«قوشتاسۋ» كارتيناسى اتاقتى تەڭىز پەيزاجى شەبەرىنىڭ شىعارماشىلىعىنداعى جاڭا داۋىس. سۋرەتكەر يۆان ايۆازوۆسكي بۇل تۋىندىسىن 1868 جىلى جازعان. ونى داڭق شىڭىنا كوتەرگەن تاباندى رەاليزم باعىتى سۋرەتشىدەن تەرىس اينالعان ساتتە ومىرگە كەلدى. بىراق ول ابستراكتسيادان بارىنشا اۋلاق بولۋعا تىرىستى.
قاراڭىزشى, سۋرەتشى تەڭىزدىڭ شەكسىز ەكەنىن ايتادى. ارينە بۇل گەوگرافيالىق تۇرعىدان تەرىس كورىنۋى مۇمكىن. دەگەنمەن, ءسىز ءموپ-ءمولدىر شەكسىزدىككە جۇرەك كوزىمەن قاراساڭىز, كۇماندارىڭىزدىڭ كۇل-تالقانى شىعادى, جان تازارادى, كوڭىل كوگەرەدى. ءومىر كوكجيەگى سونشالىقتى كەڭ ءارى الىس. مۇندا ادامدار تولقىنداردان قۋات الىپ, تاعدىر ارناسىنا تاعى ءبىر تىلەك جالعايدى.
قىلقالام ۇشىنان اعىپ تۇسكەن ءتۇرلى-ءتۇستى تامشىنىڭ ب ۇلىم-ب ۇلىم, قاتپار-قىرتىسىنا دەيىن دىمىن قالدىرماي ءسۇزىپ, مويىنىنا دىڭكەلەپ مىنگەن سانا دەرتىنەن ارىلۋعا اسىققان سۋرەتشىنىڭ جان الەمىنىڭ جاعرافياسىن كورەسىز. بۇل سۇڭعىلا سۋرەت ونەرىنىڭ قاسيەتى! ايۆازوۆسكي بيىگى!
اتالعان شىعارمانىڭ مىسالىندا يمپروۆيزاتسيا مەن ەكپىندىلىكتىڭ كورىنىسىمەن قاتار قورشاعان الەمنىڭ سوقىر «ەلىكتەۋدەن» شەگىنۋىن بايقاۋعا بولادى. ونىڭ تاڭداعان وبرازىنىڭ كومپوزيتسيالىق ۇلگىسى دە جاڭا قىرىنان كورىنەدى. كەنەپتىڭ باسىم بولىگىن شەكسىز اسپان الىپ جاتىر. بەرگى جاعىنان كۇلگىن قىزىل ءتۇستىڭ يريدەستسەنتتى رەڭكتەرى كوزگە وتتاي باسىلادى.
تۇستەردىڭ مولدىرلىگى مەن نازىكتىگى وقىرمانعا تاڭ الدىنداعى تۇماننىڭ اسەرىن بەرەدى. بىرتە-بىرتە كوتەرىلگەن كۇننىڭ جارىعى سيرەيدى. سيۋجەت بەيبىتشىلىك پەن مۇڭدى دىبىسقا قانىققان. عاجابى سول, ەلەگيا تەڭىز بەتىندەگى تىنىشتىقپەن ۇندەسەدى. ال سول تىنىشتىق قوشتاسۋدىڭ مۇڭلى ءانىن ايتىپ تۇرعانداي.
مۇندا قىلقالام شەبەرى ليريكالىق كۇيدى جاڭعىرتتى. ول قىزىل جىپىلىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ, كەربەز مۇڭدى تۋدىرادى. اقىرىن التىن شتريحتار قوشتاسۋ ساحناسىن سۇيىلتادى. باقساڭىز, ءسىزدى سۇيىكتىڭىزبەن ەرتە كەزدەسۋدىڭ قۋانىشى تۋرالى ويلانۋعا ءماجبۇر ەتەدى. تەڭىز جاعاسىنداعى وتباسىنىڭ قوشتاسۋى اسەرلى ءارى ءتاتتى بەينەلەنگەن.
