شىعىستان شىققان بەلگىلى تۇلعالار تۋعان ولكەنى دامىتۋعا ۇلەس قوسپاق
بۇگىندە الىس جانە جاقىن شەتەلدەردە, ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن شىعىس ءوڭىرىنىڭ ەسىمى ەلگە بەلگىلى تۋمالارى وسكەمەندە باسقوستى. ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ باستاماسىمەن تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلعان «جەرلەستەر فورۋمىنا» جەتپىستەن اسا وسى ولكەدەن تۇلەپ ۇشقان ازاماتتار كەلدى. كىندىك قانى تامعان جەردەن جىراقتا جۇرگەن جەرلەستەردىڭ ىشىندە رەسمي تۇلعالار دا, لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر دە, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى دە, كاسىپكەرلەر دە, تانىمال ساراپشىلار دا, مادەنيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرى دە بار.
جەرلەستەر فورۋمى شىعىس قازاقستاننان شىققان ازاماتتاردىڭ وبلىس ورتالىعىنداعى حاكىم ابايدىڭ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويىپ, تاعزىم ەتۋىنەن باستالدى. بوگەسىنى مەن بۇرالاڭى كوپ ءومىر داڭعىلىندا بيىكتەن كورىنگەن قۇرمەتتى مەيماندار تۋعان جەرىندە تاۋەلسىزدىك جىلدارى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرمەن تانىستى. سوڭعى جىلدارى بوي كوتەرگەن وسكەمەندەگى جاڭا ورتالىق مەشىت, جەكپە-جەك سارايى, جەڭىل اتلەتيكا مانەجى جانە ورتالىق ءجۇزۋ باسسەينى ورنالاسقان سپورت كلاستەرى مەن ەتنواۋىل, سونداي-اق, قالانىڭ وڭتۇستىك-باتىسىندا بوي كوتەرىپ كەلە جاتقان 19-شاعىن اۋداندا بولدى.
«التاي» تەحنوپاركىندە قوناقتارعا وبلىس اۋماعىندا ساتىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «تۋعان جەرگە – تاعزىم», «تۋعان ەل – التىن بەسىگىم», «مەيىرىم», «Tulek.kz», «ەڭبەك بيرجاسى» جانە «جاستار قالاشىعى» سىندى ەلىمىزدە بالاماسى جوق جوبالار تانىستىرىلدى.
ءارى قاراي فورۋم جۇمىسى جەرلەستەردىڭ جىلى جۇزدەسۋىمەن جالعاستى. ايماق باسشىسى فورۋمدى اشا وتىرىپ, جيىننىڭ شىعىستان شىققان ازاماتتارعا وسكەن ولكەنىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستىرۋ ءھام ءوڭىردىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوسۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلعانىن جەتكىزدى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ءوڭىردىڭ جىلدان-جىلعا وركەندەپ كەلە جاتقانىن ناقتى مىسالدارمەن اتاپ وتكەن وبلىس اكىمى شىعىس قازاقستاننان شىققان جەرلەستەرمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋدىڭ ارقاسىندا جۇزدەگەن الەۋمەتتىك-مادەني نىسانداردىڭ بوي كوتەرگەنىن, بۇل جۇمىس ودان ءارى جالعاسىن تابا بەرەتىنىن ايتتى. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ت.سۇلەيمەنوۆ, بەلگىلى مۇنايشى م.قۇلجانوۆ, ايگىلى سپورتشى, قوعام قايراتكەرى د.تۇرلىحانوۆ باستاعان ازاماتتاردىڭ جەرلەستەرىنە ءىرى سپورت كەشەندەرىن سالىپ بەرۋى وزگەلەرگە ۇلگى بولىپ جاتقانىنا توقتالدى.
