ء«دىل-نار-اي» شارۋا قوجالىعى ءوزىنىڭ كىناسىزدىگىن سوتتا دالەلدەمەك بولىپ كەلە جاتقانىنا بىرنەشە جىلدىڭ ءجۇزى ءوتىپتى. ءدال وسىنداي جاعدايعا تاپ بولعان وزگە شارۋالارعا سوتتىڭ وڭ شەشىمى شىعارىلعانىمەن, زاڭ ورگاندارىنىڭ اتالعان قوجالىققا كەلگەندە جۇرەگى جىبىمەي تۇر.
ماسەلەنىڭ ءمانىسى بىلاي, وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن شارۋاشىلىق «سىباعا» باعدارلاماسى ارقىلى اسىل تۇقىمدى قارا مال ساتىپ الۋعا تىلەك بىلدىرەدى. «اتامەكەن» وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جومارت سەمباەۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, 2018 جىلى ء«دىل-نار-اي» باسشىسى گۇلجانات احمەتوۆا باعدارلاما ارقىلى 46 ميلليون 875 مىڭ تەڭگە نەسيە راسىمدەيدى. جوبانىڭ تالاپتارى ءىسىن جاڭادان باستاعان اۋىلدىقتار ءۇشىن وتە قولايلى ەدى, نەسيەنىڭ جىلدىق مولشەرلەمەسى 14 پايىز بولسا, ونىڭ 10 پايىزىن مەملەكەت وتەپ بەرەدى. العاشقىدا قوجالىق يەسىنە شەتەلدەن اسىل ت ۇلىك اكەلەتىن وپەراتور تاۋىپ بەرەمىز دەپ ۋادە ەتىلىپتى. الايدا وپەراتور تابىلماعان سوڭ فەرمەر رەسەيگە ءوزى بارىپ, ءتيىمدى ت ۇلىك ىزدەيدى. قىرسىق شالعاندا وسى ۋاقىتتا التاي ولكەسى, نوۆوسيبير, ومبى جانە چەليابى وڭىرلەرىندە اۋسىل اۋرۋى تاراپ, پاۆلودار وبلىستىق اۋماقتىق ينسپەكتسياسى اتالعان ايماقتاردان مال اكەلۋگە تىيىم سالعان. امالى قۇرىعان شارۋا قوجالىعى جەرگىلىكتى نەسيە سەرىكتەستىگىنەن العان قاراجاتتى قايتارىپ بەرمەك بولعان ەكەن, الايدا ونداعىلار قايتارىلعان قاراجات ءۇشىن 25 پايىز كولەمىندە قوسىمشا ايىپ تولەيتىنىن جەتكىزەدى. گۇلجانات احمەتوۆانىڭ العان قاراجاتى دا از ەمەس, باقانداي 46 ميلليون 875 مىڭ تەڭگە. ەندى ونىڭ ۇستىنە 11 ملن تەڭگەدەن استام ايىپپۇل جامالايىن دەپ تۇر. جۇمىسى ەندى عانا جۇرە باستاعان شارۋادا ونداي قوماقتى قاراجات قايدان بولسىن.
– ءسويتىپ, مال ءوسىرۋشىنىڭ باسى قاتىپ جۇرگەندە وڭىرلىك اۋىلشارۋاشىلىعى باسقارماسىنداعىلار م. اتالاتىن جەتكىزۋشىنى ۇسىنادى. ول رەسەيدەن قازاقستانعا اسىل ت ۇلىك تاسۋمەن اينالىسادى ەكەن. وپەراتور وكىلدەرىمەن بىرگە باياناۋىلدىق ازامات كەمەروۆ وبلىسىنا بارىپ, مالدى كورىپ قايتادى. 2019 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا اۋسىلعا بايلانىستى كارانتين الىنعان سوڭ م. بارلىق تيەسىلى قۇجاتپەن قوسىپ ء«دىل-نار-اي»-عا مالدى تۇگەل اكەلىپ بەرگەن. كەيىن ءىرى قارانى وتاندىق ۆەتەرينارلىق قىزمەتتەر كارانتينگە جاتقىزىپ, اۋىلشارۋاشىلىعى جانۋارلارىن بىردەيلەندىرۋ جۇيەسىنە (بج) تىركەيدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, وبلىستىڭ اۋىلشارۋاشىلىعى باسقارماسى مەن ۆەتەريناريا قىزمەتى بارلىق قۇجاتتى تەكسەرىپ, ءىرى قارانى ەسەپكە الدى. سودان كەيىن ءىرى قارانىڭ شىنىمەن اسىل ت ۇلىك ەكەنىنە كوز جەتكىزۋ ءۇشىن ەلوردادان قازاقتىڭ اقباس تۇقىمى رەسپۋبليكالىق پالاتاسىنىڭ وكىلدەرى كەلەدى. ماماندار باعالاۋ جۇرگىزىپ, ءتيىستى قۇجاتتاردى بەردى. ال ونى شارۋا قوجالىعى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنا ۇسىنعان. ءسويتىپ, باسقارما 13,2 ملن تەڭگە كولەمىندەگى سۋبسيديانى قوجالىققا اۋدارىپ جىبەرەدى, ال ءوز كەزەگىندە مال يەسى قاراجاتتى نەسيەلىك سەرىكتەستىككە تولەگەن, – دەپ ءتۇسىندىردى ج.سەمباەۆ.
