سۋبسيديا • 05 اقپان، 2023

شارۋانى دىڭكەلەتكەن سۋبسيديا شارتى

139 رەت كورسەتىلدى

باياناۋىلداعى ء«دىل-نار-اي» شارۋا قوجالىعى مەملەكەتتەن العان 20 ملن تەڭگە سۋبسيديانى قايتارۋعا مىندەتتەلىپ وتىر. الاياق فيرمانىڭ قۇربانى بولعان شارۋاشىلىقتىڭ شوتتارى مەن مۇلكى بۇگىندە بۇعاتتالىپ، فەرمەردىڭ جاعدايى قيىنداعان. ءبىر قىزىعى، كەزىندە قارا مالدى جەتكىزۋشىنى تاڭداۋعا وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى سەبەپكەر بولعان كورىنەدى.

ء«دىل-نار-اي» شارۋا قوجالى­عى ءوزىنىڭ كىناسىزدىگىن سوتتا دالەل­دەمەك بولىپ كەلە جاتقانىنا بىر­نەشە جىلدىڭ ءجۇزى ءوتىپتى. ءدال وسىن­داي جاعدايعا تاپ بولعان وزگە شا­رۋالارعا سوتتىڭ وڭ شەشى­مى شىعارىلعانىمەن، زاڭ ورگاندارى­نىڭ اتالعان قوجالىققا كەلگەندە جۇرەگى جىبىمەي تۇر.

ماسەلەنىڭ ءمانىسى بىلاي، وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن شارۋاشىلىق «سىباعا» باعدارلاماسى ارقىلى اسىل تۇقىمدى قارا مال ساتىپ الۋعا تىلەك بىلدىرەدى. «اتامەكەن» وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جومارت سەمباەۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك، 2018 جىلى ء«دىل-نار-اي» باسشىسى گۇلجانات احمەتوۆا باعدارلاما ارقىلى 46 ميلليون 875 مىڭ تەڭگە نەسيە راسىمدەيدى. جوبانىڭ تالاپتارى ءىسىن جاڭادان باستاعان اۋىلدىقتار ءۇشىن وتە قولايلى ەدى، نەسيەنىڭ جىلدىق مولشەرلەمەسى 14 پايىز بولسا، ونىڭ 10 پايىزىن مەملەكەت وتەپ بەرەدى. العاشقىدا قوجالىق يەسىنە شەتەلدەن اسىل ت ۇلىك اكەلەتىن وپەراتور تاۋىپ بەرەمىز دەپ ۋادە ەتىلىپتى. الايدا وپەراتور تابىلماعان سوڭ فەرمەر رەسەيگە ءوزى بارىپ، ءتيىمدى ت ۇلىك ىزدەيدى. قىرسىق شالعاندا وسى ۋاقىتتا التاي ولكەسى، نوۆوسيبير، ومبى جانە چەليابى وڭىرلەرىندە اۋسىل اۋرۋى تاراپ، پاۆلودار وبلىس­تىق اۋماقتىق ينسپەكتسياسى اتالعان ايماقتاردان مال اكەلۋگە تىيىم سالعان. امالى قۇرىعان شارۋا قوجالىعى جەرگىلىكتى نەسيە سە­رىك­تەستىگىنەن العان قاراجاتتى قاي­تارىپ بەرمەك بولعان ەكەن، الايدا ونداعىلار قايتارىلعان قاراجات ءۇشىن 25 پايىز كولەمىندە قوسىمشا ايىپ تولەيتىنىن جەتكىزەدى. گۇلجانات احمەتوۆانىڭ العان قاراجاتى دا از ەمەس، باقانداي 46 ميلليون 875 مىڭ تەڭگە. ەندى ونىڭ ۇستىنە 11 ملن تەڭگەدەن استام ايىپپۇل جامالايىن دەپ تۇر. جۇمىسى ەندى عانا جۇرە باستاعان شارۋادا ونداي قوماقتى قاراجات قايدان بولسىن.

– ءسويتىپ، مال ءوسىرۋشىنىڭ باسى قاتىپ جۇرگەندە وڭىرلىك اۋىلشارۋا­شىلىعى باسقارماسىنداعىلار م. اتا­لاتىن جەتكىزۋشىنى ۇسىنادى. ول رەسەيدەن قازاقستانعا اسىل ت ۇلىك تاسۋمەن اينالىسادى ەكەن. وپەراتور وكىلدەرىمەن بىرگە باياناۋىلدىق ازامات كەمەروۆ وبلىسىنا بارىپ، مالدى كورىپ قايتادى. 2019 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا اۋسىلعا بايلانىستى كارانتين الىنعان سوڭ م. بارلىق تيەسىلى قۇجاتپەن قوسىپ ء«دىل-نار-اي»-عا مالدى تۇگەل اكەلىپ بەرگەن. كەيىن ءىرى قارانى وتاندىق ۆەتەري­نارلىق قىزمەتتەر كارانتينگە جات­قىزىپ، اۋىلشارۋاشىلىعى جانۋار­لارىن بىردەيلەندىرۋ جۇيەسىنە (بج) تىركەيدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، وبلىستىڭ اۋىلشارۋاشىلىعى باس­قار­ماسى مەن ۆەتەريناريا قىز­مەتى بارلىق قۇجاتتى تەكسەرىپ، ءىرى قارانى ەسەپكە الدى. سودان كەيىن ءىرى قارانىڭ شىنىمەن اسىل ت ۇلىك ەكەنىنە كوز جەتكىزۋ ءۇشىن ەلوردا­دان قازاقتىڭ اقباس تۇقىمى رەسپۋب­ليكالىق پالاتاسىنىڭ وكىلدەرى كەلەدى. ماماندار باعالاۋ جۇرگىزىپ، ءتيىستى قۇجاتتاردى بەردى. ال ونى شارۋا قوجالىعى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنا ۇسىن­عان. ءسويتىپ، باسقارما 13،2 ملن تەڭگە كولەمىندەگى سۋبسيديانى قو­جا­لىققا اۋدارىپ جىبەرەدى، ال ءوز كەزەگىندە مال يەسى قاراجاتتى نەسيە­لىك سەرىكتەستىككە تولەگەن، – دەپ ءتۇسىندىردى ج.سەمباەۆ.

