سەزد دەلەگاتتارىن تانىستىرامىز

بۇل – قاجەتتى قۇرىلىم دەيدى قوستاناي وبلىستىق كاسىپوداقتار كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى بالبوپە ەرتاەۆا ءوندىرىس ورىندارى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى تىعىرىققا تىرەلىپ, ەكونوميكا السىرەگەن 90-شى جىلدارى كاسىپوداقتىڭ ماڭىزى كەمىگەندەي بولعان. بىراق نارىقتىق قاتىناستاردىڭ ورنىعۋى مەن ودان  كەيىنگى ەكونوميكانىڭ كوتەرىلۋ جىلدارى  كاسىپوداقتار جۇمىسى جاڭا مازمۇنعا يە بولدى. سەبەبى,  ەكونوميكاعا مەملەكەتتىك مەن­شىكپەن قاتار, جەكە مەنشىك كەلدى. جاڭا قوعامدا دا ەڭبەكشىلەر مۇددەسىن  كاسىپوداقتىڭ قورعاۋى قاجەتتىلىككە اينالدى. رەسپۋبليكا كاسىپوداقتارى  فەدەراتسياسى  پرەزيدەنتتىڭ, پارلامەنتتىڭ جانە ۇكىمەتتىڭ الدىنا قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەر قويىپ جانە وعان بيلىكتىڭ كوزىن جەتكىزىپ, بىرلەسە ناتيجە شىعارىپ كەلەدى. باسقاسىن ايتپاعاندا, جاقىندا عانا بيۋد­جەتتىك مەكەمەلەر قىزمەت­كەر­لەرىنىڭ ايلىق جالاقىسى 25 پايىزعا ءوستى. –ايلىق جالاقىسى كوتەرىلگەن نەگىزىنەن مۇعالىمدەر عوي. ولار, مىنە, جاز ايلارىندا كانيكۋلعا شىعادى,  دەمالىس كۇندەرى دەن­ساۋلىقتارىن تۇزەيدى.  وتباسىنداعى جوسپارلاعان جۇمىستارىن بىتىرەدى. وسىنىڭ بارلىعىنا  قارجى كەرەك ەمەس پە؟ پرەزيدەنتىمىزدىڭ  مۇ­عا­لىمدەر جالاقىسىن ءوسىرۋدى ءساۋىر ايىنا جىلجىتقانى قانداي  ءتيىمدى بولدى,–دەيدى  وبلىستىق  كاسىپ­وداق­تار كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى بال­بوپە ەرتاەۆا. بالبوپە عالىمجانقىزى  كوپ جىلداردان بەرى وسى سالادا قىزمەت ىستەپ كەلە جاتقاندىقتان, كاسىپوداق جۇمىسىنىڭ  قىر-سىرىن دا, ونىڭ  ەڭبەك ادامى ءۇشىن ماڭىزىن دا جاقسى بىلەدى. سوندىقتان قيىن جىلداردىڭ وزىندە كاسىپورىنداردا ۇجىمدىق شارتتىڭ جاسالۋىن وبلىس كاسىپوداقتارى ءجىتى قاداعالادى. –الدىمەن  جۇمىسى اۋىر ءارى جۇ­مىسشىلارى كوپ  ءىرى كاسىپ­ور­ىنداردا  ۇجىمدىق شارتتىڭ جا­سالۋىن كوزدەدىك. بۇل جۇمىس­شى­لار­عا الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر بەرەتىن بولعاندىقتان, ونى  ەڭبەك ادام­دارى­نىڭ وزدەرىنە دە ءتۇسىندىرۋ ارتىق بول­مادى. وسى ورايدا  اسبەست وندىرەتىن “قوستاناي مينە­رال­دارى”, اتاقتى “سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگى”  اكتسيونەرلىك قو­عام­دارىندا يگى ءىستى بىردەن باستاپ كەتتى. بۇل كەن ورىندارىندا مىڭ­داعان  ادامدار ەڭبەك ەتەدى,–دەيدى بالبوپە عالىمجانقىزى. قازىر وبلىستاعى  15 سالالاق كاسىپوداقتا 1342 ۇيىم جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ 125 مىڭنان اسا  مۇشەسى بار. وبلىس كاسىپورىندارى مەن مەكەمەلەرىندە  وسى كەزگە دەيىن 1724 ۇجىمدىق شارت قابىلدانسا, سونىڭ 1502-ءسى كاسىپوداقتار ىق­پالىمەن جۇزەگە استى. 2008 جىلى پرەزيدەنتىمىز نۇر­سۇلتان نازارباەۆ رەسپۋب­ليكاداعى  كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسىپ, بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك  جاۋاپ­كەر­شىلىگى تۋرالى ايتقان بولاتىن. وسى كەزدەسۋدە  نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى ءار  كاسىپورىن مەن شارۋاشىلىقتاردا ۇجىمدىق شارت جاسالسىن دەگەندى دە قاداپ ايتتى. – ەل تاۋەلسىزدىگىن العان 20 جىلدىڭ ىشىندە كاسىپوداقتاردىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىگى از ەمەس. 2007 جىلى ەڭبەك كودەكسى قابىل­داندى. وسى زاڭداعى  باپتاردىڭ 80 پايىزى كاسىپورىندار مەن مە­كە­مەلەردە كاسىپوداقتارمەن ساناسۋدى تالاپ ەتەدى, – دەيدى ب.