ارادا ءبىر جىل وتكەندە باياناۋىلدىق ء«دىل-نار-اي» مەن تاعى 4 شارۋا قوجالىعى ەكونوميكالىق تەرگەۋ باسقارماسىنا شاقىرىلادى. سويتسە, م. ارقىلى ساتىپ الىنعان ءۇي جانۋارلارىنىڭ بارلىعى جالعان قۇجاتپەن جەتكىزىلگەن بولىپ شىعىپتى. كەزىندە وسى جەتكىزۋشىنى تاڭداۋعا كەڭەس بەرگەن اۋىلشارۋاشىلىعى باسقارماسى الاياق فيرمادان مال ساتىپ العان بارلىق شارۋانى سوتقا بەرىپ, العان سۋبسيديالارىن قايتارۋدى تالاپ ەتەدى. ونداعى دالەلى – جالعان قۇجاتپەن مال جەتكىزۋ. شارۋالاردىڭ ايتۋىنشا, ولار بۇل ءىستىڭ مامانى بولماعاندىقتان قۇجاتتاردىڭ راستىعىن تەكسەرە الماعان. تىم بولماعاندا مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردىڭ تۇپنۇسقالىعىن تەكسەرۋى كەرەك ەدى عوي. الايدا سوت وتىرىستارىندا بۇعان ەشكىم ءمان بەرمەگەن سىڭايلى. سوتتا ء«دىل-نار-اي» جانە وسىنداي جاعدايعا تاپ بولعان تاعى ءبىر شارۋاشىلىق – «داستارحان» شق جەڭىلدى. دەپۋتاتتىق كورپۋس وكىلدەرىنىڭ قولداۋىنان كەيىن «داستارحان» اپەللياتسيالىق ۇدەرىستە جەڭىسكە جەتىپ, نەسيەنىڭ وسىماقىسى ءۇشىن قاراجات الادى. وسىنداي جاعدايمەن سوتقا تالاپ-ارىز بەرگەن تاعى جەتى شارۋاشىلىقتىڭ وتىنىشتەرى قاناعاتتاندىرىلدى. الايدا ء«دىل-نار-اي» اپەللياتسيالىق شاعىمدا قايتالاي جەڭىلەدى.
ەندى شارۋا قوجالىعى باسقارمانىڭ شاعىمى جانە نەسيەنىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسى بويىنشا مەملەكەتكە 20 ميلليون تەڭگەگە جۋىق قاراجات تولەۋگە ءتيىس. شارۋاشىلىق جىل بويى نەسيەنى پايىزدىق مولشەرلەمەسىن قايتارماي وتەپ كەلگەن. سوتتىڭ شەشىمى بويىنشا مۇلكى مەن بارلىق ەسەپشوتتارى بۇعاتتالىپ, نەسيە تاريحى دا ءب ۇلىنىپتى. ءتىپتى شوتىندا قالعان اقشا مەملەكەت يەلىگىنە الىنىپ, فەرمەر شارۋاشىلىقتا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ ەڭبەكاقىسىن تولەۋگە قارجى تاپپاي قينالىپ وتىر.
كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى ۇستىنە-ۇستىنە جۇرگىزىلىپ جاتقان تەكسەرىستەن ابدەن قاجىعانعا ۇقسايدى. قازىر مالدىڭ تولدەۋى باستالعان, قوراداعى جەمشوپ تە اياقتالۋعا جاقىن. ال سوت ورىنداۋشىلارى م ۇلىكتى مۇلدە بۇعاتتاپ تاستاۋعا تالپىنىپ جاتىر. ابدەن تيتىقتاعان شارۋا سوت ورگاندارىنان ءۇمىت قالماعان سوڭ وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا كومەك سۇراپ كەلدى. جومارت سەمباەۆتىڭ سوزىنشە, پالاتا وكىلدەرى فەرمەردى قولداۋسىز قالدىرمايدى. قازىر ء«دىل-نار-اي» شارۋا قوجالىعىن كاسساتسيالىق سوتقا دايىنداپ جاتىر.
پاۆلودار وبلىسى,
باياناۋىل اۋدانى
