن پرەزيدەنت ە.ماكرون جەر­گىلىكتى تەلەارنالاردىڭ بىرىنە بەرگەن سۇحباتىندا زەينەتكەر­لىك رەفورماسىن قولداپ, ۇكىمەتتى جاقتاپ پىكىر بىلدىرگەن-تۇعىن. ونىڭ ۇستىنە ەل باسشىسى ۇسى­نىل­عان قۇجاتتى پارلامەنتتە تالقىلاماي-اق قابىلداۋدى ما­قۇلدادى. وسىلايشا, ونسىز دا جارىلايىن دەپ جۇرگەن فرانتسۋزداردى كوشەگە يتەرمەلەدى.

ەلدەگى احۋال ۋشىققان سوڭ پارلامەنت مۇشەلەرى ۇكىمەتكە سەنىمسىزدىك ءبىلدىرۋ ءۇشىن دا­ۋىس بەرگەن. الايدا ەكى راسىمدە دە ەليزابەت بورن باستاعان مينيسترلەر كابينەتى ورنىندا قالدى. باس­تاپقىدا پارلامەنتتەگى Liot فراكتسياسى سەنىمسىزدىك ءبىلدىرۋ جونىندە ۇسىنىس تاستادى. داۋىس بەرۋ كەزىندە قاجەتتى مولشەرگە 9 داۋىس عانا جەتپەي قالدى. ەكىن­شى سەنىمسىزدىك ۆوتۋمىن مارين لە پەن باستاعان اسىرەوڭشىل «ۇلتتىق الاڭ» پارتياسى تالقىعا سالدى. بىراق بۇل جولى ونى 577 دەپۋتاتتىڭ 94-ءى عانا قولدادى.

ە.ماكرون اكىمشىلىگى ءۇشىن اتالعان قۇجات اسا ماڭىزدى بولىپ تۇر. ويتكەنى بىلتىر ەلدە وتكەن پرەزيدەنت سايلاۋى كەزىندە ول ەل ەكونوميكاسىن باسەكەگە قابىلەت­تى, تۇراقتى ەتۋگە ۋادە ەتكەن. ال ىشكى جالپى ءونىمنىڭ كوپ بولىگىن اش اجداھاداي جۇتىپ جاتقان زەينەتاقى شىعىنىن ازايتپاي بۇعان قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. وعان قوسا ماكروننىڭ پارتيا­سى پارلامەنتتە كوپ ماندات يەلەنگەن جوق. كەز كەلگەن شالىس قادامى ونىڭ ابىرويىنا نۇقسان كەلتىرۋى مۇمكىن. دەگەنمەن ازىرگە ە.ماكرون قىزمەتىنەن ەرتە كەتەدى دەپ ايتۋعا ءالى ەرتە. ءتىپتى نارازىلىق اكتسيالارىنا ستۋدەنتتەر قوسىلسا دا, پرەزي­دەنت­تىڭ قۇزىرەتىن مەرزىمىنەن بۇرىن اياقتاۋى ەكىتالاي. ەسەسىنە قازىرگى ۇكىمەت مۇشەلەرىن, اسىرەسە پرەمەر-ءمينيستردى اۋىستىرۋ ارقىلى ساياسي داعدارىستى شەشۋگە ۇمتىلۋى مۇمكىن. قىسقاسى, فرانتسيا تاعى ءبىر رەۆوليۋتسيانى باستان وتكەرمەيتىنى انىق.

وسى ورايدا ساراپشىلار ە.ماكرون وكىلەتتىلىگى اياقتالعان سوڭ, ياعني 2027 جىلى ەلدەگى ساياسي الاڭ قالاي وزگەرەدى دەپ الاڭداپ وتىر. كونستيتۋتسياعا سايكەس قازىرگى پرەزيدەنت ءۇشىنشى مارتە سايلاۋعا قاتىسا المايدى. ەممانۋەل مىرزا نەگىزىن قالاعان «رەنەسسانس» پارتياسى ونىڭ ورنىنا لايىق ۇمىتكەر ۇسىنۋى نەعايبىل. قازىرگى تاڭدا پارتيادا توپ باستار تۇلعا جوقتىڭ قاسى. ساراپشىلار ماكرون قىزمەتىنەن كەيىن «رەنەسسانس» تاراپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن العا تارتادى. بۇعان بىرنەشە سەبەپ بار. ءبىرىنشىسى, جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, پارتيادا ە.ماكروننان باسقا بەتكە ۇستار تۇلعا جوق. ەكىن­شى­دەن, «رەنەسسانستىڭ» حالىق ارا­سىنداعى تانىمالدىعى تومەن­دەپ كەلەدى. بىلتىر ەلدە وتكەن پارلامەنت سايلاۋى كەزىندە پارتيا كوپشىلىك داۋىس يەلەنگەن جوق. ۇلتتىق كەڭەستىڭ نەبارى 170 مانداتى بۇيىردى. ءسويتىپ, بىرنەشە پارتيامەن بىرلەسىپ, Ensemble («بىرگە») دەپ اتالاتىن كواليتسيا قۇردى. ايتسە دە, بى­رىك­كەن پارتيالار سايلاۋدا 250 مان­دات الدى. ال ۇلتتىق كەڭەس­تە 577 دەپۋتات بار ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل كوپشىلىك داۋىسقا جەتپەيدى. اقىرى اۋپىرىمدەپ ءجۇرىپ, Ensemble ۇكىمەت قۇرىپ, ونىڭ تىزگىنىن ەليزابەت بورنعا تابىستاعان-دى.

