استانادا بوكس فەدەراتسياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن سپورتتىڭ وسى تۇرىنەن ايەلدەر اراسىندا وتكەن ازيا چەمپيوناتى مارەسىنە جەتتى. مۇندا قازاقستان قۇراماسى ءبىر اپتا بويى ەلوردانىڭ “داۋلەت” سپورت كەشەنىندەگى شارشى الاڭدا 16 ەلدىڭ وكىلدەرى اراسىندا ءتورت التىن, ءبىر كۇمىس جانە ءۇش قولا مەدال يەلەنىپ, جالپى كوماندالىق ەسەپ بويىنشا ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ الدى.
ءبىزدىڭ ەلدىڭ قۇراماسىندا باس جۇلدەنى جاينا شەكەربەكوۆا (54 كگ), سايدا قاسەنوۆا (64 كگ), داريعا شاكىموۆا (75 كگ) مەن 81 كيلو سالماقتا كۇش سىناسقان مارينا ۆولنوۆا جەڭىپ السا, 48 كيلو سالماقتاعى نازگۇل بورانباەۆا جالعىز كۇمىس جۇلدەنى, ءۇش قولا مەدالدى ايگەرىم اسقاروۆا (51 كگ), ەلەنا كولتسوۆا (69 كگ) جانە يۋلدۋز ماماتكۋلوۆا (81 كگ) قاناعات تۇتتى. ال جالپى كوماندالىق ەسەپتە قازاقستان قۇراماسىنان كەيىن ەكىنشى ورىندى يەلەنگەن قىتايلىقتار ءۇش التىن مەن ءۇش كۇمىس جۇلدەنى ەنشىلەنسە, سولتۇستىك كورەيا قۇراماسى ەكى التىن, ءتورت كۇمىس مەدالدى جەڭىپ الىپ, ءۇشىنشى ورىنعا, ودان كەيىن فينالدا ەكى التىن, ءبىر كۇمىس ءجۇلدە يەلەنگەن ءۇندىستان كومانداسى ءتورتىنشى ورىنعا تابان ءتىرەدى. وسى جەردە ۇندىلىك 46 كيلو سالماقتا كۇش سىناسقان ءتورت ءدۇركىن الەم چەمپيونى, ەكى بالانىڭ اناسى مەري كوم ەسىمدى بوكسشىنىڭ كەزەكتى مارتە ازيا چەمپيونى اتانعانىن اتاپ وتكەنىمىز ءجون. بۇل سىندا ۇزدىك بوكسشى اتاعىن 60 كيلو سالماقتا ازيا چەمپيوندىعىن جەڭىپ العان تاجىك قىزى موۆزۋنا شوريەۆا يەلەندى.
چەمپيونات سوڭىندا وسىلاردىڭ ءبارىن پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ, پارلامەنت سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇحامبەت كوپەەۆ, تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى سپورت ىستەرى جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەلسيار قاناعاتوۆ, بوكس فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى تيمۋر ق ۇلىباەۆ, ءاىۆا پرەزيدەنتى چينگ ۆۋ مەن وليمپيادا جانە الەم چەمپيوندارى ماراپاتتادى.
جۇگىرگەن جەتپەس, بۇيىرعان كەتپەس
ازيا چەمپيوناتىنىڭ سوڭىندا ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى ۆاديم پريسياجنيۋكتەن قازاقستان قۇراماسى ءۇشىن بيىلعى ازيا چەمپيوناتىنىڭ قالاي اياقتالعانىن سۇراستىرعانىمىزدا, ايەلدەر بوكسىن دامىتۋمەن سوڭعى بەس جىل بويى اينالىسىپ كەلە جاتقان باپكەر بىلاي دەدى:
– سەگىز مەدال ءبىزدىڭ قۇراما ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك. ارينە, اقتىق سىنعا بەس بوكسشىمىز عانا ەمەس, باسقا دا قىزدارىمىزدىڭ شىعۋعا مۇمكىندىگى بار ەدى. بىراق تا باپ پەن باق تاعى قاتار ءجۇرمەسە, بۇعان ءبىز نە ىستەي الامىز؟ ءبىزدىڭ قىزداردىڭ چەمپيوناتقا دايىندىعى جاقسى بولدى. فينالدا نازگۇل بورانباەۆامەن قولعاپ ءتۇيىستىرگەن مەري كوم ءۇندىنىڭ ءتورت دۇركىن الەم چەمپيونى اتانعان بوكسشى. شىنىن ايتۋ كەرەك, نازگۇلدىڭ وعان شاماسى كەلىڭكىرەمەي قالدى. مۇنى جارتىلاي فينالدا ۇتىلعان باسقا دا بوكسشىلارعا قاتىستى ايتۋعا بولادى. دەگەنمەن, ءتورت التىن, ءبىر كۇمىس, ءۇش قولا جۇلدە ەلىمىزدە ءىرگەتاسى 2005 جىلى قالانعان ايەلدەر بوكسى ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك دەگىم كەلەدى.
