سول مايدانگەر اكەلەردىڭ قانى مەن جانىنان, رۋحى مەن تانىنەن جارالعان, سوعىس اقيقاتى مەن مايدان ءومىرىنىڭ سۇراپىل بەتتەرى, سوعىستان كەيىنگى اۋىل ءومىرى ءسابي سانامىزعا, نارەستە جۇرەگىمىزگە سول كىسىلەردىڭ بويى ارقىلى دارىپ, ويى ارقىلى سىڭگەن... مەن بىلەتىن ەل اعاسى – قازتاي ۇلتاراقوۆ سونداي ەلىن, جەرىن ساعىنىپ, مايدان دالاسىنان امان ورالعان رۋحى مىقتى, ۇلتجاندى اكەلەردىڭ, ارداقتى اعالاردىڭ, تامىرى تەرەڭ, تاعدىرلى تۇلعالاردىڭ ءبىرى ەدى.
جاراتىلىسىنان قاعىلەز ويلى, قايسار جان سوعىسقا ون جەتىگە تولار-تولماس جاسىندا ءوز ەركىمەن اتتانادى. 1942 جىلى كىشى كومانديرلەر دايىندايتىن ارناۋلى چكالوۆ پولك مەكتەبىندە وقىپ, قان مايداننىڭ تورىنەن ءبىر-اق شىعادى. سمولەنسك, كالينين باعىتىنداعى شايقاستارعا قاتىسادى. 1943 جىلدىڭ ناۋرىزىندا قاتتى جاراقاتتانىپ, ۇزاق جاتىپ, ەمدەلەدى. ەلگە قايتارىلادى. ءبىر قولىن زۇلمات قىرعىننىڭ قاندى قاسابىنا بەرىپ, ءوزى تۋعان جەتىسۋ جەرىنىڭ ەڭ ءبىر تابيعاتى سۇلۋ اسپانتاۋلار وڭىرىنە كەلگەن, جاسى نەبارى 21-دەن اسار-اسپاس كەزەڭدەگى ءومىر كورگەن, قان كەشىپ, اجالمەن سان بەتتەسكەن, جەرۇستى تىرشىلىگىنىڭ قادىر-قاسيەتىن بار بولمىسىمەن سەزىنەتىن جاس ادام ەڭبەك مايدانىنا ويلانىپ, تولعانباي بىردەن ارالاسادى. ءوزى تۋعان ساتى ۇجىمشارىندا ەسەپشى بولىپ ەڭبەك جولىن باستايدى. بۇل – 1943 جىلدىڭ جازى.
ول 1949-1957 جىلدار ارالىعىندا ساتى ۇجىمشارىنىڭ باسقارما توراعاسى بولادى. جانى تابيعاتقا جاقىن, تۋمىسىنان ەڭبەكقور جاننىڭ سوعىس تاۋقىمەتىن تارتقان اۋىلدىڭ وتىمەن كىرىپ, ك ۇلىمەن شىعىپ ءجۇرىپ جاساعان ەڭبەگىن ەل-جۇرت ءالى كۇنگە اڭىز ەتىپ ايتادى. ءبىر شەتى اتاقتى اسى جايلاۋىنا الىپ بارار جىڭىشكە, دالاشىقتىڭ سۇلۋلىعىنا كوز تويماس, ءبىر شەتى ءۇش مەركى مەن جالاڭاشتىڭ جان-جۇرەگىڭدى باۋراپ اكەتەر كورىنىسىنە جالعاسار, ساتى مەن كۇرمەتىنىڭ باسىنداعى سىمباتىنا ءسوز جەتپەس, ارۋ قىزدىڭ مولدىرەگەن كوز جاسىنداي تۇنعان اياۋلى كولسايدىڭ جاعاسىن كەزىپ, تۋعان اۋىلىنىڭ تۇرمىسىن جولعا قويعان جاس باسشىنىڭ سيرەك بىتەر العىرلىعى بولماسا, ساتى اۋىلىنىڭ تاعدىرى قالاي بولار ەدى؟! قايران اعالارىم-اي! ەكى زامان اراسىنا دانەكەر بولىپ ءجۇرىپ, ەلى ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتكەن قازتاي اعانىڭ سول ەرەن ىستەرىنىڭ كوزىندەي بولعان ساتى اۋىلىنداعى ءالى كۇن يىعىن ۋاقىتقا بەرمەي, ەڭسە تىكتەپ تۇرعان ەسكى ۇيلەردى كورگەندە ىشتەي ەرىكسىز ريزا بولاسىز... بىردە اتقا قونىپ, سوناۋ قىرعىزدىڭ قاراڭعى قولتىقتارىنا دەيىن ارالاپ, ۇجىمشاردىڭ امان قالعان از مالىنا قولايلى جايىلىم ىزدەسە, بىردە ەل تىلەگىن ارقالاپ, جاياۋ-جالپىلاپ ءجۇرىپ, جەتىمدەر مەن جەسىرلەردىڭ كوڭىلىن اۋلاعان, ەڭبەك مايدانىنا جەگە بىلگەن اعانىڭ قايسار ءجۇزى كوز الدىما ەلەستەيدى.
