وسى اپتانىڭ باسىندا ەكىباستۇزداعى احۋالعا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ كەزەكتى رەت الاڭداۋشىلىق تانىتىپ, سۋىق پاتەرلەردە بۇرسەڭدەپ وتىرعان حالىقتىڭ جاعدايىمەن ساناسۋدى تاپسىردى. تۇرعىن ۇيلەردەگى جانە قالانىڭ الەۋمەتتىك نىساندارىنداعى تەمپەراتۋرالىق رەجىمدى تۇراقتاندىرۋ بويىنشا كەشەندى شارالاردى قابىلداۋ ءۇشىن سەيسەنبى كۇنى ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكلياردىڭ توراعالىعىمەن ارنايى جيىن ءوتتى. سول كۇنى ەكىباستۇزعا ەنەرگەتيكا, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ, «تكش قازورتالىعى» اق, اتوم جانە ەنەرگەتيكالىق قاداعالاۋ مەن باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ وكىلدەرى جەتىپ, جوندەۋ بارىسىمەن تانىستى.
وكىنىشكە قاراي, مينيسترلەر كابينەتى تاراپىنان جەرگىلىكتى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن قولداۋعا, دەنساۋلىعىن وڭالتۋعا قاتىستى شەشىمدى ىستەر بايقاي المادىق. ۇكىمەت مۇشەلەرى, ودان قالدى وبلىس بيلىگى پارمەن بەردى ەكەن دەپ ەكىباستۇزداعى جىلۋ پارامەترلەرى دە كوتەرىلە قويعان جوق.
«ەكىباستۇزجىلۋەنەرگو» جشس-ىندا قازىرگى كۇنى جۇيەلى پروبلەمالار قالىپتاسىپ وتىرعانى بايقالادى. كاسىپورىننىڭ وكىلدەرى جىلۋ ماۋسىمى اياقتالمايىنشا جاعداي وسى قالپىندا جالعاسا بەرەتىنىن اشىق ايتىپ وتىر. بۇگىندە 10 قازاندىق اگرەگاتىنىڭ نەبارى تورتەۋى عانا – جۇمىس قالپىندا. ونىڭ ەكەۋى – ەنەرگەتيكالىق, تاعى ەكەۋى – سۋ ىسىتاتىن قازاندىقتار. بۇعان دەيىن 6 قازاندىقتىڭ وزىمەن جىلۋ پارامەترلەرىن ارەڭ ۇستاپ وتىرعان ستانسادا قازىر جاعداي ءتىپتى كۇردەلەنىپ كەتكەن. كاسىپورىن باسشىلىعى جىلۋ بەرۋ ۇدەرىسىندەگى ماسەلەلەر قاراشانىڭ سوڭعى كۇندەرىندەگى توتەنشە جاعدايدىڭ سالدارىنان قالىپتاسىپ وتىر دەگەن سىلتاۋ ايتادى. دەي تۇرعانمەن سالانى جاقسى بىلەتىندەر ورتالىقتا جۇيەلى پروبلەمالار وعان دەيىن دە تىركەلگەنىن, سونىڭ ىشىندە اگرەگاتتار ءاۋ باستان-اق قىسقا دا دايىن بولماسا دا جىلۋعا قوسىلا بەرگەنىن ايتادى. ستانسانىڭ نەگىزگى قوجايىنى – «واەك» اكتسيونەرلىك قوعامى تاراپىنان دا بۇگىندە شەشىمدى قادامدار بايقالمايدى. كورپوراتسيا قاڭتار ايىندا 48 مىڭنان اسا تۇتىنۋشىنىڭ ارقايسىسىنىڭ شوتىنا ەلەكتر جارىعى ءۇشىن 5 مىڭ تەڭگەدەن وتەماقى تولەپ, ب ۇلىنگەن پاتەرلەردى جوندەۋگە قاراجات بولگەنى ءمالىم. الايدا ستانسانىڭ جۇمىسىن قالىپقا كەلتىرۋ, تەمپەراتۋرالىق رەجىمدى نورمالىق دەڭگەيگە كوتەرۋ باعىتىندا ەشبىر ستراتەگيا ۇستانباي وتىرعانى كوپشىلىكتىڭ نارازىلىعىن تۋدىرىپ جاتىر. پاتەرلەردىڭ كوبىندە بۇگىندە نەبارى 6-8 گرادۋس ارالىعىندا جىلۋ ساقتالىپ وتىر. ونىڭ وزىندە كوبى ەلەكتر جىلىتقىشتارىن قولدانادى.
ەكىباستۇز قالالىق «وتارقا» گازەتىنىڭ ءجۋرناليسى داريا ەرعازينا سۇيەكتەن وتەتىن سۋىقتىڭ سالدارىنان بۇگىندە قالا حالقىنىڭ باسىم بولىگى دەنساۋلىعىنان ايىرىلعانىن اشىنا جەتكىزدى.