1970 جىلى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتى ءبىتىرىپ, العاشقى قىزمەتتىك ورلەۋىن باستاعان وسكەمەن قالاسى زينايدا دراگۋنكينا ءۇشىن وتە ىستىق. بۇگىندە رەسەيدىڭ عىلىم, ءبىلىم, اقپاراتتىق ساياسات جانە مادەنيەت جونىندەگى فەدەراتسيا كەڭەسى كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى جانە ماسكەۋدەگى «بلاگوۆەست» حالىقارالىق حالىقتىق كومەك ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن زينايدا فەدوروۆنا ءوزى وسكەن ولكەنىڭ ىستىق قۇشاعىن اۋەجايعا كەلىپ تۇسكەن ساتىنەن اڭعارعانىن جەتكىزدى.
رەسەي قوعامىنداعى بەلگىلى تۇلعا ءوزىنىڭ تۋعان ولكەسىندەگى وڭ وزگەرىستەرگە تاڭدانىسىن جاسىرمادى.
– وبلىس ورتالىعىنىڭ ساۋلەتى ايتارلىقتاي وزگەرىپتى. قالا قۇرىلىسى جاندانىپ, جاڭا نىسانداردىڭ كوپتەپ سالىنىپ جاتقانىن بايقادىم. اسىرەسە, جىپكە تىزگەندەي بىرىنەن سوڭ ءبىرى تۇرعان جاڭا سپورت نىساندارىنا ريزا بولدىم. قالانىڭ سۇلۋلانىپ, اسەمدەنىپ كەتكەنى تاڭعالدىردى. مەنىڭ تۋعان قالام – ءبىر كەزدەگى لەنينوگور, قازىرگى ريددەر شاھارىنا نەمەرەممەن بىرگە باردىم. تۋعان ۇيىمدە بولدىم. ريددەردىڭ دە كەلەشەككە سەنىممەن قادام باسىپ كەلە جاتقانىن كوردىم, – دەيدى كوميتەت ءتورايىمى.
ايتا كەتكەن ءلازىم, اتالعان جيىنعا پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى بىرعانىم ءايتىموۆا دا قاتىستى. «ءوزىنىڭ كىشى وتانىن سۇيە الماعان ادام, ءوزىنىڭ ەلىن دە سۇيە المايدى. سوندىقتان بۇل شارانىڭ قوعامدىق ماڭىزى, ادامگەرشىلىك قىرى وتە ۇلكەن دەۋگە بولادى», دەدى ب.ءايتىموۆا. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, شىعىس ءوڭىرى بۇگىندە ەكونوميكالىق تۇرعىدا قۋاتتى, ءتۇرلى باستامالاردىڭ ورتالىعىنا اينالىپ وتىر.
كۇرشىم اۋدانىنىڭ مارالدى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن گەنەرال-مايور توقتارحان نۇراحمەتوۆ شىعىس ەلىنىڭ تولەرانتتىلىقتىڭ, دوستىقتىڭ مەكەنىنە اينالعانىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. ۇزاق جىلدار بويى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىندە باسشىلىق قىزمەت ەتكەن ۇقك ارداگەرى جوعارعى كەڭەسكە, پارلامەنتكە وسى ولكەدەن دەپۋتات بولىپ سايلانعانىن جەرلەستەرى ۇمىتا قويعان جوق.
جول قۇرىلىسىمەن شۇعىلداناتىن «Road Construction» جشس باس ديرەكتورى قۋات ۇزبەحانوۆ اباي اۋدانىندا قازاقشا كۇرەستەن تۋرنير وتكىزۋگە, اۋداندىق «قالامقاس» ءان-بي انسامبلىنە قارجىلاي قولداۋ كورسەتىپ وتىرعانىن, الداعى ۋاقىتتا دا بۇل باعىتتا جۇمىستار جالعاساتىنىن اتاپ ءوتتى.
ومبى قالاسىنداعى «موستوۆيك» عىلىمي-وندىرىستىك بىرلەستىگى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ۆالەري ۆيحرەۆ ومبى قالاسى باسشىلىعىنىڭ سالەمىن جەتكىزىپ, ەكىجاقتى بىرلەسكەن جۇمىستاردى جانداندىرۋعا ىنتالى ەكەندىكتەرىن اتاپ ءوتتى.
