سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
دەمەك وسىنشا ەر ازاماتقا اسكەري ومىرگە بەيىمدەلۋ مەن سارباز اسحاناسىنىڭ ءدامىن تاتۋ بۇيىرىپ تۇرعانى انىق. سارباز اسحاناسى دەمەكشى, قازىر بالاسىن اسكەرگە اتتاندىرعان اتا-انالار اراسىندا جاۋىنگەرلەردىڭ تاماقتانۋىنا كوڭىل تولمايتىندىعى اشىق ايتىلادى. ونىڭ ءبىر مىسالى رەتىندە پارىزىن وتەپ جۇرگەن بالالارىنىڭ ءجيى اقشا سۇراپ, ونىڭ سەبەبىن تاماققا جۇمسايتىنىمەن تۇسىندىرەتىنىن ايتادى. وكىنىشكە قاراي, اسكەردەگى بالانىڭ ۇيدەگى اعايىننان ءجيى اقشا سۇراۋى ءتۇرلى وقيعالارعا ۇلاسىپ وتىرعانىن جاسىرۋعا كەلمەس. جانە بۇل بولەك تاقىرىپ. ال جاۋىنگەرلىك بورىشىن وتەۋگە اتتانعان جاستاردىڭ اس-اۋقاتپەن قامتىلۋى ەشقانداي ماسەلە تۋدىرماۋى كەرەك. ويتكەنى مەملەكەت تاراپى بۇل ماسەلەگە وتە سەرگەك قاراپ وتىر.
قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, كەيىنگى 3 جىلدىڭ ىشىندە سارباز اسحاناسىن قۇنارلى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتۋعا بولىنەتىن قارجى كولەمى وسكەن. مىسالى, 2019-2020 جىلدارى ارالىعىندا ءاربىر سارباز پاەگىنىڭ قۇنى 1 225 تەڭگە بولسا, 2021 جىلى بۇل سوما 1 713 تەڭگەگە كوبەيگەن. ال بيىل اسكەري اسحانالارداعى بىررەتتىك تاماقتانۋعا بولىنگەن قارجىنىڭ قۇنى 2 250 تەڭگە كولەمىندە بەلگىلەنىپتى. سونداي-اق جاۋىنگەرلەردىڭ تاماقتانۋىنا قاتىستى جۇمىستىڭ ءبارى قوعام وكىلدەرىنىڭ قاتاڭ باقىلاۋىندا ەكەن. 2012 جىلدان بەرى قورعانىس مينيسترلىگى اسكەريلەرگە بەرىلەتىن تاماق راتسيونىن قازاق تاعامتانۋ اكادەمياسىمەن كەلىسىپ بەكىتەدى. بۇل اسكەري بورىشىن وتەپ جۇرگەن ساربازدار مەن وفيتسەرلەردىڭ دەر كەزىندە لايىقتى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتىلۋىنا عانا ەمەس, دەنساۋلىققا قاجەتتى دارۋمەنگە باي قۇنارلى تاعاممەن تاماقتانۋلارىنا دا ناقتى جاعداي جاسالىپ وتىرعاندىعىنىڭ ءبىر كورىنىسى بولسا كەرەك.
دەگەنمەن اسكەري بولىمدەگى اسحانالاردىڭ ءتىزىمى جەكە كاسىپكەرلەرگە بەرىلگەنى ءاردايىم ازىق-ت ۇلىك پەن پىسكەن استىڭ ساپاسىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرمەيتىنى انىق. اتا-انالار تاراپىنان ايتىلاتىن سىن دا وسى ماسەلەدەن تۋىنداپ جاتادى. كەيىنگى كەزدە اسكەري بولىمدەردە بۇل ماسەلەنى شەشۋگە قادام جاسالىپ جاتىر. كوپتەگەن سارباز اسحانالارىندا ارنايى قۇرىلعى قويىلىپ, ءار مەزگىلدەگى تاماقتىڭ ساپاسىن باعالاۋ ۇدەرىسى ىسكە قوسىلعان. ال اسەري ءبولىم باسشىلارى ارنايى باعدارلامانىڭ كومەگىمەن تاماق ساپاسىن ساراپتاپ, تاماقپەن قامتاماسىز ەتەتىن كومپانيالارعا دەر كەزىندە ەسكەرتۋ جاساپ وتىراتىن كورىنەدى.