– مەنىمەن بىرگە قىزمەت ىستەيتىن ارىپتەستەرىمنىڭ بارلىعى دەرلىك وسى سۋىقتان اۋىرىپ, ەم-دوم الىپ جاتىر. بىلتىر قاراعاندىدان جۋرناليستىك وقۋدى ءبىتىرىپ كەلگەن جاس مامان دا سۋىق ءتيىپ جاتىپ قالدى. ۇيدە دە, جۇمىستا دا سۋىق. اينالانىڭ بارلىعىن قىستىڭ ىزعارى دەندەگەن, ۇيلەردە اۋرۋ-سىرقاۋ جاندار ارەڭ جان ساقتاپ وتىر. ناۋقاستانعان جانداردىڭ سانى كۇن سايىن كوبەيىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. تۋعان ءۇش باۋىرىمنىڭ پاتەرلەرى دە يت بايلاسا تۇرعىسىز, ازىناپ تۇر. مەكتەپتەر تولىق كەستەمەن جۇمىس ىستەمەيدى, بالالاردى ۇيلەرىنە ەرتە قايتارادى. تەحنولوگيا دامىعان زاماندا جەو 145 مىڭ حالىق تۇراتىن قالانى جىلىتا الماي وتىر. قىس بويى دەنەمدى سۋىق الىپ, قالعان عۇمىرىمدى ءدارى-دارمەككە بايلاپ بەرگىم كەلمەيدى. مىنە, قىس باسىنان بەرى پاتەرلەرىمىزدە ەلەكتر جىلىتقىشتاردى وشىرگەن جوقپىز. اي سايىن ادامدار جارىق ءۇشىن كەمى 25-26 مىڭ تەڭگەنىڭ تۇبىرتەگى كەلەدى دەپ زار يلەپ وتىر. 70-100 مىڭ تەڭگە جالاقى الاتىن جاندار ەلەكتر قۋاتىنا وسىنشاما تولەسە, ءارى قاراي قالاي كۇن كورمەك؟ ەكىباستۇزدىقتار دا – مەملەكەتتىڭ ءبىر بولشەگى. ءبىزدىڭ ماسەلەمىزگە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ماڭىز بەرىلۋى كەرەك دەپ سانايمىز. مينيسترلەر ەكىباستۇزدىقتاردىڭ جاعدايىن قالاي جەڭىلدەتەمىز دەپ باس اۋىرتۋدىڭ ورنىنا, ناۋرىزدا جىلۋ ءتاريفىن وسىرەمىز دەپ قۇلشىنادى. مۇنى قيىن جاعدايدا وتىرعان قارا حالىقتىڭ جاعدايىمەن ساناسپاۋ دەپ قابىلدايمىز. جاپونيادا ءبىر وقۋشى قىز ءۇشىن ەلەكتر پويىزىن توقتاتپاعان. ال بىزدە 145 مىڭ ادامنىڭ تاعدىرىنا نەمقۇرايدى قاراپ وتىر. پرەزيدەنتىمىز ايتقان ادىلەتتى قازاقستاندى مۇنداي جاعدايدا قايتىپ قۇرماقپىز, – دەپ قامىعادى ول.
جىلۋ پارامەترلەرىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى 6 اقپاننان قالاداعى مەكتەپتەردىڭ كوبى وقۋشىلاردى قاشىقتان وقۋعا كوشىردى. وبلىس اكىمدىگىنىڭ اقپارىنشا, قالا بويىنشا كوپقاباتتى 28 ۇيدە جىلۋ تالاپقا ساي ەمەس. بۇل ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى «ەكىباستۇزجىلۋەنەرگو» جىلۋ تولەمىمەن قاتار, ەلەكتر قۋاتى ءۇشىن دە وتەماقى قاراستىرۋ كەرەك دەگەن پىكىردە. سەبەبى مۇنداعى ءار پاتەر باسى كەيىنگى ەكى ايدا 25-30 مىڭ تەڭگەدەن شىعىندانۋعا ءماجبۇر.
كومىرلى شاھار تۇرعىنى, م ۇلىك يەلەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق بىرلەستىگىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى الەكساندر رازۋموۆسكي قازىرگى كۇنى «واەك» اق بار سالماقتى جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە ارتىپ قويىپ, وزدەرى ىرگەلەرىن اۋلاق سالۋعا ارەكەتتەنىپ وتىرعانىن ايتادى. كومپانيانىڭ قۇرىلتايشىلارى – الەكساندر كلەبانوۆ پەن سەرگەي كان حالىققا شىن جانى اشىسا, وسىنداي قيىن كەزەڭدە كومەك كورسەتىپ, شىعىندارىن جاۋىپ بەرۋگە تالپىنۋى كەرەك ەدى.