قازتاي اعا, قازتاي اعا سىندى شاعىن اۋىلداردىڭ قىسقا قولىن ۇزارتىپ, اۋزىن اققا ىلىكتىرگەن قوعامشىل, كوپشىل, تاباندى باسشى بولعان اعالار ەلەستەيدى... «سول قولدى سوعىسقا بەرىپ ەدىم, وتان ءۇشىن قان توگىپ ەدىم», دەگەن كىرىپتار سوزدەردىڭ بىردە-ءبىرىن اۋزىنا الماي, «ەتىگىمەن سۋ كەشە ءجۇرىپ» ەل باسقارعان اعانىڭ اتى سوعىستان كەيىنگى جىلداردا ەسىن ەندى-ەندى جيناي باستاعان كەگەن, نارىنقول, شونجى سەكىلدى ىرگەلەس اۋىل-ايماقتارعا تەز تارايدى... بىرەۋى – ەرتە, بىرەۋى سوعىس مايدانىنان كەش ورالعان ەر-ازاماتتاردىڭ ۇستەرىنەن سارى گيمناستەركاسىن تاستاپ ۇلگەرمەي, ەل ىسىنە قىزۋ ارالاسىپ كەتكەن جىلدار ەل-ەلدە, جەر-جەردە ءار ايماقتىڭ ءوز باسشىلارىن, تۇلعالى ازاماتتارىن سومدادى. نۇرمامبەت ۇلى قازتاي دەيتىن العىر ويلى جاس جىگىت سول تۇستا الدان كورىنگەن, اقىلى مەن ءىسى كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىققانداردىڭ ءبىرى بولدى. ەلى-جۇرتىنا اعا بولا بىلگەن جاس باسشى اۋىلدا, اۋداندا ءارتۇرلى باسشىلىق قىزمەتتەر اتقاردى...
الماتى سەكىلدى استانالىق وبلىستىڭ الدەنەشە اۋدانىن باسقارعان, وبلىستا اسانباي اسقاروۆ سەكىلدى بىلىكتى باسشى, بەدەلدى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرىمەن قاتار ءجۇرىپ, قىزمەت ەتكەن جىلدار قازتاي ۇلتاراقوۆتى ۇلكەن ۇيىمداستىرۋشى, ءوز ءىسىنىڭ شەبەرى, حالىققا جاقىن باسشى رەتىندە تانىتتى. التاي مەن اتىراۋ اراسىنان كەلىپ, استانالىق وبلىستىڭ وزگەرىس, جاڭالىقتارىمەن تانىسىپ, تاجىريبە الماسۋ ءىسى دە جان-جاقتى ءجۇردى. تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ دەيتىن ۇلكەن ناۋقانمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن بۇل جىلدار الماتى وبلىسىنىڭ دا قولتىق جايىپ, كوسىلۋىنە مول مۇمكىندىك بەردى. «تۋرا بيدە تۋعان جوق, تۋعاندى بيدە يمان جوق», دەيتىن ۇلى قاعيداعا ءسوزى مەن ءىسىن بايلاپ وسكەن قازتاي اعانىڭ قايدا جۇرسە دە, قانداي قىزمەت ىستەسە دە ويىن تۋرا ايتار مىنەزى مەن تاباندىلىعى, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جاي-جاپسارىن مىقتى بىلەتىن كاسىبيلىك قابىلەت-قارىمىنىڭ كەڭدىگى مەن تەرەڭدىگى سول تۇستا وبلىس, رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە اسا جوعارى باعالانىپ, وردەن, مەدالدارمەن ماراپاتتالعانى ەلگە بەلگىلى.