ايگىلى سۋرەتشى پابلو پيكاسسونىڭ ء«بارى سۋرەتتى تۇسىنۋگە تىرىسادى. نەگە ولار قۇستاردىڭ شيقىلىن ۇعۋعا تىرىسپايدى؟!» دەيتىنى بار. قازاقى قانمەن بۋدانداسقان بالاۋسا بوياۋدىڭ كەنەپتەگى مىنەزىن بەرۋ جالاڭ قولمەن مۇنارا تۇرعىزعانمەن بىردەي دۇنيە. ونى تۇيسىنۋگە ۇلكەن سانا كەرەك. ادامنىڭ جانى – شىتىرمان, قات-قابات. بۇل ورايدا كەيىپكەرىمىزدىڭ ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز.
ايۆازوۆسكيگە ءتان رومانتيكالىق شيەلەنىس كوڭىل-كۇيدى بۇزبايدى. كومپوزيتسيادا ساعىمعا ورانعان كەمە الىستان مەنمۇندالايدى. ال جاعاعا جاقىن قايىق ساياحاتشىنىڭ ءمىنۋىن شىدامدىلىقپەن كۇتەدى. اينالانىڭ ءبارى ۇيلەسىمدىلىك پەن تىنىشتىقتىڭ تاڭعى نۇرىنا شومىلعان.
شىعارما تەڭىزبەن ديالوگكە ءتۇسۋدىڭ جاڭا ءتاسىلى. سوندىقتان كارتينادا قولدانعان كوركەمدىك تريۋكتەر ەرەكشە. بىلايشا ايتقاندا, سۋرەتشى ءوز ۇستانىمىنان باس تارتپاي, جاڭاشا وي تۋدىردى. بۇل اسىرەسە, تۇستە ايقىن كورىنەدى. قىلقالام شەبەرى كەنەپتەگى بوياۋدى نەعۇرلىم ۇستامدى جانە جان-جاقتى جاققان. سودان دا بولار تۋىندى وقىرماندى قيالعا جەتەلەيدى ءارى سيۋجەتكە ەرەكشە كۇي سىيلايدى.
ونى قۇداي تەڭىز ءۇشىن جاراتقانداي. ول ءۇشىن تەڭىز – عالامنىڭ نەگىزگى تىرەگى سەكىلدى. جاعادا تۋدى, جاعادا ءوستى, تولقىنمەن تالاسىپ, ۋاقىتپەن ساناسىپ. سودان دا بولار قىلقالام شەبەرىنىڭ وسى تاقىرىپقا كەلگەندە جورعاداي جۇيتكيتىنى. ادام بىردەن بايقاماس, وڭايلىقپەن قولعا تۇسپەس سۇلۋلىقتى ءمولدىر كۇيىندە توگىپ تاستايدى.
ءبىز كارتيناعا قاراپ, تەڭىزدىڭ تاعدىرىن كەشەمىز. بەيمالىم ءومىر سەزىلەدى, تولقىنداردىڭ سىبدىرى, كۇن كۇركىرەۋى, جارىقتاردىڭ ءوزارا شاعىلىسى ءبارى-ءبارى كەنەپ بەتىندە كەسكىندەلگەن. قىلقالام ۇشىنان اعىپ تۇسكەن ءتۇرلى-ءتۇستى تامشىنىڭ ب ۇلىم-ب ۇلىم, قاتپار-قىرتىسىنا دەيىن دىمىن قالدىرماي ءسۇزىپ, موينىنا دىڭكەلەپ مىنگەن سانا دەرتىنەن ارىلۋعا اسىققان سۋرەتشىنىڭ جان الەمىنىڭ جاعرافياسىن كورەسىز. بۇل سۇڭعىلا سۋرەت ونەرىنىڭ قاسيەتى! تەڭىز ءسىزدى وزىنە شاقىرادى.
قالانىڭ قاۋىرت تىرشىلىگىنەن قاجىعان ساتتە, تەڭىز تەرەزە الدىنان تەلمىرگەن بالا قيالىڭىزدى قايتا ەسىڭىزگە تۇسىرەدى. الاقانداي اۋىلدىڭ اسپانىنا قونىستانعان بالا بۇلتتاي اسقاق, ارمانشىل شاقتارعا دەگەن ساعىنىشىڭىزدى باسادى. تەڭىز ادامزاتقا ازىق بەرەتىن رۋحاني ەنەرگيا وشاعى. وندا ماحاببات تا, ىڭكارلىك تە, قاتىگەزدىك تە, ءتىپتى ۇيات تا بار. عاجاپ ەمەس پە!؟.