«ەكىباستۇز حالقى وسى ۋاقىتقا دەيىن ءتوزىپ كەلدى. شىدامنىڭ دا شەگى بار. ارقادا قىس ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاسادى. دەمەك ءالى دە ءبىر جارىم ايداي ۋاقىت تونۋعا تۋرا كەلەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە وليگارحتار مۇزداپ وتىرعان جۇرتتىڭ كوڭىلىنە دەمەۋ بولاتىن ءىس جاساماسا, حالىقتىڭ اشىناتىنى اقيقات. ال ونىڭ سوڭى جاقسىلىققا ۇلاستىرمايتىنىن ايتقىم كەلەدى. مۇنىڭ ۇستىنە جەرگىلىكتى تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى ماماندارىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى دا شاعىمدارىمىز بار. ولار الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن مەسسەندجەرلەردەگى ارنايى چاتتارعا مونيتورينگ جاساپ قانا وتىرادى. نەگە ولار ءار شاعىمعا وراي ارەكەت ەتىپ, تۇرعىندار اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزبەسكە؟ كەرى بايلانىس بولماعان سوڭ كوپشىلىكتى اشۋ-ىزا كەرنەيدى», دەيدى بەلسەندى ازامات.
سارسەنبىنىڭ ساتىندە ۇيىمداستىرىلعان ارنايى بريفينگتە «پاۆلودارەنەرگو» اق-نىڭ بۇرىنعى باس ديرەكتورى ۆاديم لەسين وتكەن قاڭتار ايى ءۇشىن ەكىباستۇزدىق ابونەنتتەردىڭ جىلۋ تولەمىنە 70 پايىز جەڭىلدىك جاسالاتىنىن جەتكىزدى. «تۇرعىنداردىڭ ەلەكتر جارىعىنا جۇمساعان شىعىندارى بەلگىلى ءبىر كولەمدە وتەلە مە؟» دەگەن سۇراققا قالا باسشىسى ايان بەيسەكين «جوق» دەپ جاۋاپ بەردى. اكىمنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, 2023 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنداعى وتەماقىنى «ەكىباستۇزجىلۋەنەرگو» كومپانياسى ءوز موينىنا العان. قازىرگى كۇنى كاسىپورىننىڭ قارجىلىق جاعدايى تۇرعىنداردىڭ بۇل تالابىن ورىنداۋعا قاۋقارسىز.
ال ۆ.لەسيننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ستانساداعى قازاندىق اگرەگاتتارىنىڭ ءجيى-ءجيى توقتاي بەرۋىنە كوممۋنالدىق جەلىلەردەگى جۇيەلى اپات كەزىندە كۇل-قوقىستىڭ جىلۋ سۋىنا ارالاسىپ كەتۋى سەبەپ بولىپ وتىرعان كورىنەدى. لاس سۋ قۇرال-جابدىقتى بىلعاپ, سالدارىنان قازاندىقتار ءسونىپ قالادى. «ستانسادا كىدىرۋلەر الداعى كۇندەرى دە جالعاسا بەرەدى. ءبىر اگرەگاتتى قوسساق, ەكىنشىسى سىر بەرىپ تۇرىپ قالادى. قاڭتار ايىندا قالىپتى تەمپەراتۋرانى نەبارى 6 كۇن عانا ۇستاپ تۇرا الدىق. ورتالىقتىڭ قۇرال-جابدىقتارىن قىس ۋاقىتىندا تولىق تازارتۋ مۇلدە مۇمكىن ەمەس. جىلۋ ماۋىسىمى اياقتالعان سوڭ عانا بۇل ىسكە كىرىسەمىز», دەيدى ول.
قاراشا ايىنان بەرى جوندەۋ بريگادالارى جىلۋ جەلىلەرىندەگى زاقىمدالعان 150 تۇستى قالپىنا كەلتىرگەن. قازىرگى كۇنى قالا بويىنشا ماگيسترالدىق جەلىلەردە – 9, ورامىشىلىك قۇبىرلاردا 10 زاقىمدانۋ تىركەلگەن. شاھاردا توتەنشە جاعدايدان 346 پاتەر ب ۇلىنسە, سونىڭ 150-دەن استامى بۇگىندە جوندەۋ بريگادالارىمەن بۇتىندەلگەن. قالعانى الداعى ۋاقىتتا جوندەلەدى.
قازىر قالادا جىلىتۋ ماۋسىمى اياقتالعاننان كەيىن باستالاتىن كەڭاۋقىمدى جوندەۋ ناۋقانىنا دايىندىق قىزۋ. جىلۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىنە تەحنيكالىق اۋديت جۇرگىزىلىپ جاتىر. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كەشەندى شارالارعا قاجەت قاراجاتتىڭ سوماسى بەلگىلى بولادى. ا.بەيسەكين جالپى ۇزىندىعى 5 كم بولاتىن ءتورت جىلۋ ماگيسترالىن جاڭارتۋعا جسق ازىرلەنىپ بولىپ قالعانىن, بۇعان قوسا 25 كم جەلىدە گيدراۆليكالىق سىناۋلار جۇرگىزۋگە ستەمالىق قۇجاتتار ازىرلەنگەنىن باياندادى. انىقتالعان قۇبىر ساڭىلاۋلارى مەردىگەر كومپانيالارمەن جامالادى. جسق مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتپەيىنشە, الداعى جوندەۋ جۇمىستارى قالاداعى جىلۋ جەلىلەرىندەگى توزۋ كورسەتكىشىن قانشا پايىزعا تومەندەتەتىنىن تاپ باسىپ ايتۋ قيىن.
پاۆلودار وبلىسى,
ەكىباستۇز قالاسى