قازتاي ۇلتاراقوۆ – سول ۋاقىت تاڭداۋى مەن تابيعي سۇرىپتاۋدان جاڭىلماي وتكەن, ەلىنە العاۋسىز, ادال قىزمەت ەتكەن, كەسەك مىنەزدى, كەڭ ءبىتىمدى جانداردىڭ ءبىرى ەدى. بۇلاي دەۋىمنىڭ سىرى بار, ءجونى دە بار. حالىق جادى – قاتال سىنشى. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن مارقۇم اعامىز بالعابەك قىدىربەك ۇلى دەيتىن قابىرعالى قالامگەر, ۇلكەن جۋرناليست, ويىن تۋرا ايتاتىن الاش جۇرتىنىڭ العىر ويلى پەرزەنتىنىڭ مىنا ءبىر ءسوزى ەسىمە ءتۇسىپ وتىر. – نۇرلان, سەنىڭ قازتاي اعاڭنىڭ جالعىز قولمەن اڭدى قالاي اتاتىنىن كوردىڭ بە؟ – دەدى توتەدەن سۇراق قويىپ. – ەستۋىم بار... – كورۋىڭ كەرەك ەدى... قازاق «قۇرالايدى كوزگە اتقان» دەگەندى وسى قازتاي اعالارىڭ سەكىلدىلەردى كورگەندە ايتقان بولۋى ءتيىس... ءجا... ايتايىن دەگەنىم قازتاي ەكەۋمىز سەندەردىڭ ءتاڭىرتاۋلارىڭدى ارالاپ قايتتىق. ارمانسىز... «ورگە سالسا, توسكە وزار» ناعىزدىڭ ءوزى! جۇيرىك. تاۋ-تاستى ارالاعاندا جەتكىزبەيدى. اڭگىمەشىل. مەن بىلمەيتىن كوپ اڭگىمە ەستىدىم. كولسايعا بارىپ, بابام قاراسايدىڭ ءىزى جاتقان جەردى يىسكەپ قايتتىم... سەنىڭ اۋىلىڭ شالكودە مەن ايعايتاسقا جەتە المادىق... – كەلەسى جاز قازتاي اعا ەكەۋىڭىزدى الىپ, بىرگە بارىپ قايتايىق, – دەدىم. – بۇيىرسا! وكىنىشكە قاراي, سول اڭگىمەدەن سوڭ ءبىر جەتىدەي وتەر-وتپەس ۋاقىت ىشىندە, ويدا-جوقتا بالعابەك اعادان كوز جازىپ قالدىق. اعامەن بىرگە شالكودەگە بارۋ بۇيىرمادى. مۇنى ايتىپ وتىرعانىم قازتاي اعا ءوزى تۋعان ولكە تۋرالى ەل اۋزىندا ساقتالعان اڭگىمەلەردى كوپ بىلەتىن. اسپانتاۋلاردىڭ ءار تاسىنا, ءار جىرا- سايىنا دەيىن بىلەتىن. ول ەل مەن ەلدى جالعاعان, ۋاقىت پەن ۋاقىتتى ساباقتاستىرعان تاريحي وقيعالاردى اڭگىمەلەگەندە قاناتتانىپ كەتۋشى ەدى. سول اڭگىمەلەرىنىڭ نەگىزىن قۇراپ, كەيىن كىتاپ تا شىعاردى. ول كىتاپتارعا ەنگەن تانىمدىق سيپاتتاعى ەتنوگرافيالىق حيكايالار مەن ەسسەلەردى بەي-جاي وقۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى, ول جازبالاردا زامانىن تەرەڭ تالداپ تۇسىنۋگە ۇمتىلعان ۇلكەن جۇرەكتى ەل ازاماتىنىڭ جۇرەك سوعىسى, وي پاراساتى بار. جازبالاردى وقىپ وتىرىپ, ەلدى, جەردى تانۋعا سەبى تيەر, ۋاقىت قيىندىعى مەن مىنەزىن تالداۋعا كومەك قولىن بەرەر شىندىقتارمەن, اقيقاتتارمەن تىلدەسكەندەي, جۇزدەسكەندەي بولاسىڭ. مىسالى, مەن «قيلى زامان» رومانىنىڭ قالاي جازىلعانى جايلى ەل اۋزىنداعى اڭگىمەنىڭ جەلىسىن بۇلجىتپاي ورگەن ءبىر شىندىقتى وسى قازتاي ۇلتاراقوۆ جازبالارىنان وقىدىم. وقىپ وتىرىپ, شارۋاشىلىقتا جۇرگەن ادامنىڭ ادەبي ساۋاتتىلىعىنا, بايانداۋ ۇلگىسىنىڭ جەتىستىگىنە سۇيسىنگەنىمدى جاسىرمايمىن. – سەنىڭ پەساڭ ماعان ۇنادى. كوردىم... كوزىمە جاس الىپ وتىرىپ, سپەكتاكلدەن كەۋدەم قارس ايىرىلىپ شىقتىم. اۋەزوۆ شىعارماسىنان وتكىر, ۇتقىر ديالوگتار جاساي بىلگەنىڭە قۋاندىم...
