- جاڭا قازاقستاندا كاسىپوداق قىزمەتى قالاي ۇيلەستىرىلۋدە, تولىعىراق بايانداساڭىز..
- 2022 جىلعى 16 ناۋرىزدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا «جاڭا قازاقستان: جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولى» اتتى حالىققا جولداۋىن جاريالادى.
جولداۋ ەلىمىزدى ءارى قاراي دامىتۋعا تۇرتكى بولدى. پرەزيدەنت ۇسىنعان ساياسي رەفورمالار 5 ماۋسىمدا وتكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرتۋلەر ەنگىزۋ تۋرالى رەفەرەندۋمدا حالىقتىڭ ۇلكەن قولداۋىنا يە بولدى. جاڭعىرتۋعا ارنالعان باعىتتى ەلىمىزدەگى بارلىق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار قولدادى.
ەڭبەك ەتۋشى قوعام مۇشەلەرىنىڭ مۇددەلەرىن تانىتاتىن كاسىپوداقتار دا ازاماتتىق قوعامنىڭ ماڭىزدى ينستيتۋتتارىنىڭ ءبىرى. جاڭا جاعدايدا كاسىپوداقتار وزگەرۋى, ولاردىڭ قوعامدىق-ساياسي قاتىناستار جۇيەسىنە ەنۋى وزگەشە بولۋى ءتيىس. پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ باستامالارىن قولداۋ باعىتىندا قازاقستاندىق وقۋ-اعارتۋ, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ سالالىق كاسىپوداعى «جاڭا قازاقستان – جاڭا كاسىپوداق» اتتى تۇجىرىمداما قابىلدادى. تۇجىرىمداما سالالىق كاسىپوداق قوزعالىسىن جاڭعىرتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن انىقتايدى. قازىرگى تاڭدا كاسىپوداق پەن ونىڭ وڭىرلەردەگى مۇشەلىك ۇيىمدارى وسى ماڭىزدى قۇجاتتى جۇزەگە اسىرۋ باعىتىندا ۇلكەن جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىر.
- كەڭەستىك كەزەڭنەن كاسىپوداق جونىندە جاڭاجىلدىق سىيلىقتار مەن شيپاجايلارعا جولداما بەرەتىن ۇيىم دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. قازىرگى تاڭداعى كاسىپوداق ناقتى قانداي جۇمىس اتقارادى؟
- كاسىپوداق تەك جارنا جيناپ, سىيلىق ۇيلەستىرەتىن عانا ەمەس, زامان اعىمىنا سايكەس قىزمەتى مەن مىندەتى جاڭعىرعان قاۋقارلى ۇيىم دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىن. جالپى بۇگىندە ەڭبەككە دەگەن كوزقاراس وزگەردى. ادام جۇمىسقا ارالاسقاندا, ونىڭ جۇمىس بەرۋشىسى جۇمىسكەردەن ءوز مىندەتتەرىن ساپالى ورىنداۋدى تالاپ ەتەدى. ال, جۇمىسشى قۇقىعىن قورعاۋ, ەڭبەك زاڭنامالارىنىڭ ساقتالۋىنا قوعامدىق باقىلاۋ جاساۋ, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن, جۇمىسشىلار اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتىڭ ساقتالۋىن, جالاقىنىڭ ۋاقتىلى تولەنۋىن قامتاماسىز ەتۋ سەكىلدى ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋ – كاسىپوداقتاردىڭ قۇزىرەتىندە.
راس, وكىنىشكە قاراي, كاسىپوداق دەسە ماتەريالدىق پايدامەن بايلانىستى كەڭەستىك كوزقاراستاعى پىكىر ءالى بار. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – كاسىپوداقتاردىڭ ۇلكەن قۇقىقتىق جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقانىن قوعامعا جەتكىزۋ.
قۇقىقتىق قورعاۋ – ء بىزدىڭ جۇمىسىمىزدا وتە ماڭىزدى جانە نەگىزگى فاكتور. ەڭبەك ۇيىمىنداعى ادام قۇقىقتىق كومەكتى كەز كەلگەن ۋاقىتتا, مىندەتتى تۇردە قاجەت ەتەدى, ويتكەنى قىزمەتكەردىڭ ءبارى دە زاڭنامامەن جاقسى تانىس ەمەس. ءبىز قۇقىقتىق كومەكتى كاسىپوداق مۇشەلەرىنىڭ وتىنىشتەرىنەن نەمەسە قوڭىراۋ شالۋدان باستاپ, شيەلەنىستى شەشۋگە دەيىن تەگىن, ۋاقتىلى جانە تولىق كولەمدە كورسەتەمىز. ءبىز بارلىق ماسەلەنى سوتقا دەيىنگى تارتىپپەن شەشۋگە تىرىسامىز, بىراق سوتقا دەيىن جەتەتىن كەزدەر دە بولادى. ءبىزدىڭ بايلانىس تەلەفوندارىمىز ارقاشان قولجەتىمدى, الەۋمەتتىك جەلىنىڭ بارلىعىندا پاراقشالارىمىز ارقىلى بايلانىسقا شىعۋ مۇمكىندىگى بار. كەز كەلگەن كاسىپوداق مۇشەسى جۇمىستان قول ۇزبەي, ءبىزدىڭ زاڭگەرلەرگە جۇگىنىپ, ءوزىنىڭ ماسەلەسىن بايانداپ, جازا الادى. تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن شاعىن ستاتيستيكا كەلتىرەيىن. وتكەن جىلى كاسىپوداق ورگاندارى رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىعى 37 662 شاعىمدى قارادى. ونىڭ 16 733 – ەڭبەككە اقى تولەۋگە, 1 059 – ەڭبەك شارتىن بۇزۋعا, 1 541 – ەڭبەك/ ۇجىمدىق شارت تالاپتارىن ورىنداماۋعا, 1 042 – ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ, ت.ب. سۇراقتارعا بايلانىستى.