بەسقاراعاي اۋدانىنىڭ تۇلەگى, ىشكى ىستەر ورگانىنىڭ گەنەرال-مايورى رۇستەم حايداروۆ بولسا, ەلىمىزدەگى 500-دەي كەڭەس وداعى باتىرىنىڭ 111-ءى شىعىس وڭىرىنەن شىققانىن, ياعني, ولكەنىڭ ەرلىكتىڭ ورداسى ەكەندىگىن بىلدىرەتىنىن جەتكىزىپ, باتىرلاردى لايىقتى قۇرمەتتەۋ ماقساتىنداعى ۇسىنىستارىن جەتكىزدى.
كىندىك كەسكەن ولكەنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسقىسى كەلگەن جەرلەستەر فورۋمىنا قاتىسۋشىلار مەن شىعىس قازاقستان وبلىسى اكىمدىگى اراسىندا 36 مەموراندۋمعا قول قويىلدى. اتالعان كەلىسىمنىڭ جالپى سوماسى 6,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى. جوبالاردىڭ ىشىندە سەمەيدىڭ تۇيەمويناق ارالىندا تۋريستىك دەمالىس ايماعىن قۇرۋ, تۇرمىستىق حيميا زاۋىتى, سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرى سىندى ءىرى قۇرىلىستار بار. سونداي-اق, جەرلەستەردىڭ كومەگىمەن ءۇرجار اۋدانىندا كىرپىش زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتالعان جوبانىڭ قۇنى 47 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى. ال كۋرچاتوۆ قالاسىنىڭ تۇلەكتەرى اباي ەسكەرتكىشىن ورناتۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇگىندە كورشى ەلدىڭ ءنوۆوسىبىر جانە كراسنويار قالالارىندا تۇراتىن كۋرچاتوۆتىقتار ەسكەرتكىش قارجىسىن ءوز قالتالارىنان تولەيدى. اتاپ ايتقاندا, بارشا كۋرچاتوۆتىقتاردىڭ اتىنان يگور پاۆلوۆ پەن ەلەنا يستومينا قالا الاڭىنا قۇنى 7,5 ميلليون تەڭگەگە باعالانعان حاكىم ابايدىڭ ەسكەرتكىشىن ورناتپاق.
– سىزدەردىڭ جەرلەستەر فورۋمىن وتكىزۋ تۋرالى يدەيالارىڭىزدى ءبىزدىڭ كۋرچاتوۆ قالاسىنىڭ تۋمالارى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قولدادى. وتكەن جىلى بارلىعىمىز جيىلىپ, تۋعان قالامىزعا كومەك كورسەتۋدى ۇيعاردىق. مەموراندۋم قابىلداۋ ماسەلەسى سول كەزدە شەشىلدى, – دەدى «قازاقستان يادرولىق قوعامى» قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ناتاليا جدانوۆا.
بۇدان وزگە, كۋرچاتوۆ قالاسىندا جەڭىس الاڭىنىڭ جانىنداعى گۇلزاردا پوليگوندا جۇمىس ىستەگەن ادامدار تۋرالى ەستەلىك بەلگى قويىلاتىن بولادى. ونى دايىنداۋ مەن ورناتۋدى وسى قالادا تۋىپ-ءوسىپ, ەڭبەك ەتكەن ناتاليا الەكساندروۆنانىڭ ءوزى قارجىلاندىراتىن بولدى. ايتۋىنشا, كۋرچاتوۆتىق جەرلەستەر مەكتەپ, سپورت الاڭىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋدى دە ويلاستىرۋدا.
شەمونايحا اۋدانىندا تۋىپ-ءوسىپ, بۇگىندە التاي ايماعىنىڭ ورتالىعى بارناۋلدا تۇرىپ جاتقان تاتيانا ناگورنياك ۆولچانكا اۋىلىنداعى «ساۋلە» جەتىمدەر ۇيىنە بالالاردىڭ ويىن الاڭىن سالۋعا قاراجات بولەتىن بولدى.
تاعى ءبىر تارتۋ – اياگوز اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىنا ارنالادى. اتالعان اۋداننان تۇلەپ ۇشقان پارلامەنت دەپۋتاتى نۇرتاي سابيليانوۆ پەن مارات شاكەنوۆ ايگىلى اقىن دۋلات باباتاي ۇلىنا ەسكەرتكىش ورناتۋعا شەشىم قابىلدادى.