مۇحاڭ ۇلى جازۋشى عوي. وسى دۇنيەنى جازۋعا وتىرعاندا وتىز-اق جاستا ەكەن... مەنىڭ كىتابىمدى وقىساڭ, سۋرەتكەردىڭ سوندا «قيلى زامانعا» قالاي بارعانى, كىمدەردىڭ كومەكتەسكەنى جايلى شامام جەتكەنشە جازدىم. سەن ونى جازۋشىنىڭ جازعانى ەمەس, ەل مەن جەردى تانۋعا كۇش سالعان قاراپايىم قازاقتىڭ جازباسى, دەپ قارا, – دەپ ەدى اعا سول جولى. تاعى ءبىر اڭگىمەسىندەگى قانىش ساتباەۆپەن بولعان كەزدەسۋىن وقىپ وتىرىپ, ريزا بولعانىم ەسىمدە. «اڭگىمەڭىز ماعان ۇنادى», دەگەنىمدە, ول كىسى سوزىمە تۇزەتۋ جاساپ: «جازباڭىز» دەپ ايت», دەپ اقسيا كۇلگەن بولاتىن. شىنىندا دا ۇلى عالىمنىڭ كەگەن اۋدانىنا بارعان ەلۋىنشى جىلدارداعى سول ساپارىندا ايتىلعان مىنا ءبىر ەكى جاعداي بەرىسى جەتىسۋ, ءارىسى قازاق ەلىنىڭ تاريحىنا, عىلىمي ومىرىنە, ەكونوميكالىق قۋاتىنا قاتىستى قۇندى دەرەك ەكەنى ءشۇباسىز ەدى. اڭگىمە جادىمدا قايىرا جاڭعىرىپ وتىر. «...وبلىستان تاپسىرما الىندى. قانىش اعانى كۇتىپ الىپ, ەلمەن تانىستىرۋ, ارالاتۋ مىندەتىن اۋدان ماعان تاپسىردى. كەرە قارىس ماڭدايلى, كەڭ يىقتى ادەمى كىسى ەكەن. كوپ بىلەدى. ايتا دا بىلەدى. تىڭداي دا بىلەدى. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ىزىمەن جۇردىك. كەگەننىڭ وڭتۇستىك شىعىسىندا جاتقان مارۋسيا تاۋىن بەتكە الدىق. ءشولادىردىڭ ەتەگىندە جاتقان قۇمتەكەيگە بۇرىلدىق. قانەكەڭ: – جارىقتىق نەتكەن اسەم جەر! ءىلياس پەن مۇحتاردىڭ قالامىن قوزعايتىنداي-اق سۇلۋلىق قوي! – دەدى. دەدى دە ماعان بۇرىلىپ: – مىنا قۇمتەكەيدىڭ استىندا قازاق مەملەكەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋعا ۇلەسىن قوسقان ءۇيسىن ۇلىسىنىڭ تاريحى بار.
