الماتى قالاسى ءدىن ىستەرى جونىندەگى باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرلان قيقىموۆ 2016 جىلدان بەرگى ارالىقتا تۇراقتى وتكىزىلىپ كەلە جاتقان ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىنە توقتالدى. الداعى ۋاقىتتا دا بۇل باعىتتاعى جۇمىستار كۇشەيتىلىپ, جالعاسىن تابادى. نۇرلان قيقىموۆتىڭ ايتۋىنشا, قوعامدا ينتەرنەتتىڭ, الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ ىقپالى كۇشەيگەن سايىن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ مىندەتى تۇر. ءدىني ەكسترەميزم مەن لاڭكەستىك ارەكەتتەردىڭ الدىن الۋ, قوعامعا قاۋپى, جاستار مەن جاسوسپىرىمدەردى جات ادەتتەردەن قورعاۋ قوعام الدىندا تۇرعان كەلەلى ماسەلە بولعاندىقتان, جوعارى وقۋ ورىندارى, مەكتەپتەرمەن, ءدىني ورتالىقتاردا وتەتىن شارالار وتكىزۋمەن قاتار دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمنىڭ جەتەگىندە كەتكەندەردى وڭالتۋ جۇمىستارىن جەتىلدىرۋ ماسەلەسى وزەكتى.
جاستاردىڭ ءدىني ساۋاتىن ارتتىرۋ, قوعامدىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا بايلانىستى شارالار اياسىندا اتالعان باسقارما مەشىت قىزمەتكەرلەرىمەن دە اقپاراتتىق جۇمىستاردى ىسكە اسىرىپ كەلەدى.
ءدىنتانۋشى تۇرسىنعالي ءتورالى ۇلى وسىدان بەس-التى جىلعى جاعدايمەن سالىستىرعاندا ەلىمىزدە ءدىني جاعدايدى قالىپتى دەۋگە نەگىز بار دەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2011-2016 جىلدار ارالىعىندا ورىن العان وننان استام تەرروريستىك اكتىلەردىڭ سالدارىن ەستەن شىعارماعان ابزال. ارادا جىلدار وتسە دە, قاۋىپ بار. ويتكەنى ءدىني ەكسترەميزمگە ۇگىتتەيتىن ناسيحات ينتەرنەت مەن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى جۇرگىزىلىپ جاتىر. الەۋمەتتىك جەلىنىڭ قۇرساۋىندا قالعان جاستارمەن جۇمىس جۇرگىزۋ, ەلىمىزدىڭ تۇراقتىلىعىنا قاۋىپ توندىرەتىن سايتتاردى بۇعاتتاۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ قاجەت. «اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى اياسىندا كوبىنە جاستارمەن كەزدەسۋگە تىرىستىق. ءدىني سۇراقتار تۋىنداعان جاعدايدا سەنىمدى دەرەككوزدەرگە جۇگىنۋ قاجەتتىگى ەسكەرتىلدى. ويتكەنى ء«دىني بىرلەستىكتەر جانە ءدىني قىزمەت تۋرالى» زاڭعا سايكەس ءدىني ۇگىت-ناسيحاتتى قوعامدىق ورىنداردا جۇرگىزۋگە تىيىم سالىناتىنى بەلگىلى. بۇگىندە ەلىمىزدە 18 ءدىني كونفەسسيا تىركەلگەن بولسا, ونىڭ 17-ءسى الماتىدا جۇمىس ىستەيدى. قازىرگى كەزدە اسىرەسە جاستار اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جەتىلدىرۋ قاجەت. مەكتەپتەردە بالالاردى ۇلتتىق رۋحاني شارالارعا قامتۋ ءۇشىن ديرەكتورلاردىڭ تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ارنايى ءدىني ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋعا بايلانىستى سەمينارلار وتكىزىپ وتىرعان ءجون», دەيدى ت.ءتورالى ۇلى.
ع. داۋكەەۆ اتىنداعى الماتى ەنەرگەتيكا جانە بايلانىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ الەۋمەتتىك پاندەر كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى التىناي مۋحامبەدياروۆا اتاپ وتكەندەي, 2011-2016 جىلداردا اتىراۋ, اقتوبە جانە الماتى قالالارىندا بولعان لاڭكەستىك اكتىلەردەن كەيىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە قاۋىپ بار ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. قازىرگى جاعدايدا ءدىني ەكسترەميزم مەن راديكاليزمنىڭ قاۋپى ءالى سەيىلگەن جوق. وسى ورايدا ساراپشىلار قوعامنىڭ كۇرت الەۋمەتتىك جىككە ءبولىنۋى, مارگينالدانعان الەۋمەتتىك توپتاردىڭ قالىپتاسۋى, زايىرلى مەكتەپتە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە تومەندەۋى, قازاقستان ءدىني باسقارماسىنا (قمدب) قاتىسسىز, شەتەلدەن قارجىلىق قولداۋى بار بەيرەسمي يسلامدىق قاۋىمداستىقتار سانىنىڭ ارتۋى سياقتى ءدىني ەكسترەميزمنىڭ تارالۋىنىڭ بىرنەشە سەبەپتەرىن العا تارتىپ وتىر. ءدىني ەكسترەميزممەن كۇرەسۋ جانە الدىن الۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ەسكەرەتىن بولساق, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا دىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى ىس-قيمىل جونىندەگى 2013-2017 جانە 2018-2022 جىلدارعا» ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىندا الماتى قالاسى ءدىن باسقارماسىمەن ء«دىندى ۇيرەنۋ ورتالىعى» كمم تاراپىنان اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ماماندار ءارتۇرلى فورماتتاعى شارالار, لەكتسيالار وتكىزىپ, ازاماتتارعا كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى قولداۋ, دەسترۋكتيۆتى ءدىني يەولوگيانىڭ قاۋپى تۋرالى ايتىلىپ, زايىرلى نەگىزدەردى قۇرمەتتەۋگە شاقىرۋدا.
ء«دىن ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ ورتالىعى» ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمىنىڭ وكىلى جانات سمانقۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ توبى وسى ارالىقتا «ونلاين» جانە «وفلاين» 300-دەن استام ءىس-شارا وتكىزىپ, 40 مىڭنان استام ادامدى قامتىعان. «ماماندار جۇمىس ناتيجەسىن سارالاي كەلىپ, ورىن العان كەمشىلىكتەردى جويۋ, قاپەرگە الاتىن باستى ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى. اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ توبىندا ءدىنتانۋشىلار, پسيحولوگتار, ساياساتتانۋشىلار مەن سۋردواۋدارماشىلار, بارلىعى 30-دان استام مامان مەديتسينالىق مەكەمەلەردە, مەشىتتەر, ساۋدا ورتالىقتارى, بازارلار, جوعارى وقۋ ورىندارى, كوللەدجدەر, مەكتەپتەر مەن قوعامدىق كولىك مەكەمەلەرىندە ءدىني ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋعا بايلانىستى اقپارات بەرىپ, تۋىنداعان ماسەلەلەرگە وراي شەشىم قابىلداپ, جەكەلەگەن ازاماتتارعا قولداۋ كورسەتتى», دەيدى ج. سمانقۇلوۆا.
دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا ءدىن ىستەرى جونىندەگى باسقارماسى تاراپىنان جىل بويى بەلسەندىلىك تانىتقان اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ توبىنىڭ مۇشەلەرى ماراپاتتالدى.
الماتى