فورۋم سوڭىندا زينايدا دراگۋنكينا جەتەكشىلىك ەتەتىن «بلاگوۆەست» حالىقتىق كومەك ورتالىعى شىعىس وڭىرىندەگى جەتىم بالالار, كوپبالالى وتباسىلار مەن الەۋمەتتىك تۇرعىدا از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارىنا رەسەيدىڭ اناپا قالاسىنداعى «رۋس» شيپاجايىنا جولداما سىيلادى. ءوز كەزەگىندە ءوڭىر باسشىسى رەسەيدە قوعامدىق-ساياسي قىزمەتىمەن ەرەكشە كوزگە ءتۇسىپ جۇرگەن ز.دراگۋنكيناعا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاعىن بەرۋگە ۇسىنىس جاسادى.
فورۋم بارىسىندا «تۋعان جەرگە – تاعزىم» اكتسياسى شەڭبەرىندە وڭىردە پرجەۆالسكي جىلقىسىن ءوسىرۋ جوسپارلانىپ وتىرعانى بەلگىلى بولدى. اتالعان جوبانىڭ باستاماشىسى – بەلگىلى ەتنولوگ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى احمەت توقتاباي. جابايى جىلقىلاردىڭ تۇقىمى الەمدە مىڭعا جۋىق قانا ەكەن. بۇل جوبا 2014-2016 جىلدارعا جوسپارلانىپ وتىر. كەلىسىمنىڭ جالپى سوماسى 10 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى.
– مەنىڭ جوبامنىڭ ماقساتى – تاريحي ادىلەتتىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ, جوعالىپ بارا جاتقان جىلقى ءتۇرىن تاريحي وتانىنا قايتارۋ. بۇگىندە بۇكىل الەمدە ەكوتۋريزم سالاسى دامىپ كەلەدى. وسى ارقىلى جەرگىلىكتى جەرلەردىڭ فلوراسى مەن فاۋناسى قالپىنا كەلتىرىلىپ جاتىر. ءبىز گەرمانيانىڭ جانۋارلار ساياباعى جەتەكشىلەرىمەن كەلىسسوز جۇرگىزدىك. ولار بىزبەن ارىپتەستىككە دايىن ەكەندىكتەرىن مالىمدەدى. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان بويىنشا بۇل جانۋاردان 5-6 باس قانا قالدى. جۋىردا شىعىس قازاقستانعا 2-3 پرجەۆالسكي جىلقىسىن اكەلىپ, كوبەيتۋگە كىرىسەمىز, – دەدى ا.توقتاباي.
پرجەۆالسكي جىلقىلارىن زايسان اۋدانىنداعى سارىتەرەك اۋىلى ماڭىندا ءوسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتالعان جوباعا اۋدان اكىمدىگى 500 گەكتاردان استام جەر تەلىمىن بولگەن ەكەن.
سونداي-اق, جەرلەستەر فورۋمىنىڭ قوناقتارى «ازيا-اۆتو» اق زاۋىتىندا, اۋليە ترويتسكي شىركەۋىندە بولىپ, «تۋعان ەل – التىن بەسىگىم» اكتسياسى شەڭبەرىندە ۇيىمداستىرىلعان بەسقاراعاي اۋدانىنىڭ وبلىس ورتالىعىنداعى مادەني كۇندەرىنە قاتىستى. كەشكىلىك وبلىستىق ساۋلەتتىك-ەتنوگرافيالىق جانە تابيعي-لاندشافتتىق قورىق-مۇراجايىندا الاۋ جاعىپ, جاستىق شاقتارىن ەسكە الىسىپ, سىر شەرتىستى. «اركىمنىڭ ءوز جەرى مىسىر ءشارى» دەگەندەي, تۋعان جەرگە جينالعان جەرلەستەر باسقوسۋدان ارقا-جارقا بولىپ, سەيىلىپ قايتتى.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان».
