اتاپ ايتقاندا, دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە جەرلەردىڭ پايدالانىلۋى مەن قورعالۋىن مەملەكەتتىك باقىلاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا قاراعان. بۇل ماسەلە بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ بايانداما جاسادى.
«زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى – جەر قاتىناستارى سالاسىندا ازاماتتارعا قىزمەت كورسەتۋ كەزىندە جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ نورمالارىن سالالىق زاڭناماعا سايكەس كەلتىرۋ كەزىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ لاۋازىمدى ادامدارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ. جەردىڭ پايدالانىلۋى مەن قورعالۋىن مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جەتىلدىرۋ زاڭ جوباسىنىڭ مىندەتى.
قۇجاتتا جەردىڭ پايدالانىلۋى مەن قورعالۋىنا مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جۇزەگە اسىراتىن مەملەكەتتىك ورگانداردى ايقىنداۋ بولىگىندە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ سالالىق زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سايكەس كەلتىرۋ قاجەتتىگىنە بايلانىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. سونىمەن قاتار جەر قاتىناستارى سالاسىنداعى قىزمەتتەردى ساپاسىز نەمەسە ۋاقتىلى كورسەتپەگەنى ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ لاۋازىمدى ادامدارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بەلگىلەنەدى», دەدى ە.قاراشوكەەۆ.
دەگەنمەن وتىرىستىڭ ەڭ قىزىعى زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىندە باستالدى. اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى جىل باسىنان بەرى جايىلىمدىق جەردىڭ تاپشىلىعى 16 ملن گەكتار بولعانىن, 5,2 ملن گەكتار جەرى قايتارىلعانىن اتاپ ءوتتى.
«كەلەسى جىلى تاعى دا 5 ملن گەكتار جەردى مەملەكەتكە قايتارامىز. ودان بولەك, بۇرىن پايدالانىلماي جاتقان 1,8 ملن گەكتار جەر ءوز مەنشىكتەرىنە پايدالانۋ باستالدى. سول سەبەپتەن 16 ملن گەكتاردان قازىر 8,8 ملن گەكتارعا دەيىن انىقتالعان جايىلىم تاپشىلىعىن ازايتىپ جاتىر», دەدى ە.قاراشوكەەۆ.
بىراق دەپۋتاتتار مينيستر كەلتىرگەن دەرەكتەرگە كۇمان ءبىلدىردى. بەرىك دۇيسەنبينوۆ كوپ ايماقتا ءالى دە جەر ماسەلەسىنىڭ شەشىلمەي جاتقانىنا نارازىلىعىن ءبىلدىردى.
«قاي وبلىسقا بارساڭىز دا جولدىڭ وڭ جاعى دا, سول جاعى دا اكىمنىڭ جەرى. قايتارىلىپ جاتقان جەر جوق. مال ۇستاپ, ەگىن ەگىپ وتىرعان حالىق جەرگە ءزارۋ. جەردىڭ يەلەرىن شىعارىپ تاقتاعا جازىپ قويۋعا كىم كەدەرگى؟ وسكەمەنگە بارساڭىز جەردىڭ ءبارى دانيال احمەتوۆتىكى, پاۆلودارعا بارساڭىز باقاۋوۆتىكى, استانانىڭ ماڭايىندا شوكەەۆتىكى. ونى ايتۋعا قورقىپ وتىر ءبارى. ءسىزدىڭ بايانداماڭىزداعى مىڭداعان گەكتاردىڭ ءبارى وتىرىك. حالىقتىڭ ءبارى نارازى بولىپ وتىر. مال ۇستايتىن ادامدارعا جەر جەتپەي جاتىر. وسىنى قاشان ناقتى قولعا الاسىزدار؟ جەر يەلەرىنىڭ اتى-ءجونىن جازىپ, تاقتاعا ءىلىپ قويۋعا نەگە ۇيالاسىزدار؟», دەدى ب.دۇيسەنبينوۆ.
دەپۋتاتتىڭ ءسوزى ءمينيستردىڭ شىمبايىنا باتىپ كەتكەن سىڭايلى. قويىلعان ساۋالعا جاۋاپ بەرۋ كەزىندە جۇمىستى جوققا شىعارماۋىن ايتىپ, جەر بويىنشا ەسەپ بەرۋگە دايىن ەكەنىن مالىمدەدى.