سونداي-اق ساراپشىلار كەلەسى ەل باسشىسى «ۇلتتىق الاڭ» پارتياسىنىڭ توراعاسى مارين لە پەن بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجام ايتادى. ول بۇعان دەيىن ءۇش مارتە پرەزيدەنتتىككە تالاسىپ كورگەن. بىراق ەشقايسىندا دا جولى بولعان جوق. ايتسە دە, «ۇلتتىق الاڭ» پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى بىرتىندەپ العا جىلجىپ, حالىقتىڭ قولداۋىن يەم­دەنىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2012 جىلعى سايلاۋدا ول ءبىرىنشى تۋردا 6,4 ميلليون داۋىس جيناپ, ءۇشىنشى ورىنعا تۇراقتادى. ەستەرىڭىزدە بولسا, سول جىلى فرانسۋا وللاند پەن نيكوليا ساركوزي تيىسىنشە 28,6 جانە 27,1 پايىز قولداۋ يەلەنىپ, ەكىنشى تۋرعا وتكەن ەدى. اقىرىندا ۇشجولاقتى ەلدىڭ تىزگىنىن وللاند مىرزا ۇستاعان. كەلەسى 2017 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا دا مارين لە پەن باسەكەگە تۇسكەن. بۇل جولى دا جولى بولعان جوق. ايتسە دە, ونىڭ ەكىنشى تۋرعا وتكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ءبىرىنشى تۋردا مارين حانىمدى 7,6 ميلليون تۇرعىن قولداپ داۋىس بەردى. بۇل – جالپى ەلەكتوراتتىڭ 21,3 پايىزى. ول تەك ەممانۋەل ماكرونعا عانا (24 پايىز) ەسە جىبەردى. ەكىنشى تۋردا قالعان ۇمىتكەرلەردىڭ ءبارى لە پەنگە قارسى ەكەنىن ايتىپ, قولداۋشىلارىن ماكرونعا داۋىس بەرۋگە شاقىرعان. سالدارىنان «ۇلتتىق الاڭ» جەتەكشىسى 34 پايىز داۋىستى قاناعات تۇتتى. بىلتىر دا باستى باسەكە لە پەن مەن ە.ماكرون اراسىندا وتەتىنى كۇنى بۇرىن بەلگىلى بولعان. ءبىرىنشى تۋردا مارين حانىم 23,15 پايىز داۋىس جينادى, ال ەممانۋەل مىرزانى قولداعاندار سانى 27,85 پايىزدى قۇرادى. ەكىنشى تۋر شيەلەنىستى جاعدايدا ءوتتى. قازىرگى پرەزيدەنتتى ەلەكتوراتتىڭ نەبارى 58,55 پايىزى قولدادى. ال لە پەنگە 41,45 پايىز داۋىس بۇيىردى. ياعني 13 ميلليوننان استام ادام مارين حانىمدى تاڭداعان. قىسقاسى, ونىڭ تانى­مالدىعى ارتپاسا, كەمىگەن جوق.

جالپى, فرانتسيا – باتىس ەل­دەرىنىڭ اراسىندا ەڭ العاش بولىپ, 1992 جىلى 25 قاڭتاردا قازاق­ستاننىڭ ەگەمەندىگىن مويىن­داعان مەملەكەت. 1992 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە قازاقستان مەن فرانتسيا ەكىجاقتى ديپلوماتيا­لىق قارىم-قاتىناستىڭ ورناۋى جا­يىندا حاتتاماعا قول قويىلدى. ءوز كەزەگىندە قازاقستان 2008 جىل­دىڭ ماۋسىمىندا فرانتسيامەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك ورنات­تى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا فرانتسۋز كاپيتالىنىڭ قاتىسۋى­مەن 170-تەن استام كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. اتاپ ايتقاندا «Total», «Orano», «Air Liquide», «Lactalis», «Danone», «Vicat», «Airbus», «Thales», «Alstom» سەكىلدى ءىرى كومپانيالار بار. بۇگىندە ۇشجولاق­تى ەلدەن قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 17 ميلليارد دوللاردان اسقان. وسىلايشا, فرانتسيا ۇلى دالاداعى ەڭ ءىرى بەس ينۆەستوردىڭ بىرىنە اينالدى.