وسكەمەن.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەسىمحان ورىنباەۆ.
بۇگىندە الىس جانە جاقىن شەتەلدەردە, ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن شىعىس ءوڭىرىنىڭ ەسىمى ەلگە بەلگىلى تۋمالارى وسكەمەندە باسقوستى. ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ باستاماسىمەن تۇڭعىش رەت ۇيىمداستىرىلعان «جەرلەستەر فورۋمىنا» جەتپىستەن اسا وسى ولكەدەن تۇلەپ ۇشقان ازاماتتار كەلدى. كىندىك قانى تامعان جەردەن جىراقتا جۇرگەن جەرلەستەردىڭ ىشىندە رەسمي تۇلعالار دا, لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر دە, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى دە, كاسىپكەرلەر دە, تانىمال ساراپشىلار دا, مادەنيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرى دە بار.
جەرلەستەر فورۋمى شىعىس قازاقستاننان شىققان ازاماتتاردىڭ وبلىس ورتالىعىنداعى حاكىم ابايدىڭ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويىپ, تاعزىم ەتۋىنەن باستالدى. بوگەسىنى مەن بۇرالاڭى كوپ ءومىر داڭعىلىندا بيىكتەن كورىنگەن قۇرمەتتى مەيماندار تۋعان جەرىندە تاۋەلسىزدىك جىلدارى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرمەن تانىستى. سوڭعى جىلدارى بوي كوتەرگەن وسكەمەندەگى جاڭا ورتالىق مەشىت, جەكپە-جەك سارايى, جەڭىل اتلەتيكا مانەجى جانە ورتالىق ءجۇزۋ باسسەينى ورنالاسقان سپورت كلاستەرى مەن ەتنواۋىل, سونداي-اق, قالانىڭ وڭتۇستىك-باتىسىندا بوي كوتەرىپ كەلە جاتقان 19-شاعىن اۋداندا بولدى.
«التاي» تەحنوپاركىندە قوناقتارعا وبلىس اۋماعىندا ساتىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «تۋعان جەرگە – تاعزىم», «تۋعان ەل – التىن بەسىگىم», «مەيىرىم», «Tulek.kz», «ەڭبەك بيرجاسى» جانە «جاستار قالاشىعى» سىندى ەلىمىزدە بالاماسى جوق جوبالار تانىستىرىلدى.
ءارى قاراي فورۋم جۇمىسى جەرلەستەردىڭ جىلى جۇزدەسۋىمەن جالعاستى. ايماق باسشىسى فورۋمدى اشا وتىرىپ, جيىننىڭ شىعىستان شىققان ازاماتتارعا وسكەن ولكەنىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستىرۋ ءھام ءوڭىردىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوسۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلعانىن جەتكىزدى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ءوڭىردىڭ جىلدان-جىلعا وركەندەپ كەلە جاتقانىن ناقتى مىسالدارمەن اتاپ وتكەن وبلىس اكىمى شىعىس قازاقستاننان شىققان جەرلەستەرمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋدىڭ ارقاسىندا جۇزدەگەن الەۋمەتتىك-مادەني نىسانداردىڭ بوي كوتەرگەنىن, بۇل جۇمىس ودان ءارى جالعاسىن تابا بەرەتىنىن ايتتى. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ت.سۇلەيمەنوۆ, بەلگىلى مۇنايشى م.قۇلجانوۆ, ايگىلى سپورتشى, قوعام قايراتكەرى د.تۇرلىحانوۆ باستاعان ازاماتتاردىڭ جەرلەستەرىنە ءىرى سپورت كەشەندەرىن سالىپ بەرۋى وزگەلەرگە ۇلگى بولىپ جاتقانىنا توقتالدى.
1970 جىلى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتى ءبىتىرىپ, العاشقى قىزمەتتىك ورلەۋىن باستاعان وسكەمەن قالاسى زينايدا دراگۋنكينا ءۇشىن وتە ىستىق. بۇگىندە رەسەيدىڭ عىلىم, ءبىلىم, اقپاراتتىق ساياسات جانە مادەنيەت جونىندەگى فەدەراتسيا كەڭەسى كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى جانە ماسكەۋدەگى «بلاگوۆەست» حالىقارالىق حالىقتىق كومەك ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن زينايدا فەدوروۆنا ءوزى وسكەن ولكەنىڭ ىستىق قۇشاعىن اۋەجايعا كەلىپ تۇسكەن ساتىنەن اڭعارعانىن جەتكىزدى.