– تورەشىلەردىڭ جۇمىسىنا قانداي باعا بەرەر ەدىڭىز؟
– ولاردىڭ جۇمىسىن باس بارماقپەن باعالاۋعا بولادى. ءبارى ادىلەتتى تۇردە ءوتتى دەپ ايتا الامىن. تەڭ بولعان جەكپە-جەكتەر, ارينە, كوپ بولدى. بىراق تورەشىلەر سونىڭ وزىندە قينالماي, ءوز باعالارىن بەرىپ جاتتى. مۇنىڭ ءبارىن ءاىۆا پرەزيدەنتى كورىپ وتىردى.
– ءبىزدىڭ قۇرامانىڭ قانداي كەمشىلىكتەرى, پروبلەمالارى بار؟
– ءبىر عانا پروبلەما بار. ءبىزدە ايەلدەر بوكسى كەش قولعا الىندى. قازىر قاراپ وتىرساق, كارىستەر مەن قىتايلىقتار 8-10 جاسىنان باستاپ سپورتتىڭ وسى ءتۇرىمەن اينالىسادى. ال ءبىزدىڭ قۇرامادا ونىمەن شۇعىلدانىپ جۇرگەندەرىنە نەبارى 3-4 جىل, ءارى كەتسە 5 جىل. دەگەنمەن, ءوسۋ بار. ءتورت جىلدا ءتورت قىزىمىز ازيا چەمپيونى بولىپ وتىر.
– قىزدار بوكسقا قالاي كەلىپ ءجۇر؟ اكە-شەشەلەرى قارسى بولعان جوق پا؟
– ارينە, باستاپقىدا ونداي وقيعالار بولىپ تۇرعان. بوكسقا قىزدار كوبىنە ءوز ەركىمەن كەلىپ ءجۇر. ءبىز ەشكىمدى قينامايمىز. قازىر قۇرامادا كەزىندە كۇرەس, كيكبوكسينگ, قويان-قولتىق كۇرەسپەن اينالىسقان قىزدار كوپ.
– بوكس فەدەراتسياسى تاراپىنان ايەلدەر سپورتىنىڭ وسى تۇرىنە قانداي جاعداي جاسالۋدا؟
– جاقسى جاعداي جاسالىپ وتىر. ءبىز بۇرىندارى وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىنا, كيىم-كەشەك, تاماققا, جارىسقا شىققاندا جاتىن ورىن الۋ ءۇشىن قارجى ىزدەپ ءجۇرەتىن ەدىك. قازىر ولاي ەمەس. كوماندانىڭ ءبىرىنشى ءنومىرلى بوكسشىلارى 2 500 اقش دوللارى, ەكىنشى نومىرلىلەرى 1 500 دوللار كولەمىندە ايلىق الادى. ونىڭ ءۇستىندە سىياقى دا بار. فەدەراتسيا باسشىلىعىنا تيمۋر ق ۇلىباەۆ كەلگەلى بەرى ايەلدەر بوكسىن دامىتۋعا قولدا بار جاعدايدىڭ ءبارى جاسالۋدا.
– ەستۋىمىزشە ءسىز ەلىمىزدە ءايەلدەر بوكسىن دامىتۋدى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قولعا العان ەكەنسىز. وسى جونىندە ايتىپ بەرسەڭىز.
– ءيا, 2005 جىلعا دەيىن مەن 2 جىل ۆەتنامدا جۇمىس ىستەگەن بولاتىنمىن. ەلگە كەلگەندە سول كەزدەگى تۋريزم جانە سپورت اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى داۋلەت تۇرلىحانوۆقا ايەلدەر بوكسى تۋرالى كورگەن-بىلگەنىمدى ايتىپ, ونى قازاقستاندا دامىتساق قالاي بولار ەدى دەگەن بولاتىنمىن. ول بۇل ۇسىنىستى قولدادى. ءسويتىپ, ءبىز 2005 جىلى ايەلدەر بوكسىنان العاشقى قازاقستان چەمپيوناتىن وتكىزدىك. وعان 20 ادام عانا قاتىسقان ەدى. سودان كەيىن 40 قىزدىڭ قاتىسۋىمەن 2006 جىلى كەزەكتى چەمپيونات وتكىزدىك. 2007 جىلى وعان – 84, 2008 جىلى – 120, بىلتىر – 140, ال سوڭعى چەمپيوناتقا 158 سپورتشى قاتىستى.
– الداعى جارىستارعا دايىندىقتارىڭىز تۋرالى ايتساڭىز.
