بۇل ءشادى جاڭگىر ۇلىنىڭ 1913 جىلى «ايقاپ» جۋرنالىنا شىققان «قازاقتارعا سالەم حات» دەگەن ولەڭىنىڭ العاشقى جولدارى. عالىم-زەرتتەۋشى نەمات كەلىمبەتوۆ ايتقانداي, ءجۇز مىڭ جولداي ولەڭ-جىر جازىپ, ونىڭ جەتپىس بەس مىڭداي جولى تىرىسىندە ورىنبور, قازان, تاشكەنت قالالارىندا جارىق كورگەن ءشادى اقىننىڭ وسى ولەڭىنە كوڭىل كوزىن جىبەرىپ, سانادا سارالاساڭىز شايىردىڭ حالقىنا دەگەن جاناشىرلىعى مەن ىڭكار سەزىمىن, تولاسسىز كۇرەستەرى اياۋسىز جانشىلعان جۇرتىنىڭ شاراسىز حالىنە كۇيىنىپ, ءوز اتالارى ابىلاي, قاسىم, كەنەسارى كەتكەن سوڭ ەل ىشىندە بىلگەنىن ىستەگەن وزبىر كۇشكە دەگەن ىزا-كەگىن كوكىرەگى وكسىككە تولىپ وتىرىپ جازعانىن تەرەڭ تۇيسىنەسىز.
شىعىس شايىرلارىنىڭ سوڭى, اسىلدىڭ سىنىعى سانالاتىن ءشادىنىڭ ەل تاعدىرىنا الابوتەن الاڭداپ, قازاقتىڭ كەشەگى داۋرەندى زامانىنىڭ سوڭى قايدا اپارىپ سوقتىراتىنىنا جاۋاپ ىزدەپ, الاساپىران كۇي كەشكەنىن اينا-قاتەسىز ۇقتىراتىن بۇل ولەڭدەگى:
«قاتارىنان قالىپ قور بولماق,
بىرلىك جوق, اۋىز الاسى.
كەيىنگى ارتىن ويلاپ-اق,
قازاقتىڭ اتا-باباسى,
بولار دەپ قونىس الىپ ەد,
ارقا مەن سىردىڭ سالاسى.
كوپ ەدى قازاق جەرىنىڭ
وزەن-سۋ, ادىر دالاسى.
ورنامادىق كەنت سالىپ,
جوقتا ەشكىم تالاسى
بۇل جەردەن قازاق ايىرىلسا,
سونان سوڭ قايدا بارادى؟..» دەگەن سۇراق تەك اقىندى عانا ەمەس, بۇكىل قازاقتى تولعاندىرعان ساۋال ەدى. ءشادى جۇرتتىڭ ءسوزىن سويلەدى, ويتكەنى ونىڭ تىلەگى حالىقتىڭ ارمان-مۇڭىمەن ۇندەس بولدى.
حاندىق بيلىك جويىلىپ, ەل تىزگىنى جات جۇرتتىڭ قولىنا تيگەن زاماندا حالقىنىڭ بولاشاق تاعدىرى وزىق ويلى, كوكىرەگى وياۋ, كوزى اشىق, ءىلىم-ءبىلىمى تولىسقان, دانالىققا قول سوزعان, ىزگىلىكتىڭ جولىنان اداسپاس ادامداردى قاشاندا ەرەكشە تولعاندىرعان. ءشادى جاڭگىر ۇلى تالاسسىز وسى توپتان تابىلدى.
اقىننىڭ ۇلى اتاسى ابىلاي حاننىڭ «ەلىمدى وتىرىقشىلىققا جەتكىزە المادىم, جەر ەمشەگىن ەمدىرە المادىم, ءبىلىمدى, ساۋاتتى جۇرتتىڭ قاتارىنا قوسا المادىم. بۇكىل عۇمىرىم جورتۋىلمەن ءوتتى» دەگەن وكىنىشى كوپكە ءمالىم. ابىلايدىڭ ارمانى ءشادىنى دە از تولعاندىرماعان. سوندىقتان ول قازاقتى وتىرىقشى ەل بولۋعا, ءبىلىم-عىلىم ۇيرەنۋگە ۇندەپ, ورەلى, كەڭ تىنىستى ولەڭدەر جازدى ءارى ونىسىن حالقىنا جەتكىزە ءبىلدى.