رەسەي قوعامىنداعى بەلگىلى تۇلعا ءوزىنىڭ تۋعان ولكەسىندەگى وڭ وزگەرىستەرگە تاڭدانىسىن جاسىرمادى.
– وبلىس ورتالىعىنىڭ ساۋلەتى ايتارلىقتاي وزگەرىپتى. قالا قۇرىلىسى جاندانىپ, جاڭا نىسانداردىڭ كوپتەپ سالىنىپ جاتقانىن بايقادىم. اسىرەسە, جىپكە تىزگەندەي بىرىنەن سوڭ ءبىرى تۇرعان جاڭا سپورت نىساندارىنا ريزا بولدىم. قالانىڭ سۇلۋلانىپ, اسەمدەنىپ كەتكەنى تاڭعالدىردى. مەنىڭ تۋعان قالام – ءبىر كەزدەگى لەنينوگور, قازىرگى ريددەر شاھارىنا نەمەرەممەن بىرگە باردىم. تۋعان ۇيىمدە بولدىم. ريددەردىڭ دە كەلەشەككە سەنىممەن قادام باسىپ كەلە جاتقانىن كوردىم, – دەيدى كوميتەت ءتورايىمى.
ايتا كەتكەن ءلازىم, اتالعان جيىنعا پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى بىرعانىم ءايتىموۆا دا قاتىستى. «ءوزىنىڭ كىشى وتانىن سۇيە الماعان ادام, ءوزىنىڭ ەلىن دە سۇيە المايدى. سوندىقتان بۇل شارانىڭ قوعامدىق ماڭىزى, ادامگەرشىلىك قىرى وتە ۇلكەن دەۋگە بولادى», دەدى ب.ءايتىموۆا. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, شىعىس ءوڭىرى بۇگىندە ەكونوميكالىق تۇرعىدا قۋاتتى, ءتۇرلى باستامالاردىڭ ورتالىعىنا اينالىپ وتىر.
كۇرشىم اۋدانىنىڭ مارالدى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن گەنەرال-مايور توقتارحان نۇراحمەتوۆ شىعىس ەلىنىڭ تولەرانتتىلىقتىڭ, دوستىقتىڭ مەكەنىنە اينالعانىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. ۇزاق جىلدار بويى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىندە باسشىلىق قىزمەت ەتكەن ۇقك ارداگەرى جوعارعى كەڭەسكە, پارلامەنتكە وسى ولكەدەن دەپۋتات بولىپ سايلانعانىن جەرلەستەرى ۇمىتا قويعان جوق.
جول قۇرىلىسىمەن شۇعىلداناتىن «Road Construction» جشس باس ديرەكتورى قۋات ۇزبەحانوۆ اباي اۋدانىندا قازاقشا كۇرەستەن تۋرنير وتكىزۋگە, اۋداندىق «قالامقاس» ءان-بي انسامبلىنە قارجىلاي قولداۋ كورسەتىپ وتىرعانىن, الداعى ۋاقىتتا دا بۇل باعىتتا جۇمىستار جالعاساتىنىن اتاپ ءوتتى.
ومبى قالاسىنداعى «موستوۆيك» عىلىمي-وندىرىستىك بىرلەستىگى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ۆالەري ۆيحرەۆ ومبى قالاسى باسشىلىعىنىڭ سالەمىن جەتكىزىپ, ەكىجاقتى بىرلەسكەن جۇمىستاردى جانداندىرۋعا ىنتالى ەكەندىكتەرىن اتاپ ءوتتى.