– وسى جىلى ەكى ۇلكەن ءباسەكەگە دايىندالاتىن بولامىز. ءبىرىنشىسى – قىركۇيەك ايىندا باربادوستا وتەتىن الەم چەمپيوناتى, ەكىنشىسى – قاراشادا قىتايدا جالاۋىن كوتەرەتىن جازعى ازيا ويىندارى. ولارعا كوماندانى ىرىكتەۋ ءۇشىن 2-9 تامىز كۇندەرى قوستاناي قالاسىندا باس قوسامىز.
اڭگىمەلەسكەن داستان كەنجالين.
مارافونشىلار جورىعى
اڭىراقاي شايقاسىنىڭ 280 جىلدىعىنا ارنالدى
بۇلانتى وزەنى بويىنداعى 1726 جىلعى, 1729 جىلعى اڭىراقاي دالاسىندا بولعان شايقاستا ۇلت مۇددەسى جوعارى قويىلىپ, ەلىمىز جەڭىسكە جەتتى. بۇگىندە تاريحشىلار اڭىراقاي شايقاسى – قازاقتىڭ ەكىنشى بورودينوسى دەپ ورىندى باعا بەرگەنى ونىڭ قانشالىقتى تارتىستى بولعانىن, حالىقتىڭ ەرىك-جىگەرىن جانىپ, ەرلىككە باستاعانىن دالەلدەيدى. وسى قارت تاريحتى بۇگىنگى ۇرپاققا ۇلاعات ەتۋ ماقساتىندا ەل كولەمىندە اتاپ وتىلەتىن بيىلعى اڭىراقاي شايقاسىنىڭ 280 جىلدىعىنا بايلانىستى ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شارا بارىسىندا الماتى قالاسىنان شىققان جاياۋ مارافونشىلار جامبىل اۋدانىنىڭ ۇزىناعاش اۋىلىنا ايالداپ, جۇرتشىلىقپەن كەزدەستى. مارافونشىلار قۇرامىندا مەديتسينا جانە پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سوۆەتحان عابباسوۆ, “جەلتوقسان اقيقاتىنىڭ” توراعاسى بەيسەنعازى ءسادۋ ۇلى, الماتى قالاسى مارافونشىلارىنىڭ توراعاسى ءالىم ءشارىپوۆ, ءماسكەۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى, مارافونشى سونيا جانيتسينا, الەم چەمپيونى, حالىقارالىق مارافونشى اۋقان مۇقاتانوۆ جانە باسقالارى بولدى. جيىندا جوڭعارلاردىڭ بەتىن ءبىرجولا قايتارعان, التى الاشتىڭ رۋحىن كوتەرگەن اڭىراقاي شايقاسىنىڭ ءمان-ماڭىزى, حالقىمىزدىڭ جان بەرىپ, جان الىسقان ساتتەردەگى نامىسىن جانىپ, قانىن قايناتقان, جاۋعا دەگەن وشپەندىلىگى جەڭىسكە جەتكىزگەندىگى ورتاعا سالىندى. مارافونشىلاردى اۋدان جۇرتشىلىعى مەن س.بەردىقۇلوۆ, اباي, ناۋرىزباي باتىر, ت.رىسقۇلوۆ اتىنداعى مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ۇستازدارى, “جاس وتان” جاستار قاناتىنىڭ مۇشەلەرى قارسى الىپ, اڭىراقاي شايقاسىنىڭ تاريحى مەن بۇگىنگى ءتاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باعا جەتكىلىكسىز قۇندىلىقتارى جايلى ادەمى اڭگىمە ءوربىدى. ەلىمىز ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەننەن بەرگى كەزەڭدە ۇلتىمىزدىڭ ۇلى تۇلعالارىن ۇلىقتاپ, تاريحتان ورىن العان ايتۋلى وقيعالاردى اتاپ ءوتۋ ءداستۇرى قالىپتاسسا, اڭىراقاي شايقاسىنىڭ 280 جىلدىعىنىڭ اتاپ وتىلەتىندىگى سونىڭ ءبىر كورىنىسى دەۋگە بولادى. الدان سۋ, ارت جاقتان جاۋ قىسقان سول زاماندا ەلىنىڭ بىرلىگىن بيىك ۇستاعان ءۇيسىن تولە بي مەن قاز داۋىستى قازىبەك, الشىن ايتەكە بيلەردىڭ ەسىمدەرى بۇگىندە بىرلىك تۋىن كوتەرگەن ابىلاي حانمەن قاتار اتالادى. جيىندا وسى جايلار دا ويعا ورالىپ, بۇگىنگى ۇرپاقتى ەلجاندىلىققا تاربيەلەۋدىڭ التىن دىڭگەگىندەي ەسكە سالىندى. كۇمىسجان بايجان. الماتى وبلىسى.