سارباز اسحانالارىنداعى تاماق ساپاسى مەن كازارمالارداعى تۇرمىس-تىرشىلىكتى قوعام بەلسەندىلەرى دە نازاردان تىس قالدىرعان ەمەس. جاقىندا اقتاۋ قالاسىنداعى ارىپتەسىمىز, «ماڭعىستاۋ مەديا» سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى گۇلميرا ابىشەۆا سول قالاداعى اسكەري بولىمگە ارنايى بارىپ, جاعدايمەن تانىسقانىن ايتادى. «ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ انالار كەڭەسىنە اقتوبەلىك تۇرعىننان شاعىم تۇسكەن بولاتىن. ول كىسىلەر اقتاۋداعى تەڭىز جاياۋ اسكەرى بريگاداسىنداعى ساربازداردىڭ تاماقتانۋىن تەكسەرۋلەرىن سۇراپتى. اسكەري ءبولىم – ستراتەگيالىق نىسان بولعاندىقتان ول جەرگە كەز كەلگەن ادام رۇقساتسىز كىرە المايدى. قۇجاتتارىمىزدى جىبەرىپ, جاقسىگۇل ماحانبەت, امانكۇل جايىلحانوۆا سياقتى قوعام بەلسەندىلەرىمەن بىرگە اسكەري ءبولىمدى ارالاۋعا رۇقسات الدىق. ماقساتىمىز ساربازداردىڭ تاماعىنان وزگە, ولاردىڭ كوڭىل-كۇيىن ءبىلۋ, الىمجەتتىك بار ما, وتان الدىنداعى بورىشىن وتەيمىن دەپ كەلىپ, تاياق جەپ جۇرگەن جاستار جوق پا؟ دەگەن سان ساۋالعا جاۋاپ ىزدەۋ بولدى. حوش, سونىمەن اسكەري بولىمگە كەلسەك, ساربازداردىڭ الدى تۇسكى اس ىشۋگە كىرىسىپتى. بىرىنشىگە ەتى جوق بورشش. بىراق ءدامدى ەكەن, ءدامىن تاتتىق. سودان كەيىن ەت قوسىپ قۋىرىلعان كارتوپ, سالات, نان, الما مەن كومپوت بەرىلدى. ساربازداردى تاماقتاندىرۋمەن اقتاۋداعى اۋرۋحانالارعا اس ازىرلەيتىن كومپانيا اينالىسادى ەكەن», دەيدى جۋرناليست.
ارىپتەسىمىز اسكەري بولىمگە بارعان ساپارىندا تۇركىستان وبلىسىنان كەلگەن ساربازبەن تىلدەسىپ, تاماقتانۋ جاعدايى مەن ىشكى تارتىپكە قاتىستى سۇراق قويعانىن ايتادى. ەكەۋارا اڭگىمە بىلاي ءوربىپتى:
« – شىنى كەرەك, اۋىلدا جەمەگەن تاماعىمىزدى جەپ ءجۇرمىز, كەيدە تاڭعى اسقا كوفە مەن بال بەرەدى, تاماقتان ماسەلە بولعان ەمەس...
– ۇرىپ-سوعۋ بار ما؟ تاياق جەپ جۇرگەن جوقسىڭدار ما؟
– جوق, اپاي, مۇندا كەلگەنىمىزگە 4 اي بولدى, ءبىر-بىرىمىزگە باۋىرداي بولىپ كەتتىك. باۋىرىمىزدى قالاي ۇرامىز؟
– قينالىپ جۇرگەن جوقسىڭدار ما؟
– العاشقى ايدا قاتتى قينالدىق. ۇيدە تاماقتى تالعاپ جەپ, تۇسكە دەيىن ۇيىقتايتىنبىز. ال مۇندا تاڭعى 6 جارىمدا تۇرامىز, جاتتىعۋ جاسايمىز, جۇگىرەمىز. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قارسىلاسقا بەتپە-بەت تۇرا الاتىنداي كۇش جيناپ جاتىرمىز. اسكەردە ءبىز شىدامدىلىققا ۇيرەندىك, ەركەلىكتى قويدىق, اتا-انامىزدىڭ قادىرىن ءتۇسىنىپ, ايتقاندارىن ورىنداماعان ساتتەرىمىزگە وكىنىپ جاتىرمىز...».
«ارينە, اۋىر تاقىرىپ بولعان سوڭ جاستارمەن زورلىق-زومبىلىق جايىندا ءسوز قوزعاعىم كەلگەن جوق. ساربازدارمەن كەزدەسۋدەن تۇيگەنىم, ەر بالانى كىشكەنە كۇنىنەن قاتتى ەركەلەتپەي, باتىلدىققا باۋلۋ كەرەك ەكەن. قيىندىققا مويىماي, ءتوزىمدى بولىپ وسكەن بالا اسكەرگە بارعاندا فيزيكالىق جانە ءتۇرلى پسيحولوگيالىق شابۋىلعا توتەپ بەرە الادى. جالپى, اسكەردەگى الىمجەتتىكتى تۇبەگەيلى اۋىزدىقتاي الماساق تا, ونى ازايتۋ ءۇشىن قوعامدىق باقىلاۋدى ءجيى جۇرگىزىپ وتىرۋىمىز قاجەت, سونىمەن قاتار مونيتورينگ جاسايتىن ارنايى توپ قۇرىپ, سول توپتىڭ وكىلدەرىنە اسكەري بولىمدەرگە كەز كەلگەن ۋاقىتتا كىرىپ-شىعۋىنا مۇمكىندىك جاسالۋعا ءتيىس. بۇل ابىرويىنا نۇقسان كەلگەن قورعانىس مينيسترلىگى ءۇشىن دە, ۇلىنىڭ امان ورالۋىن تىلەپ وتىرعان اتا-انا ءۇشىن دە دۇرىس بولار ەدى», دەيدى «ماڭعىستاۋ مەديا» سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى گۇلميرا ابىشەۆا.