قىتاي جازبالارىندا ساقتالعان شىعۋ دەيتىن استانا جاتىر, – دەدى – ءبىزدىڭ داۋىرىمىزدەن بۇرىن ءومىر سۇرگەن بابالارىمىزدىڭ ارۋاعى ريزا بولسىندى سوزبەن ەمەس, ىسپەن, عىلىمي نەگىزدە ايتار كەزەڭ كەلەدى ءالى... – دەدى. عالىمنىڭ ايتقانىنا تاڭىرقاپ, ءۇنسىز تۇرمىن. ول كىسى: – بۇيىرسا, الداعى جىلى ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن توپ جىبەرەمىز, – دەدى. ماعان قانىش اعا ايتقان اڭگىمە قيال-عاجايىپ ەرتەگى سەكىلدى كورىندى. سونان سوڭ ءشولادىردى بوكتەرلەپ, ەرەۋىلتوبەنى بەتكە الدىق. مىڭجىلقىعا جەتىپ, ارۋاقتارعا ءتاۋ ەتتىك. قارقارانىڭ باسىنداعى قاز-قاتار تىزىلە جايعاسقان وبالارعا قاراپ تۇرىپ: ء«ۇيسىن پاتشالارىنىڭ سۇيەگى جاتقان ۇلى زيراتتار» دەدى. سۋ جاعاسىنان ۇزاڭقىراپ بارىپ, سازداۋىت جەرگە توقتادىق. قانەكەڭ اتتان ءتۇسىپ, سازدى قولىمەن شۇقىپ-شۇقىپ, ءبىر ۋىس بالشىق الدى دا يىسكەدى. قايىرا يىسكەدى. – مۇناي! مىنا ارادا مۇناي بار... – دەدى. كەلەسى جىلى قانىش ساتباەۆتىڭ تاپسىرۋىمەن ەكى عىلىمي توپ كەلدى. ءبىرى قۇمتەكەيدە قازبا جۇمىستارىن باستادى. ەكىنشىسى – يىرسۋعا بارار جولداعى سازعا بۇرعى سالعان گەولوگيالىق بارلاۋ توبى. ارحەولوگتار جاز بويى جۇمىس جاسادى. سۋىق كۇزدە قايتتى. گەولوگيالىق بارلاۋ توبىنىڭ جۇمىسى كوپ ۇزاماي ناتيجەسىن بەردى. شىنىندا دا, ءتاڭىرتاۋدىڭ قاق تورىندەگى كوز سۇعىن الار سۇلۋ وڭىردەن اتقاقتاپ مۇناي شىقتى. ۇكىمەت شەشىمىمەن مۇناي كوزى بىتەلىپ, جابىلدى.
شاماسى ىلە ايماعىنداعى اسا باي مۇناي قورىنىڭ كوزى بولىپ, تىركەلدى...» دەيتىن اعا اڭگىمەسى مەنىڭ كوكىرەگىمدە كۇنى كەشەگىدەي سايراپ تۇر. ءيا. مۇنىڭ ءبارى كەيىنگى جىلداردىڭ, ەلىنە اعا بولعان ارداقتى جاننىڭ جاسى سەكسەنگە تاقاعانداعى ءومىرى مەن زەينەتكەرلىك عۇمىرىنىڭ ۇزىكتەرى. مۇنداي ءورىسى كەڭ, وركەندى وقيعالاردىڭ ىشىندە ءجۇرىپ, قايعىسى مەن قۋانىشى, قاسىرەتى مەن شاتتىعى قاتار ورىلگەن جيىرماسىنشى عاسىردىڭ تاۋ ءبىتىمدى تۇلعالارى جايلى كوپ ايتۋعا بولادى. قازتاي اعانى ايتقاندا مەنىڭ ەسىمە اسپانتاۋلاردىڭ اسىل پەرزەنتتەرى بولعان ارداقتى اعالار: جيىرماسىنشى عاسىردىڭ ۇلى وقيعالارىنىڭ كۋاسى بولعان كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرلەرى – نۇرباپا ومىرزاقوۆ, ىدىرىس كوشكىنوۆ, وراز جاندوسوۆپەن قارقارا, كەگەن, قىرعىزساي, نارىنقول وڭىرلەرىندە قىزمەتتەس بولعان اۋباكىر ءجۇنىسوۆ, ايتجان تۇركەباەۆ, مىرقاسىم سەرىكباەۆ, راقىمجان قيلىباەۆ, يناش شورمانوۆ, نۇراحمەت مالىباەۆ, سۇلەيمەن ارالباەۆ سەكىلدى ەل اعالارى; سونداي-اق, قيىن كەزدەردە جۇرتقا اقىلشى بولعان ەركەبۇلان نىسانباەۆ, سارسەنباي بايعۇلوۆ, كۇرىشبەك كوجەكباەۆ, سەيدىن ساتاەۆ, كارىباي مەرەكەەۆ ەسىمدەرى ءتىل