جالپى, ءشادى جاڭگىر ۇلى ەڭبەكتەرىنىڭ باسىم بولىگى يسلام ءدىنى ءىلىمىن ناسيحاتتاۋ, ءتۇسىندىرۋ باعىتىندا بولعان. دەسەك تە قازاقتىڭ قامىن ويلاپ جازعان, جۇرتىن ءىلىم-ءبىلىم ۇيرەنۋگە شاقىرعان, جاقسىعا جاقىنداپ, جاماننان جيرەنۋگە ۇندەگەن تۋىندىلارى بارشىلىق.
ءشادى اقىننىڭ «مىنەز» دەگەن ولەڭىندە:
«ەسەكتەي ءحالى كەيبىر ادامداردىڭ,
كوڭىلى تار, كوزى سوقىر جامانداردىڭ.
سارى جەز بەن سارى التىندى ايىرمايتىن
سىنىنان ساقتا, اللا, نادانداردىڭ...
...يت بىلەر سىيلاعاندى, نادان بىلمەس,
سويلەگەن ءسوزدىڭ ءمانىن جامان بىلمەس.
قاباعان قانشا ارلان بولعانمەنەن,
اس قۇيعان اتىن اتاپ ادامعا ۇرمەس», دەگەن جولدار بار. اقىن وسى شۋماعى ارقىلى بارلىق جاماندىق ناداندىقتان شىعاتىنىن, قازاقتىڭ كوزى سوقىر جامانداردان تارتقان تاقسىرەتى قارا جەردىڭ بەلىن قايىستىرار دەڭگەيدە بولعانىن ۇقتىرادى.
«اللانىڭ ادام باسى دوبى» دەگەن,
قۋسا دا قالاي قاراي دومالايدى.
بولعانمەن قانشا كۇشى تىرەۋلەنگەن,
ارامنىڭ ارەكەتى قۇرالمايدى...» دەيدى اقىن. مۇنداي پايىمدار ءدىني ساۋاتتى, پاراساتتى ءشادىنىڭ تۋىندىلارىندا كوپتەپ كەزدەسەدى. ونىڭ وسى ىسپەتتى وي-يىرىمدەرى – ومىردەن كورگەنى مەن تۇيگەنى مول اقىننىڭ ابدەن وي ەلەگىنەن وتكىزگەن تۇجىرىمدارىنىڭ جەمىسى.
ول – شىعىس كلاسسيكالىق ادەبيەتىنىڭ نازيرالىق ۇلگىسىن جەتە مەڭگەرگەن, اعارتۋشىلىق باعىتتاعى اۋقىمدى تاقىرىپتاردى جىرلاعان عۇلاما شايىر.
قازاق رۋحانياتىنىڭ قازىناسىنا «نازىم سىيار ءشاريف», «نازىم ءشاھار ءدارۋىش», «شايحى بارسيسا», «بەتاشار», «قامار-زامان», «حاتىمتاي حيكاياسى», ء«حازىرات ەسكەندىر», «تاريحي ابىلاي حان», «يبراحيم حالي-لۋللاھ», «مۇسا پەرعاۋىن حيكاياسى», «اھۋال قيامەت» ءتارىزدى داستاندار مەن تولعاۋلارى باستاعان كوپتەگەن شىعارماسىن تارتۋ ەتكەن ءشادى جاڭگىر ۇلى كۇردەلى تۇلعا. ونىڭ مۇرالارى اجەپتاۋىر زەرتتەلگەن, دەسەك تە, تۋىندىلارىن بۇگىنگى قوعامعا قازىرگى زاماناۋي تەحنولوگيا-قۇرالدار ارقىلى ءتۇسىندىرۋ, دارىپتەۋ ۇمىت قالدى. بۇل ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا بەت بۇرساق, بۇگىنگى قازاق قوعامىن رۋحاني تۇرعىدا بايىتۋعا, ءداستۇرلى يسلام ءدىنىن تۇسىندىرۋدەگى كەيبىر تەرىس كوزقاراستاردىڭ جولىن كەسۋگە وڭ قادام جاسالعان بولار ەدى.