ەر­تاەۆا. كاسىپوداقتار قازىر تەك ءوندىرىس كاسىپورىندارىندا عانا ەمەس, مەم­لەكەتتىك بيۋدجەتتىك  مەكە­مەلەردە دە وتە ىقپالدى بولىپ وتىر. مىسالى, وعان مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار ۇجىمدارىنداعى  قول جەتكەن  جەڭىل­دىكتەر  جارقىن مىسال بولا الادى. –كاسىپوداقتاردىڭ 22 سەزىن ەلىمىزدەگى بارلىق ەڭبەك ۇجىمدارى كۇتىپ وتىر. سەبەبى, وندا  ەڭبەك­اقى­نى كوتەرۋ  مەن باعانى تومەندەتۋ ماسەلەسى مىندەتتى تۇردە كوتەرىلەدى. ال بۇل – تۇرمىس بي­لەگەن ادامدار ومىرىندەگى  وزەكتى ءما­سەلە. كاسىپ­وداقتىڭ  بۇگىنگى قو­عام­داعى قاجەت­تىلىك ەكەنى دە سون­دىقتان,–دەيدى بالبوپە عالىم­جانقىزى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا. قوستاناي. كۇشتى كاسىپوداق – جۇمىسشىلاردىڭ تىرەگى كاسىپوداقتار الەۋمەتتىك شا­را­لاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا ءوزى­نىڭ باقىلاۋشى رولىندە ەمەس, ازا­ماتتىق قوعامنىڭ ماڭىزدى ينس­تيتۋتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە, ءبىر كىسىدەي اتسالىسىپ, ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ كەلەدى, دەيدى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق كاسىپوداقتار كەڭەسىنىڭ توراعاسى دوسىباي شەرىمقۇلوۆ. ەلىمىزدە, ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا دا كاسىپوداقتاردىڭ بەلسەندى اتسا­لىسۋىمەن اتقارىلىپ جاتقان يگى ىستەر از ەمەس. ەلباسىنىڭ بىل­تىرعى “داعدارىس ارقىلى جاڭارۋ مەن دامۋعا” اتتى جول­داۋى مەن ۇكىمەت بەكىتكەن “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” جانە “جول كارتاسى” باعدارلامالارى بويىنشا وڭ­تۇستىك قازاقستان وبلىسىندا جۇمىس جۇرگىزىلىپ, 25,7 ملرد. تەڭگە يگەرىلدى, 750 ين­ۆەس­تيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسى­رىلدى. ونىڭ ىشىندە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شا­رۋاشىلىق با­عىتى بويىنشا – 324, الەۋ­مەتتىك سالادا 285 نىسان ءجون­دەۋدەن وتكىزىلگەن. وسىعان ۇلەس قوسىپ وتىرعان ءبىزدىڭ كاسىپوداق مۇشەلەرى, كا­سىپ­وداق ۇيىمدارى, ال وسى وتكەن كەزەڭدە ءبىزدىڭ كاسىپ­وداق­تاردىڭ ۇيىمدىق جاعىنان نىعايىپ, قوعامداعى الىپ وتىرعان ورنى بيىكتەي ءتۇستى. قازىرگى تاڭدا وبلىس كاسىپوداقتارى رەسپۋبليكاداعى ءىرى كاسىپوداق ۇيىمى بولىپ سا­نالادى. وڭتۇستىك قازاقستان كاسىپوداقتارى وبلىستىق كە­ڭە­سىندە 178 مىڭ كاسىپوداق مۇشەسى بار. 1955 باستاۋىش كاسىپوداق ۇيى­مىنان, 199 تسەحتىق, 1059 كاسىپوداق توپتارىنان تۇراتىن 13 سالالىق كاسىپوداق ۇيىمدارىن بىرىكتىرىپ, ولاردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرەدى. د.