«بيىل ءبىز 5,2 ملن جەردى قايتاردىق. كىمنىڭ جەرلەرى؟ سول اكىمدەردىڭ, وليگارحتاردىڭ جەرلەرى. ەندىگى جىلى دا تاعى 5 ملن گەكتار جەر قايتارامىز. ول جۇمىستا جانداندىرىپ جاتىرمىز. 1 قاڭتاردان باستاپ نەگىزگى بەلگىلى جەرلەردىڭ بارلىعى ارنايى سايتتا انىقتالىپ كورسەتىلەدى. كەز كەلگەن بولىمشەنى باساتىن بولساڭىزدار, مەملەكەتتىڭ رەزەرۆىندە بولماسا كىمنىڭ جەرى, قاي قوجالىقتىڭ جەرى ەكەنى انىق جازىلادى. ول دا جۇمىس, بۇرىن بولماعان جۇمىس. ءبىز زاڭعا سايكەس جۇمىس ىستەيمىز. سوت ارقىلى قايتارىپ جاتىرمىز, ءوز ەركىمەن قايتارىپ جاتقاندار بار. جاڭاعى 5,2 ملن گەكتار جەردى وتىرىك دەيسىز, قازىر ينتەراكتيۆتى كارتانى دايىنداپ جاتىرمىز. وسى دەپۋتاتتىق تريبۋنادا وسىنداي ءسوز ايتقانىڭىز مەنىڭ ويىمشا بولمايدى. بار جۇمىستى جوق دەپ ايتۋعا بولمايدى, جۇمىس جاسالىپ جاتىر. 5,2 ملن گەكتاردىڭ اربىرىنە ەسەپ بەرۋگە دايىنبىز», دەدى ە.قاراشوكەەۆ.
بۇدان كەيىن دەپۋتات بەرىك دۇيسەنبينوۆ ءمينيستردى ايماقتاردى بىرگە ارالاۋعا شاقىرىپ, حالىقتىڭ ءسوزىن جەتكىزىپ وتىرعانىن تاعى ءبىر مارتە ەسكە سالدى. بۇعان جاۋاپ بەرگەن ە.قاراشوكەەۆ ەلدى ارالاۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى. كەلەسى كەزەكتە ءسوز العان ازات پەرۋاشەۆ ارىپتەسىن جاقتاپ, مينيسترگە دۇرسە قويا بەردى.
ء«سىز ارىپتەسىمىز دۇيسەنبينوۆتىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرگەندە دەپۋتاتقا وسىلاي ايتۋعا بولمايدى دەدىڭىز. دەپۋتاتقا نە ايتۋعا بولاتىنىن, بولمايتىنىن ءبىز ءوزىمىز بىلەمىز. ءسىز ول جاعىنان مادەنيەتتى بولىڭىز, سوعان شاقىرامىن. ءسىز مۇنداي سىندى تىڭداعىم كەلمەيدى دەپ ايتتىڭىز. ءسىزدى تىڭداتامىز ءبىز. بۇل ءبىزدىڭ ەل الدىنداعى مىندەتىمىز, قىزمەتىمىز. ينتەراكتيۆتى كارتا تۋرالى ايتتىڭىز, كوپشىلىك مۇنى 3-5 جىل بويى تالاپ ەتىپ جاتىر. جاقىندا جۇزەگە اسادى دەپ قايتادان ۋادە بەرىپ وتىرسىز. بۇل قاشانعا دەيىن ۋادە رەتىندە قالا بەرەدى؟ قاشاننان باستاپ ىسكە اسىرىلادى؟», دەپ كەيىدى ا.پەرۋاشەۆ.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ينتەراكتيۆتى كارتا الداعى جىلى ىسكە قوسىلماق. وندا قاي جەر قايدان قايتارىلعانى تۋرالى بۇكىل مالىمەت كورسەتىلمەك. قۇجات ماقۇلدانعاننان كەيىن ءماجىلىس توراعاسى ە.قوشانوۆ تا جايىلىمدىق جەردى قايتارۋ جونىندە پىكىر ءبىلدىردى.
