سوڭعى جىلدارى جىل اتاۋلارىنا يە حايۋانداردىڭ بەينەسى بادىزدەلگەن دەرەكتەر تابىلىپ جاتىر. مىسالى, مىنا ءبىر ەرتە ءداۋىردىڭ مۇراسى مەتالل تيىننىڭ (1-سۋرەت) جيەگىن جاعالاتا جىل اتاۋى جانۋارلاردىڭ ءمۇسىنى شەكىتىلىپتى. بۇل جادىگەرگە ۇزاق جىل زەرتتەۋ جۇرگىزگەن بريتان وقىمىستىسى ءھام شىعىستانۋشى, ونىڭ سىرتىندا ەرتە ءداۋىر ءھام ورتاعاسىرلىق نۋميزماتيكا مامانى ستەنلي لەين پۋل (1854-1931): «بۇل التىن اقشا شىڭعىس قاعاننىڭ زامانىندا سوعىلعان» دەگەن ءپاتۋا جاساپتى. ءبىر قىزىعى, تيىن بەتىندەگى 12 جانۋاردىڭ ءبىرى ەرەكشە ايشىقتالعان. زەرتتەۋشى ونى اقشا-تيىن سوعىلعان جىلدىڭ بەلگىسى دەگەن پايىم جاساپتى.
سول سياقتى جىل اتاۋى جانۋارلار بەينەسى شەكىتىلگەن تاعى ءبىر جادىگەر 1957 جىلى قازىرگى تۇركىستان وبلىسى سوزاق اۋدانى جەرىندەگى بابا-اتا قالاشىعىنىڭ ەسكى جۇرتىنان تابىلعان ەكەن (2-سۋرەت). بۇيىمدى تاۋىپ العان ارحەولوگيالىق توپتىڭ باسشىسى تايسيا سەنيگوۆا تازا مىستان جاسالعان بۇل زاتتى «تۇركى مەدالى» دەپ اتاپتى. جادىگەر ءۇش مەتر تەرەڭدىكتەن تابىلعان ەكەن. مەدالدىڭ ءوڭ بەتىندە جىل اتاۋى حايۋانداردىڭ بەينەسى سالىنعان, ورتاسىندا شارشى تارىزدەس تەسىگى بار.
تابىلعان جادىگەردىڭ سۋرەتتى بەينەسىن 1960 جىلدارى قازاق كۇنتىزبەسىنىڭ بىلگىرى, جاراتىلىستانۋشى عالىم, وتە قۇندى ەڭبەك – «قازاق كالەندارى» كىتابىنىڭ اۆتورى مىڭباي يسقاقوۆ قالپىنا كەلتىرگەن كورىنەدى. عالىمنىڭ جازباسىندا: «حايۋاندار قوشقار ءمۇيىز (سپيرال ءتارىزدى) جولدىڭ بويىندا بىرىنە-ءبىرى تىركەسە ورنالاسقان. مۇندا مەشىننىڭ سۋرەتى مايمىلعا ۇقساتىلىپتى. سوعان قاراعاندا قازاقتىڭ ميفتىك ۇعىمىنداعى «مايمىل ادامنان ازعان» دەگەن ءسوز ەسكە تۇسەدى» دەپتى.
كەلەسى تاعى ءبىر جىل اتاۋى حايۋاندار بەينەلەنگەن جادىگەردى كەڭەستىك دەرەك جيناۋشى ل.ە.كورۋنوۆكسيا دەگەن ادام كۋزنەتسك قالا ماڭىنداعى اۋىل تۇرعىنى ۇلتى تەلەۋىت سەراپيون شاداەۆتان 1927 جىلى قالاپ الىپ, عىلىمي اينالىمعا ەنگىزگەن ەكەن. بۇل مۇرانى ساقتاۋشىلار ونى «يىلىن» دەپ اتاپ جانە ەرتە عاسىردان بەرى اتا-بابادان جالعاسىپ كەلە جاتقان دۇنيە ەكەنىن ايتىپتى. يىلىننىڭ باستى سيپاتى – دوڭگەلەك شەڭبەر ىشىندە اي جانە كۇننىڭ بەينەسى سالىنىپ, سىرتقى شەڭبەردى جاعالاتا 12 جىل اتاۋىنا يە جانۋارلار ورنالاستىرىلىپتى (3-سۋرەت).
ءتورتىنشى بەينە – جىل اتاۋلارى ءمۇسىنى تاقتايشاعا ويىپ سالىنعان نۇسقانى (4-سۋرەت) كەڭەستىك ەتنوگراف, مۋزەيتانۋشى-ارحيۆاريس ا.گ.دانيلين (1896-1942) التايلىق تۇرعىنداردىڭ قولىنان 1928 جىلى ساتىپ الىپ, پەتەربورداعى ەرميتاج قورىنا وتكىزگەن ەكەن. ءتورت بۇرىش تاقتايشانىڭ ىشىندەگى شەڭبەرلى فورمادا جىل اتاۋى 12 حايۋاننىڭ ءمۇسىنى جەكە-جەكە ويمىشتالىپ, ىشكى ءۇش شەڭبەردىڭ ورتاسىنا كونە ازيالىق كوشپەندىلەر سيمۆولى شەكسىزدىك ويۋى سالىنىپتى.