ۇشىنا ورالادى. اسپانتاۋلار وڭىرىنەن الماتىعا العاش ات ءىزىن سالعان ۇلكەن عالىم, بەلگىلى ەل اعاسى – داۋلەتيار ءالىمجانوۆ, ەكى اي بويى شالكودەنىڭ تورىنە شوشقالىنىڭ اۋزىنا ەكى ءۇيىن جارىستىرا تىگىپ, بيە بايلاپ, قىمىزىن ساپىرىپ وتىراتىن ەڭبەك ەرى اشىمباەۆ نۇسەكەڭ, مۇقاعالي مەن ەركىندى, ساعات اشىمباەۆ, باققوجا مۇقاەۆ, ايتاقىن ابدىقالوۆتى باۋلىعان ءالنۇر مەيىربەكوۆ, ۇستىمىزدەگى جىلى ءيسى قازاق 90 جىلدىعىن اتاعالى وتىرعان قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى بەردىبەك سوقپاقباەۆ, قازاقتىڭ ۇلى اقىنى مۇقاعالي ماقاتاەۆ, ەلىنە ەڭبەكتەرى ءوتىپ, جۇرتىنا اقىلشى بولعان قۇسايىن بيجانوۆ, سەيدالىم تانەكەەۆ, زامانبەك باتتالحانوۆ, ءارىپباي الىباەۆ, مولدان الدەرباەۆ, سادۋاقاس سەركەباەۆ, ايتاقىن الپىسباەۆ, قۇرمان قوجاحمەتوۆ, ۇمبەتجان نۇرعازيەۆ, ءازتاي ەرساليەۆ, ۇزاق تاۋبالدين, ساعىنىش ەسبەرگەنوۆ سەكىلدى ەل اعالارى; سونداي-اق, كورنەكتى جۋرناليست ۇزاق باعاەۆ, تەلمان جانۇزاقوۆ, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميكتەرى – اقاي نۇسىپبەكوۆ, كەڭەس نۇرپەيىسوۆ, ەدىگە تۇركەباەۆ, تەلعوجا جانۇزاقوۆ پەن ماكەن مولداباەۆ, عالىم ءتالىپ مۇساقۇلوۆ, بايزاق قوجابەكوۆ, بەلگىلى اقىن نۇسىپبەك يساحمەتوۆ, ارحەولوگ-تاريحشىلار سايدەن جولداسباەۆ, كەڭەس قوجاحمەتوۆ, كارل بايپاقوۆ ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى...
و دۇنيەلىك بولعاندارىنا ءۇنسىز زيارات جاساپ, دۇنيە قىزىعىن ءبولىسىپ, قاتارىمىزدا جۇرگەندەرىنە اللا ءومىر بەرسىن ايتاسىڭ ىشتەي. ويتكەنى, بۇل كىسىلەر – ءبىرى اكە, ءبىرى اعا بولا ءجۇرىپ, ءبىزدىڭ قالىپتاسۋىمىزعا ىقپال ەتكەن, تاربيە بەرگەن تولقىننىڭ وكىلدەرى. اكەم مىرقاسىم سوعىسقا قاتىسىپ, ستالينگراد تۇبىندەگى شايقاستى كورگەن, ورەل – كۋرسك يىنىندە اۋىر جاراقات الىپ, ەلگە ورالىپ, ۇستاز بولىپ قىزمەت ەتىپ, ومىردەن ەرتە وزعان وسى بۋىننىڭ وكىلى بولعاندىقتان با, ءوز باسىم وسى ءبىر اق جاعالارىنا كىر قوندىرماي, بارىن حالىققا ارناۋعا ۇمتىلعان مەملەكەتشىل, قوعامشىل بۋىنعا – ارداقتى ەل اعالارىنا ۇلكەن قۇرمەتپەن قارايمىن. جاس كەزدە, بويىمىزدى ولەڭ-جىردىڭ وتى ولشەۋسىز بيلەپ, الەمنىڭ تىزگىنى تەك ادەبيەتتىڭ قولىندا دەيتىن ماكسيماليزمنىڭ قۇرساۋىندا جۇرگەندە اعا بۋىنمەن ارالاسۋعا مۇمكىندىك بولمادى. ارالاسا قويۋعا جاعدايدىڭ بولماعانى دا راس... ءبىز – كوپپىز, ولار – از. بىرەن-سارانىمىزدى پارتيا, سوۆەت قىزمەتىنە تارتقانىمەن, كوبىمىزگە ساقتانا قاراعانى, بويىمىزداعى «الپىس اقىن, سەكسەن باقسىدان» قالعان دۇمپۋدەن وزدەرىن الىسىراق ۇستاعاندارى دا شىن. پارتيالىق ءتارتىپتىڭ قاتال ءداۋىرى. ول ءۇشىن ەشكىمدى ايىپتاۋعا بولمايدى...