بەسقاراعاي اۋدانىنىڭ تۇلەگى, ىشكى ىستەر ورگانىنىڭ گەنەرال-مايورى رۇستەم حايداروۆ بولسا, ەلىمىزدەگى 500-دەي كەڭەس وداعى باتىرىنىڭ 111-ءى شىعىس وڭىرىنەن شىققانىن, ياعني, ولكەنىڭ ەرلىكتىڭ ورداسى ەكەندىگىن بىلدىرەتىنىن جەتكىزىپ, باتىرلاردى لايىقتى قۇرمەتتەۋ ماقساتىنداعى ۇسىنىستارىن جەتكىزدى.
كىندىك كەسكەن ولكەنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسقىسى كەلگەن جەرلەستەر فورۋمىنا قاتىسۋشىلار مەن شىعىس قازاقستان وبلىسى اكىمدىگى اراسىندا 36 مەموراندۋمعا قول قويىلدى. اتالعان كەلىسىمنىڭ جالپى سوماسى 6,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى. جوبالاردىڭ ىشىندە سەمەيدىڭ تۇيەمويناق ارالىندا تۋريستىك دەمالىس ايماعىن قۇرۋ, تۇرمىستىق حيميا زاۋىتى, سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرى سىندى ءىرى قۇرىلىستار بار. سونداي-اق, جەرلەستەردىڭ كومەگىمەن ءۇرجار اۋدانىندا كىرپىش زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتالعان جوبانىڭ قۇنى 47 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى. ال كۋرچاتوۆ قالاسىنىڭ تۇلەكتەرى اباي ەسكەرتكىشىن ورناتۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇگىندە كورشى ەلدىڭ ءنوۆوسىبىر جانە كراسنويار قالالارىندا تۇراتىن كۋرچاتوۆتىقتار ەسكەرتكىش قارجىسىن ءوز قالتالارىنان تولەيدى. اتاپ ايتقاندا, بارشا كۋرچاتوۆتىقتاردىڭ اتىنان يگور پاۆلوۆ پەن ەلەنا يستومينا قالا الاڭىنا قۇنى 7,5 ميلليون تەڭگەگە باعالانعان حاكىم ابايدىڭ ەسكەرتكىشىن ورناتپاق.
– سىزدەردىڭ جەرلەستەر فورۋمىن وتكىزۋ تۋرالى يدەيالارىڭىزدى ءبىزدىڭ كۋرچاتوۆ قالاسىنىڭ تۋمالارى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قولدادى. وتكەن جىلى بارلىعىمىز جيىلىپ, تۋعان قالامىزعا كومەك كورسەتۋدى ۇيعاردىق. مەموراندۋم قابىلداۋ ماسەلەسى سول كەزدە شەشىلدى, – دەدى «قازاقستان يادرولىق قوعامى» قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ناتاليا جدانوۆا.
بۇدان وزگە, كۋرچاتوۆ قالاسىندا جەڭىس الاڭىنىڭ جانىنداعى گۇلزاردا پوليگوندا جۇمىس ىستەگەن ادامدار تۋرالى ەستەلىك بەلگى قويىلاتىن بولادى. ونى دايىنداۋ مەن ورناتۋدى وسى قالادا تۋىپ-ءوسىپ, ەڭبەك ەتكەن ناتاليا الەكساندروۆنانىڭ ءوزى قارجىلاندىراتىن بولدى. ايتۋىنشا, كۋرچاتوۆتىق جەرلەستەر مەكتەپ, سپورت الاڭىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋدى دە ويلاستىرۋدا.
شەمونايحا اۋدانىندا تۋىپ-ءوسىپ, بۇگىندە التاي ايماعىنىڭ ورتالىعى بارناۋلدا تۇرىپ جاتقان تاتيانا ناگورنياك ۆولچانكا اۋىلىنداعى «ساۋلە» جەتىمدەر ۇيىنە بالالاردىڭ ويىن الاڭىن سالۋعا قاراجات بولەتىن بولدى.
تاعى ءبىر تارتۋ – اياگوز اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىنا ارنالادى. اتالعان اۋداننان تۇلەپ ۇشقان پارلامەنت دەپۋتاتى نۇرتاي سابيليانوۆ پەن مارات شاكەنوۆ ايگىلى اقىن دۋلات باباتاي ۇلىنا ەسكەرتكىش ورناتۋعا شەشىم قابىلدادى.