جەكە ەڭبەك داۋلارىن شەشۋ جونىندە كورسەتىلگەن قۇقىقتىق كومەك 32 399 قۇرادى. ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ ورىندالۋىن قوعامدىق باقىلاۋ شەڭبەرىندە 4509 ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ بۇزىلۋ دەرەگى انىقتالدى. كاسىپوداق ورگاندارىنىڭ تالاپتارى بويىنشا زاڭسىز جۇمىستان شىعارىلعان 17 ادام جۇمىس ورىندارىنا قايتا ورنالاستىرىلىپ, كاسىپوداق مۇشەلەرىنە 1,1 ملرد تەڭگە مولشەرىندە زاڭسىز ۇستالعان نەمەسە تولەنبەگەن اقشالاي قاراجات قايتارىلدى.
– بۇل كەلتىرىلگەن دەرەكتەردەگى قۇقىقبۇزۋشىلىقتىڭ سەبەبى نەدە؟
– مەنىڭ ويىمشا, قۇقىقتىق ساۋاتتىلىققا بايلانىستى. ول جۇمىس بەرۋشىلەرگە دە, قىزمەتكەرلەرگە دە قاتىستى. جالپى قىزمەتكەرلەرمەن بىرگە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ دە زاڭدى ءبىلۋى ماڭىزدى. ەڭبەك كودەكسىندەگى, سالالىق/اۋماقتىق كەلىسىمدەردەگى, ۇجىمدىق شارتتارداعى نورمالار قىزمەتكەردى دە, باسشىنى دا تولىق قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سالالىق كاسىپوداق وقۋ اعارتۋ, سونداي-اق عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىكتەرىمەن الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. مۇنداي ارىپتەستىك ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ بارلىق دەڭگەيىندە دامىعان. ءبىز سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ يگىلىگى جولىندا ارىپتەستىك اياسىندا بىرلەسكەن باستامالاردى ءاردايىم قولدايمىز.
قازىرگى تاڭدا ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىندا ەڭبەك جاعدايلارى, جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر جونىندەگى الەۋمەتتىك ارىپتەستىك تۋرالى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە 2 سالالىق, وبلىستىق دەڭگەيدە – 17, قالا-اۋدان دەڭگەيىندە 107 كەلىسىم جۇمىس ىستەپ تۇر. 8 640 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا ۇجىمدىق شارت جاسالدى. ۇجىمدىق شارت – كەز كەلگەن ۇجىمنىڭ كونستيتۋتسياسى دەسەك, اتالعان قۇجات قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 619 738 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى – كاسىپوداق مۇشەلەرىنە قولدانىلادى.
- كاسىپوداق مەكەمە باسشىلارىنا قولدانىستاعى زاڭناما شەڭبەرىندە بارلىق كەمشىلىكتەردى جويۋعا جانە لايىقتى ەڭبەك جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتۋگە جاقسى مۇمكىندىك بەرەدى, سولاي ما؟
- مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ كاسىپوداقتاردى ەڭبەك ادامىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, ونىڭ لايىقتى تۇرمىس ساپاسى مەن جۇمىس جاعدايىن قامتاماسىز ەتۋ جولىندا مارتەبەلى ميسسيا اتقاراتىن اسا ماڭىزدى زاماناۋي قوعامدىق ينستيتۋتتىڭ ءبىرى دەپ باعالاي وتىرىپ, كاسىپوداقتارعا الەۋمەتتىك ارىپتەستەرمەن بىرگە ەڭبەك قايشىلىقتارىن رەتتەۋدىڭ جانە قىزمەتكەرلەردىڭ زاڭدى مۇددەسىن قورعاۋدىڭ وركەنيەتتى تاسىلدەرىن بەلسەندى پايدالانۋدى جۇكتەدى.
راسىندا, كاسىپوداقتاردىڭ ارقاسىندا قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەرى مەن كەپىلدىكتەرىنىڭ كوپشىلىگى ساقتالۋدا, پەداگوگ-قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان بىرقاتار جۇمىس جۇزەگە اسىرادى. كاسىپوداق ۇيىمدارىنىڭ يگىلىگىن كاسىپوداق مۇشەلەرى پاندەميا كەزەڭىندە تولىق سەزىندى دەسەم ارتىق ايتپاعاندىق بولماس ەدى. ءدال وسى سىندارلى ساعاتتا سالالىق ۇيىم جالاقىنىڭ لايىقتى دەڭگەيىن ساقتاۋعا, ەڭبەك جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتۋگە, قىزمەتكەرلەردىڭ دەنساۋلىعىنا قامقورلىق جاساۋعا ەرەكشە نازار اۋداردى.