قاتال, قاتىگەز ءداۋىردىڭ الگىندەي اياۋسىز سۇزگىسىنەن وتكەن زاماننىڭ باسشىلارىنا قۇرمەتپەن قاراۋدىڭ ەش ابەستىگى جوق. ولاردى ادىلدىك پەن ادالدىقتى, ەڭبەكقورلىق پەن تاباندىلىقتى, قوعامشىلدىق پەن مەملەكەتشىلدىكتى تۋ ەتىپ ۇستاعاندارى ءۇشىن-اق سىيلاۋعا ءتيىسپىز. مەن كەزىندە, قازاقى ۇعىممەن ايتقاندا, انا قوعامنىڭ «اۋىزدارىمەن قۇس تىستەگەن» ءبىراز باسشىلارىمەن ول كىسىلەر زەينەتكە شىعىپ, قوعام اۋىسىپ, زامان استىن-ءۇستىن بولىپ جاتقان سەكسەنىنشى جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسى مەن توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا تانىسىپ, كوبىمەن قويىن-قولتىق ارالاستىم. رەتى سولاي بولدى... قازتاي اعامەن تانىسۋىم دا سول كەز. ول ومىردە قىزىق ادام ەدى. ءبىر كورگەن جانعا ءوڭى سۋىق, قاتالداۋ بولىپ تۇراتىن. ونىسىن كوپ جىلدىق باسشىلىق قىزمەتتەگى قالىپتاسقان مىنەزى دەپ تە, ءتۋابىتتى جاراتىلىسى دەپ تە جورۋعا بولادى. شاماسى ەكەۋى دە بولۋى ءتيىس... بىرەۋگە رەنجىسە, بەتىڭ بار, ءجۇزىڭ بار دەمەي, تاۋسىلا رەنجيتىن. ويىن تۋرا ايتاتىن. ريزا بولسا, تاۋسىلا كۇلەتىن. وندايدا الگى جۇزىندەگى قاتالدىق ءىزى اتىمەن جويىلىپ, اقسيا كۇلەتىن...
مەن كورگەن قازتاي اعا شارۋاشىلىقتىڭ عانا ادامى ەمەس, ۇلكەن پاراساتتىڭ دا يەسى بولاتىن. كوپ وقيتىن. وقىعانى تۋرالى اسا ۇستامدى سويلەي وتىرىپ, تالداعاندى, سارالاعاندى ۇناتاتىن. جالپى, وسى اعالار بۋىنىنىڭ ءبىر ارتىقشىلىعى شەتتەرىنەن ءبىلىمدار, شەتتەرىنەن شەشەن ەدى... «ەسكىنىڭ سوڭى, جاڭانىڭ باسى» ەدى عوي, شىركىندەر؟! قازتاي اعا – ءوز بۋىنىنىڭ, ءوز قاتارىنىڭ ىشىندەگى ءوز جولىن, ءوز ءجونىن بىلەتىن سيرەك جان بولاتىن. ول – قازاق دەيتىن حالىقتىڭ تۇتاستىعى تۋرالى ءسوزى اۋزىنان ەش تۇسپەيتىن, تۋعان ەلىمەن, تۇعىرلى جۇرتىمەن بايلانىسىن السىرەتپەي ءومىر سۇرگەن تامىرىن تەرەڭنەن تارتقان تۇلعا ەدى...
نۇرلان ورازالين,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى.