فورۋم سوڭىندا زينايدا دراگۋنكينا جەتەكشىلىك ەتەتىن «بلاگوۆەست» حالىقتىق كومەك ورتالىعى شىعىس وڭىرىندەگى جەتىم بالالار, كوپبالالى وتباسىلار مەن الەۋمەتتىك تۇرعىدا از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارىنا رەسەيدىڭ اناپا قالاسىنداعى «رۋس» شيپاجايىنا جولداما سىيلادى. ءوز كەزەگىندە ءوڭىر باسشىسى رەسەيدە قوعامدىق-ساياسي قىزمەتىمەن ەرەكشە كوزگە ءتۇسىپ جۇرگەن ز.دراگۋنكيناعا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاعىن بەرۋگە ۇسىنىس جاسادى.
فورۋم بارىسىندا «تۋعان جەرگە – تاعزىم» اكتسياسى شەڭبەرىندە وڭىردە پرجەۆالسكي جىلقىسىن ءوسىرۋ جوسپارلانىپ وتىرعانى بەلگىلى بولدى. اتالعان جوبانىڭ باستاماشىسى – بەلگىلى ەتنولوگ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى احمەت توقتاباي. جابايى جىلقىلاردىڭ تۇقىمى الەمدە مىڭعا جۋىق قانا ەكەن. بۇل جوبا 2014-2016 جىلدارعا جوسپارلانىپ وتىر. كەلىسىمنىڭ جالپى سوماسى 10 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى.
– مەنىڭ جوبامنىڭ ماقساتى – تاريحي ادىلەتتىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ, جوعالىپ بارا جاتقان جىلقى ءتۇرىن تاريحي وتانىنا قايتارۋ. بۇگىندە بۇكىل الەمدە ەكوتۋريزم سالاسى دامىپ كەلەدى. وسى ارقىلى جەرگىلىكتى جەرلەردىڭ فلوراسى مەن فاۋناسى قالپىنا كەلتىرىلىپ جاتىر. ءبىز گەرمانيانىڭ جانۋارلار ساياباعى جەتەكشىلەرىمەن كەلىسسوز جۇرگىزدىك. ولار بىزبەن ارىپتەستىككە دايىن ەكەندىكتەرىن مالىمدەدى. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان بويىنشا بۇل جانۋاردان 5-6 باس قانا قالدى. جۋىردا شىعىس قازاقستانعا 2-3 پرجەۆالسكي جىلقىسىن اكەلىپ, كوبەيتۋگە كىرىسەمىز, – دەدى ا.توقتاباي.
پرجەۆالسكي جىلقىلارىن زايسان اۋدانىنداعى سارىتەرەك اۋىلى ماڭىندا ءوسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتالعان جوباعا اۋدان اكىمدىگى 500 گەكتاردان استام جەر تەلىمىن بولگەن ەكەن.
سونداي-اق, جەرلەستەر فورۋمىنىڭ قوناقتارى «ازيا-اۆتو» اق زاۋىتىندا, اۋليە ترويتسكي شىركەۋىندە بولىپ, «تۋعان ەل – التىن بەسىگىم» اكتسياسى شەڭبەرىندە ۇيىمداستىرىلعان بەسقاراعاي اۋدانىنىڭ وبلىس ورتالىعىنداعى مادەني كۇندەرىنە قاتىستى. كەشكىلىك وبلىستىق ساۋلەتتىك-ەتنوگرافيالىق جانە تابيعي-لاندشافتتىق قورىق-مۇراجايىندا الاۋ جاعىپ, جاستىق شاقتارىن ەسكە الىسىپ, سىر شەرتىستى. «اركىمنىڭ ءوز جەرى مىسىر ءشارى» دەگەندەي, تۋعان جەرگە جينالعان جەرلەستەر باسقوسۋدان ارقا-جارقا بولىپ, سەيىلىپ قايتتى.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان».
وسكەمەن.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەسىمحان ورىنباەۆ.
