قازاق حالقى تابيعات قۇبىلىسىنا ەرەكشە اتاۋ بەرىپ, ايسىز تۇندە جۇلدىزعا قاراپ جول تاۋىپ, كوز اشتىرماس بوراندا شوپكە قاراپ ەل ىزدەگەن. مىسالى, كيىك ءوز لاعىن اياقتاندىرىپ, جەلگە قارسى جۇگىرتكەن ۋاقىتتى «قۇرالايدىڭ سالقىنى» دەسە, «ۇركەر جەرگە تۇسپەي جەر قىزبايدى» دەپ اۋا رايىنىڭ قانداي بولاتىنىن بولجاعان. ولاي بولسا, مەتەورولوگيا ماماندارى مەن ارنايى قۇرىلعىلار پايدا بولماي تۇرىپ, اۋا رايىنا قالاي بولجام جاسالعانىن جانە تابيعات قۇبىلىسىن ءبىر سوزبەن قالاي اتاعانىن بىلە جۇرەيىك.
الاساپىران – ناۋرىز بەن ءساۋىر ايلارىندا قار ەرىپ, جەر لايساڭ بولىپ, شارۋاشىلىققا قولايسىز بولاتىن مەرزىم.
امال – ىستىق پەن سۋىق, قار مەن جاڭبىر, جەل مەن بوراننىڭ ۇزدىكسىز سوعىپ تۇرۋىن حالىق وسىلاي اتايدى. ۇلتتىق ساندىق ۇعىمدا جەتى امال بار. ولار: كۇننىڭ توقىراۋى, قاراشانىڭ قايتۋى, ۇركەردىڭ باتۋى, مۇزدىڭ قاتۋى, كيىكتىڭ ماتاۋى, قىس توقسان, اي توعامى.
بەسقوناق – ناۋرىزدىڭ 17-21 كۇندەرى ارالىعىندا بولاتىن جاۋىن-شاشىندى كۇندەر. بۇل سۋىق ءارى لايساڭ مەزگىل بولعاندىقتان, جۇرت بەسقوناقتان قاتتى ساقتانعان.
بورىسىرعاق – بۇرشاقتان كىشى مۇزدى قار تۇيىرشىكتەرى جاۋىپ, اقپان ايىندا ات قۇلاعى كورىنبەيتىندەي بوران بولاتىن كۇندەر. پروفەسسور سەرىك نەگيموۆ «بورىسىرعاقتى»«كرەششەنسكي موروز» دەپ اۋدارۋعا كەلمەيتىنىن ايتادى. قازاقتا بۇل كۇندەردى «سارىشۇناق اياز» دەيدى.
قاراشانىڭ قايتۋى – قۇستار جىلى جاققا قايتىپ, قار ءتۇسىپ, كۇن سۋيتىن ۋاقىت.
قۇرالايدىڭ سالقىنى – مامىر ايىنىڭ اياعىندا بولاتىن سۋىق جەل. وسى جەلگە قارسى كيىك ءوز قۇرالايلارىن اياقتاندىرىپ, ورگىزەتىندىكتەن وسىلاي اتالعان.
قۇسقاناتى – ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا قۇستاردىڭ كەلۋىمەن قار ارالاس جاڭبىر جاۋىپ, سۋىق جەل تۇراتىن ۋاقىت. حالىق مۇنى قۇسقاناتى دەپ اتاپ, امالعا جاتقىزعان.
قىزىل جۇمىرتقا – مامىر ايىنىڭ العاشقى ونكۇندىگىندە دالا قۇستارى بالاپانداعان كەزدە سۋىق بولاتىن ءبىر-ەكى كۇن.
قىزىر قامشىسى – ءساۋىر ايىنىڭ ورتاسىندا جەر بۋسانىپ, وڭتۇستىككە جازدىڭ جايلى كۇندەرى كەلە باستايتىن ۋاقىت. حالىق ادەتتە «قىزىردىڭ كامشىسى شارتىلدادى, كىس كەتتى» دەپ ايتادى.
قىرباستىڭ قىزىلى – قازاقستاننىڭ سولتۇستىگىندە جەلتوقساننىڭ باسىندا بولاتىن العاشقى اياز.
قىرىق كۇن شىلدە – ماۋسىم-شىلدە ايلارى كەزىندە 40 كۇنگە سوزىلاتىن ىستىق.
قىس شىلدەسى – قاڭتاردىڭ سوڭعى كۇندەرىندەگى قاتتى اياز.
كۇننىڭ تالاسۋى – اۋا رايى وزگەرىپ, سىرعىما جۇرەتىن قاڭتاردىڭ العاشقى كۇنى.
ميزام شۋاق – قىركۇيەك ايىنىڭ ەكىنشى ونكۇندىگىندە جاڭبىر جاۋىپ, تۇندە ءشوپ باسىنا شىق تۇسەتىنىنە قاراماستان, كۇندىز شۋاقتى بولاتىن كۇندەر.
ءولارا – ەسكى اي اياقتالىپ, جاڭا اي تۋعانعا دەيىنگى ارالىق, اسپاندا اي كورىنبەيتىن كەزەڭ.
سۇمبىلەنىڭ تۋى – قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭعى ونكۇندىگىندە جاۋىن-شاشىن باستالاتىن سۋىق كۇندەر, سۇمبىلە جۇلدىزى كورىنەتىن مەزگىل.
تارازىنىڭ تۋى – تامىز ايىنىڭ ورتاسىندا اۋا رايى سالقىنداپ, العاشقى كۇز نىشانى بىلىنە باستايتىن ۋاقىت.
تەكەنىڭ بۇرقاعى – جەلتوقساننىڭ سوڭعى ونكۇندىگىندە دالادا قاتتى بوران سوعاتىن كەز.
توبىلعى جارعان – سۋىق جەل سوعىپ, توبىلعى بۇرشىك جاراتىن ءساۋىر ايىنىڭ سوڭعى 2-3 كۇنى.
ۇركەردىڭ باتۋى – ماۋسىم ايىندا ۇركەر مۇلدەم كورىنبەيتىن ۋاقىت. وسىدان كەيىن قىرىق كۇن شىلدە باستالادى.
ۇركەردىڭ تولعاعى – شىلدە ايىنىڭ ورتاسىندا باستالاتىن مال-جانعا جايلى كەزەڭ. بۇل ۋاقىتتا ۇركەر تۋادى, جەر كۇرعاپ, ءشوپ بۋىنى قاتادى.