شەرىمقۇلوۆ كەلەسى كە­زەكتە 2005 جىلعى ساۋىردە كا­سىپوداقتاردىڭ وبلىستىق وداق­ارا­لىق ءXXىV كون­فە­رەنتسيا­سىندا وبلىستىق كەڭەس جۇمى­سىنىڭ 2005-2010 جىلدارعا ارنالعان نەگىزگى باعىتتارى بەكىتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, سول بو­يىنشا جۇمىستارىن جۇيەلەپ كەلەدى ەكەن. وبلىستىق كاسىپ­وداقتار كەڭەسى الەۋمەتتىك ارىپتەستىك جانە الەۋمەتتىك ەڭبەك قا­تىناستارىن رەتتەۋ جونىندەگى ءۇش جاقتى كوميسسيا جۇمىسىنا بەلسەندى تۇردە كاتىسۋدا. كوميسسيا وتىرىس­تارىندا, جۇمىس جوسپارىنا سايكەس ماسەلەلەر زەردەلەنىپ, تال­قىلاۋعا ەنگىزىلىپ, وبلىستىق كەلىسىمنىڭ جۇزەگە اسىرى­لۋىنا, ءۇش جاقتى كوميسسيا قا­بىل­داعان شەشىمدەردىڭ ورىن­دالۋىن باقىلاۋعا ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ءۇش جاقتى كوميسسيانىڭ وتىرىستارىندا “كەدەيشىلىك پەن جۇمىسسىزدىقتى تومەن­دەتۋ”; “الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ”; “ۇجىمدىق شارتتار تۋرالى”;  اۋداندارداعى كاسىپ­ورىندار مەن مەكە­مەلەردە ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى مەن سا­لاۋاتتى ەڭبەك جاعدايىن قام­تاماسىز ەتۋ سياقتى ما­ڭىزدى ماسەلەلەر قارالىپ كەلەدى. “ۇجىمدىق شارت تۇزىڭىزدەر!” جالپىر­ەس­پۋب­لي­كالىق اكتسيا وتكىزۋ بارىسىندا سالالىق كاسىپوداق ۇيىمدارىنىڭ ال­دىنا جاڭا باستاۋىش كاسىپ­وداق ۇيىمدارىن قۇرۋ جونىندە مۇمكىندىكتى مەيلىنشە مو­لىنان پايدالانۋ ماقساتى قويىلعان بولاتىن. مۇنىڭ ءوزى وڭدى ناتيجەسىن بەردى. اكتسيا بارىسىندا 78 باستاۋىش كا­سىپوداق ۇيىمدارى قۇرىلدى. وبلىس اكىمدىگى مەن جۇمىس بەرۋشىلەر جانە جۇمىسكەرلەر بىرلەستىكتەرى اراسىندا داع­دارىس كەزەڭىڭدە جۇمىس­كەر­لەردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارى مەن كەپىل­دىكتەرىنىڭ ساقتالۋى جونىندە مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى. بۇل جۇمىس ورىن­دارىنىڭ ساقتالۋىنا جانە جاپپاي جۇ­مىستان شىعارۋدىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وبلىستا  بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپ­كەر­شىلىگى  شەڭبەرىندە 2008 جىلى 254 مەموراندۋم جاسالىپ, وتكەن جىلى الەمدىك داع­دارىسقا بايلانىستى 408 مەموراندۋمعا قول قويىلدى. وندا, نەگىزىنەن, ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ, حالىقتى تۇتىنۋ تاۋارلارى مەن ءدارى-دارمەك باعالارىن تۇراق­تاندىرۋ, ستۋدەنتتەردى الەۋمەت­تىك قورعاۋ جونىندە كەلىسىلدى. د.شەرىمقۇلوۆتىڭ اي­تۋ­ىنشا, وبلىستىق كاسىپوداق ۇيىمدارى حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن, جۇمىستان بوسا­تىل­عانداردىڭ جانە ءماجبۇرلى دەمالىسقا جىبەرىلگەن ەڭبەك­كەر­لەردىڭ سانىن, جالاقىنىڭ بەرىلمەۋىن نەمەسە كەشىك­تى­رىلۋىن انىقتاۋ ماقساتىندا مو­ني­تورينگتەر جۇرگىزە باستاپتى. بۇل جاقسى ناتيجەسىن بەردى. سوڭعى بەس جىلدا قازاقستان  كاسىپوداقتارى فەدەراتسياسى جانە ونىڭ قۇرامداس بولىگى وڭتۇستىك قا­زاقستان وبلىستىق كاسىپ­وداقتارى ەگەمەن ەلىمىزدە جاڭا دەموكراتيالىق, ازا­ماتتىق قوعام قۇرۋدىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى بولا ءبىلدى. باقتيار تايجان. شىمكەنت.