ارادا ءبىر جىل وتكەندە باياناۋىل­دىق ء«دىل-نار-اي» مەن تاعى 4 شارۋا قوجالىعى ەكونومي­كالىق تەرگەۋ باسقارماسىنا شاقى­رىلادى. سويتسە، م. ارقىلى ساتىپ الىنعان ءۇي جانۋارلارىنىڭ بارلىعى جال­عان قۇجاتپەن جەت­كىزىلگەن بولىپ شى­عىپتى. كەزىندە وسى جەتكىزۋشىنى تاڭ­داۋعا كەڭەس بەرگەن اۋىلشارۋا­شىلىعى باسقار­ماسى الاياق فيرمادان مال ساتىپ العان بارلىق شارۋانى سوتقا بەرىپ، العان سۋبسيديا­لارىن قايتارۋدى تالاپ ەتەدى. ون­د­اعى دالەلى – جال­عان قۇجاتپەن مال جەتكىزۋ. شا­رۋا­لاردىڭ ايتۋىن­شا، ولار بۇل ءىستىڭ مامانى بول­ماعاندىقتان قۇجاتتاردىڭ راستى­عىن تەكسەرە الماعان. تىم بولما­عاندا مەم­لەكەتتىك ورگاندار قۇجات­تاردىڭ تۇپنۇسقالىعىن تەكسەرۋى كەرەك ەدى عوي. الايدا سوت وتىرىستارىندا بۇعان ەشكىم ءمان بەرمەگەن سى­ڭاي­لى. سوتتا ء«دىل-نار-اي» جانە وسىن­داي جاعدايعا تاپ بولعان تاعى ءبىر شارۋاشىلىق – «داستارحان» شق جەڭىلدى. دەپۋ­تات­تىق كورپۋس وكىل­دەرىنىڭ قول­داۋىنان كەيىن «داستارحان» اپەلليا­تسيالىق ۇدەرىستە جەڭىسكە جەتىپ، نە­سيەنىڭ وسىماقىسى ءۇشىن قاراجات الادى. وسىنداي جاعدايمەن سوتقا تالاپ-ارىز بەرگەن تاعى جەتى شا­رۋا­شى­لىق­تىڭ وتى­نىش­­تەرى قاناعاتتان­دى­رىلدى. الاي­دا ء«دىل-نار-اي» اپەل­­ليا­­تسيا­لىق شاعىمدا قايتالاي جەڭىلەدى.

ەندى شارۋا قوجالىعى باسقار­مانىڭ شاعىمى جانە نەسيەنىڭ پايىز­دىق مولشەرلەمەسى بويىن­شا مەملەكەتكە 20 ميلليون تەڭگە­گە جۋىق قاراجات تولەۋگە ءتيىس. شا­رۋا­­شىلىق جىل بويى نەسيە­نى پا­يىزدىق مولشەرلەمەسىن قايتار­ماي وتەپ كەلگەن. سوتتىڭ شەشىمى بو­يىن­شا مۇلكى مەن بارلىق ەسەپشوتتارى بۇعاتتالىپ، نەسيە تاريحى دا ءب ۇلىنىپتى. ءتىپتى شوتىندا قالعان اق­شا مەملەكەت يەلىگىنە الىنىپ، فەر­مەر شارۋاشىلىقتا جۇمىس ىستەي­تىندەردىڭ ەڭبەكاقىسىن تولەۋگە قارجى تاپپاي قينالىپ وتىر.

كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى ۇستىنە-ۇستىنە جۇرگىزىلىپ جاتقان تەكسەرىستەن ابدەن قاجىعانعا ۇقسايدى. قازىر مالدىڭ تولدەۋى باستالعان، قوراداعى جەمشوپ تە اياقتالۋعا جاقىن. ال سوت ورىنداۋشىلارى م ۇلىكتى مۇلدە بۇعاتتاپ تاستاۋعا تالپىنىپ جاتىر. ابدەن تيتىقتاعان شارۋا سوت ورگاندارىنان ءۇمىت قالماعان سوڭ وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا كومەك سۇراپ كەلدى.  جومارت سەمباەۆتىڭ سوزىنشە، پالاتا وكىلدەرى فەرمەردى قولداۋسىز قالدىرمايدى. قازىر ء«دىل-نار-اي» شارۋا قوجالىعىن كاسساتسيالىق سوتقا دايىنداپ جاتىر.

 

پاۆلودار وبلىسى،

باياناۋىل اۋدانى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار