سۋرەتتەردى تۇسىرگەن اۆتور
نە زاماتتا ەرجان ءدوڭنىڭ ەتەك تۇسىنداعى تومارعا جايعاسىپ, ەتيۋد جازۋعا كىرىستى. سۋرەتشىگە ءتان سۇيرىك ساۋساقتارى قاعاز بەتىندە ەركىن ويناقتايدى. اۋەلدە شاتپاقتاتا باستاعان سۋرەتى شتريح تۇسكەن سايىن كوز تارتا باستادى. ايلى تۇندەگى اۋىل كورىنىسى كادىمگىدەي جانداندى. بۇل ءتۇنى ەرتىس جاعاسىنان ءبىر ەمەس, بىرنەشە ەتيۋد جازدى.
ەرجان تۇرعانباەۆ كاسىبي سۋرەتشى بولۋى ءۇشىن الماتىعا نەشە بارىپ, وقۋعا تاپسىرعان. ءبارى ءساتسىز اياقتالدى. ساتسىزدىك بىلىمسىزدىكتەن نەمەسە ونەرىنىڭ ءپىسىپ, جەتىلمەگەندىگىنەن ەمەس, تالانتتى بالانىڭ تانىسى جوق ەدى. ايتپەسە, ءتورتىنشى, بەسىنشى سىنىپتان باستاپ سۋرەتكە قىزىعا باستاعان. قىزىعىپ ءجۇرىپ, گازەتتىڭ ماڭدايشاسىنداعى ەلتاڭبا ىسپەتتى بەلگىنى بوياپ وتىرىپ, اناسىنان ۇرىس ەستىگەنى دە بار. بىراق بالاسىنىڭ بەتىن قاقپادى. كەرەك-جاراق قارىنداشتارىن ساتىپ الىپ بەرىپ وتىردى. ءبىر كۇنى كەشكىلىك كورشىسى اۋىرىپ, ۇيىنە ەرجاننىڭ اناسىن شاقىرتقان. اناسى كۇلاش مۇقاجانقىزى اۋىلدا بىلىكتى دارىگەر ەدى. كەشكى شاقىرتۋلارعا ۇنەمى ۇلىن ەرتىپ الىپ جۇرەتىن. ەس قوي. كورشى ۇيگە كىرسە, سول ءۇيدىڭ بالاسى كونتۋرى سىزىلعان دايىن سۋرەتتەردى بوياپ وتىر ەكەن. اناسى تورگى بولمەدەن شىققانشا, قىزىعا قاراپ وتىردى. سول كۇننەن باستاپ, سۋرەتكە شىنداپ دەن قويدى. وقۋلىقتارداعى اقىن-جازۋشىلاردىڭ پورترەتتەرىن كوشىرىپ سالىپ, سىنىپتاستارىنىڭ, مۇعالىمدەردىڭ كوزىنە ءتۇستى. بەسىنشى سىنىپتى ءتامامداي سالا, الماتىداعى سۋرەتشىلەر ۋچيليششەسىنە بارىپ, كاسىبي شەبەرلەرگە جۇمىستارىن كورسەتكەن. ماقتاۋ ەستىپ, مارقايعان. ساليحيتدين ايتباەۆ, گۇلفايرۋز ىسمايلوۆا سىندى قىلقالام شەبەرلەرى شىققان ۋچيليششەنى ارالادى, قابىرعالارداعى كارتينالاردى كورىپ, ارماندادى.
الماتىدان اۋىلىنا كەلە سالا بەينەلەۋ ونەرىنە قاتىستى كىتاپ, جۋرنال جيناۋدى ادەتكە اينالدىردى. وقىدى. ۇيرەندى. اسىرەسە, ترەتياكوۆ گالەرەياسىنىڭ جۋرنالىن جاتا-جاستانا كەمىردى. اۋىل بالاسى اۋىل تاقىرىبىندا جازاتىن ن.كرىموۆتىڭ سۋرەتتەرىنە قاتتى قىزىقتى. ەلىكتەدى.
سەگىزىنشى سىنىپتان كەيىن ن.گوگول اتىنداعى سۋرەتشىلەر ۋچيليششەسىنە بارسا, شۇبىرعان بالا. ءبىرىنشى كۇنى سۋرەت جانە كەسكىندەمەدەن, ەكىنشى كۇنى كومپوزيتسيادان سىناق تاپسىرعان. الايدا كومپوزيتسيادان وتە الماي, اۋىلىنا قايتتى.
ويىنان اينىماعان بالا كەلەر جىلى الماتىعا تاعى باردى. ول كەزدە باسشىلاردىڭ ءبىرى 2000 سوم بەرسە, وقۋعا ءسوزسىز تۇسەتىنىن اشىق ايتىپ, تاۋىن شاققان. 10 سىنىپتان سوڭ بارعاندا «اسكەرگە الىپ كەتەدى» دەپ تاعى ۇشىردى. امالى قالماعان ەرجان اباي اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ كوركەمسۋرەت جانە گرافيكا فاكۋلتەتىنە تاپسىرىپ كورەدى. وكىنىشتىسى, بۇل جولى دا كونكۋرستان وتە المادى.
الماتىدان كۇدەر ۇزگەن ول كەلەر جىلى كوكتەمدە سەمەي پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنا بارىپ, كوركەمسۋرەت فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستى. بالا ارمانى سوندا ورىندالدى. ناعىز شىعارماشىلىق ورتادا ەركىن كوسىلدى. ۋنيۆەرسيتەتتەن سوڭ جۇرگەنوۆ اكادەمياسىنا تاپسىرعىسى كەلگەن. بىراق قارىنداستارى, باۋىرى وقۋ وقيدى. ءبارىن بىردەي وقىتۋعا اكە-شەشەنىڭ شاماسى جەتە مە؟! مۇنى ۇققان ەرجان اۋىلداعى اتا-اناسىنىڭ قاسىندا بولايىن دەپ ۇيعارعان. ءسويتىپ, اۋىلداعى مەكتەپكە مۇعالىمدىك ەتتى.
2023 جىل. قاڭتار. بوراندى كۇنى بوراننان شىققان سۋرەتشى ەرجان تۇرعانباەۆتىڭ شەبەرحاناسىنا بەت بۇرعام. قازىر وسكەمەندە تۇرادى. شەبەرحاناسى ءوز ءۇيىنىڭ ءبىر بولمەسى. ءۇيىنىڭ ءوزى گالەرەيا. بىلە بىلسەك, سۋرەتشى شەبەرحاناسى – قالانىڭ ىعى-جىعى تىرشىلىگىن, تاۋسىلىپ بىتپەس پروبلەمالاردى ءبىر ساتكە ۇمىتتىرىپ, مي تىنىقتىراتىن ورىن. كەيىنگى جىلدارى «ارتتەراپيا» سەكىلدى شاعىن شەبەرحانالاردىڭ اشىلىپ جاتقانى دا سول عوي. ە.تۇرعانباەۆتىڭ شەبەرحاناسى تاۋ بوكتەرىندەگى ەڭسەلى ءۇيىنىڭ ۇستىڭگى قاباتىندا. راس, اۋراسى بولەك, جانعا جايلى. كەڭ, جارىق. ءىشى تولعان كارتينا. سوناۋ بالا كۇنىنەن سالعان سۋرەتتەرىنەن باستاپ, كاسىبي سۋرەتشىلىككە دەيىنگى پولوتنولارى سورەلەردە ءتىزىلىپ تۇر. مىڭداعان جۇمىس. جۋرناليست كەلەدى دەپ, ءبىراز سۋرەتتەردى ىرىكتەپ, بەرى شىعارىپ قويىپتى.
– مىناۋ ءوزىمىزدىڭ بوران اۋىلى, – دەپ جۇقا تاقتايشاعا سالىنعان كارتينانى قابىرعاعا سۇيەدى. كوز الماي قارادىم. سىزىلىپ قارا ەرتىس اعىپ جاتىر. كوكجيەكتەن جايداق جوتا مۇنارتادى. وزەن اڭعارى ورمان. بەرگى پلاندا دالانىڭ ايباق-سايباق جولى.
– قاي جىلى جازعانىم ەسىمدە جوق. ايتەۋىر اۋىلدى توڭىرەكتەي ءجۇرىپ ەتيۋد جازا بەرە-تۇعىم. مەن نەگە اۋىل تاقىرىبىن تاڭدادىم. بىرىنشىدەن, ن.كرىموۆتىڭ سۋرەتتەرىنە قىزىقتىم. ەلىكتەۋ بولدى. ەكىنشىدەن, اۋىل كورىنىستەرىن كەنەپكە ءتۇسىرىپ الىپ قالعىم كەلگەن. ءجۇز جىلدان سوڭ بۇل اۋىلدار وزگەرىپ كەتەدى دەپ ويلادىم. ءجۇز جىل ەمەس, وتىز جىل وتپەي جاتىپ, اۋىلداردىڭ كەيىپ-كەسپىرى كەتتى. مارقاكول جاق قاڭىراپ بوس قالىپ بارادى. وسى كارتينالارىما قاراپ وتىرىپ, سول كەزدەگى ازان-قازان بولىپ جاتقان اۋىلداردى ساعىنامىن, – دەيدى سۋرەتشى.
ءيا, ە.تۇرعانباەۆتىڭ تاقىرىبى – اۋىل. كەيىنگى جىلدارى بوراننان قالانىڭ ىرگەسىندەگى ماماي باتىر اۋىلىنا كوشىپ كەلگەن. سول جىلدارى ۇلان اۋدانىنىڭ دا ءبىراز اۋىلدارىن كەنەپكە ءتۇسىردى. قار باسقان شاتىرلار, مۇرجادان شىققان ءتۇتىن, قورا-قوپسى... ءبارى-ءبارى ەرجاننىڭ جانىنا جاقىن. جو-جوق, قازاققا جاقىن تاقىرىپ. سۋرەتشى اۋىل كورىنىسىن كوشىرىپ سالا سالمايدى, ۇلتتىق كولوريت قوسادى.
كوپ سۋرەتتىڭ اراسىنان ابستراكتسيالىق كارتينالارىن دا كوزىمىز شالدى. باياعىدا اتاقتى ءبىر سۋرەتشىنىڭ وسى سەكىلدى سۋرەتىن كورىپ, «مۇنداي سۋرەتتى بالاباقشاداعى بالا سالادى عوي» دەپ شامداندىرعانىمىز بار. سويتسەك, شيماي سۋرەتتى وقۋ كەرەك ەكەن. ەرجان سابىربەك ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي سۋرەتتەن كوڭىل كۇيدى, سۋرەتشىنىڭ تولعانىسىن كورۋگە بولادى. مىسالى, كومپوزيتوردىڭ اندەرى جۇرەكتەن شىعادى. ىرعاعى ءارتۇرلى. سۋرەتشى دە كەنەپكە بوياۋدى ەركىن جاققاندا, تۇستەردىڭ ىرعاعىن كورۋگە بولادى. كەنەپ بەتىنە تۇسكەن ويناقى بوياۋدان سۋرەتشىنىڭ ىشكى جان دۇنيەسى سەزىلەدى. «سۋرەتشى كورگەنىن ەمەس, سەزگەنىن سالادى» دەگەن سول شىعار. بايقادىق, ەرجان تۇرعانباەۆتىڭ جۇرەگى قازاق دەپ, اۋىل دەپ سوعادى. ەندىگى ويى – سەكسەنىنشى جىلداردان بەرى جازعان كارتينالارىن جيناقتاپ, ۇلكەن كورمە وتكىزۋ.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