«دەپۋتاتتار وڭىرلەردى ارالاپ ءجۇر. سول كەزدە ەل اۋماعىنداعى تۇرعىنداردىڭ كوتەرىپ جۇرەگەن ماسەلەسى جايىلىم جەرلەرىنە قاتىستى بولىپ وتىر. مەملەكەتكە قايتارىلعان 5 ملن گەكتار جەر ينتەراكتيۆتى كارتادان ناقتى كورىنەدى دەپ ويلايمىن. اۋىلداردىڭ ماڭىنداعى مال جاياتىن جايىلىم جەرلەر ماسەلەسى ماڭىزدى بولىپ تۇر. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى, باس پروكۋراتۋرا مەن ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار, دەپۋتاتتار, ساياسي پارتيالار اتالعان ماسەلەگە بىرلەسە نازار اۋدارۋى كەرەك. تەك ءسوز جۇزىندە ەمەس, ناقتى جۇمىستار اتقارىلۋى قاجەت. جاز بويى دەپۋتاتتار وڭىرلەردى ارالاپ, وسى تاقىرىپقا قاتىستى تالقىلاۋلار جۇرگىزدى. دەگەنمەن بۇل جۇمىستاردىڭ ءبارى جەتكىلىكسىز بولىپ تۇر», دەدى ە.قوشانوۆ.
پالاتا سپيكەرى 2023 جىلى بۇل ماسەلەمەن مينيسترلىك, پروكۋراتۋرا, ساراپشىلار بىرلەسە وتىرىپ جان-جاقتى اينالىسۋ كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى.
ء«الى دە اۋىلداردىڭ كوبى وسى پروبلەمادان قيانات كورىپ وتىر. بۇل جىلدار بويى قوردالانعان ماسەلە بولعاندىقتان, ءبىر جىلدا شەشىلىپ كەتەدى دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. اتاپ ايتقاندا, مالدىڭ سانىن كوبەيتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋىمىز كەرەك. سوندىقتان اۋىلداردا ءتيىستى جايىلىمداردى بەرۋ ماڭىزدى. بۇل باعىتتا مينيسترلىك جاساپ جاتقان جۇمىستار جەتكىلىكسىز دەگەن پىكىرگە قوسىلامىن. بىراق ۆەدومستۆو اتقارعان جۇمىستارىن دا كورسەتە بىلۋگە ءتيىس. قايتارىلعان ءار گەكتار جەردى حالىق اشىق كورۋى كەرەك», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
بۇدان بولەك, دەپۋتاتتار «كەدەندىك اكەلۋ باجدارىنىڭ (بالاما قولدانىلاتىن وزگە دە باجدار, سالىقتار مەن الىمدار) سومالارىن ەسەپكە جاتقىزۋ جانە ءبولۋ, ولاردى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەر بيۋدجەتتەرىنىڭ كىرىسىنە اۋدارۋ ءتارتىبىن ساقتاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا بىرلەسكەن باقىلاۋ ءىس-شارالارىن وتكىزۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى.
سونداي-اق «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر كونستيتۋتسيالىق زاڭدارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكەلەگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارىنا سەنات ەنگىزگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا كەلىستى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك ماسەلە – جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق زاڭىنىڭ كۇشi جويىلدى دەپ تانۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسى جۇمىسقا الىندى.
«اتالعان زاڭ جوباسى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم قورىتىندىلارى بويىنشا ەل كونستيتۋتسياسىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. اتاپ ايتاتىن بولساق, بيىلعى 8 ماۋسىمدا قابىلدانعان زاڭ ارقىلى كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەرگە سايكەس قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ مارتەبەسى مەن وكىلەتتىگى رەسپۋبليكا كونستيتۋتسياسىمەن جانە كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن ايقىندالادى دەگەن نورمانى كوزدەيتىن اتا زاڭنىڭ 46-بابى 4-تارماعى الىنىپ تاستالدى. وسىعان بايلانىستى, بۇل زاڭ جوباسىمەن قۇقىقتىق نەگىزدىڭ جوقتىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ءتيىستى كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ كۇشىن جويۋ كوزدەلەدى», دەدى بايانداما جاساعان ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى ارمان قوجاحمەتوۆ.
جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەكولوگيالىق تازا كولىكتى تانىمال ەتۋ جانە ەلەكتروموبيلدەرگە ارنالعان ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە رەزەرۆتەگى قىزمەت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى جۇمىسقا الىندى.
پالاتا وتىرىسى سوڭىندا دەپۋتاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. ەدىل جاڭبىرشين باس پروكۋرورعا قاڭتار قاسىرەتىنە بايلانىستى تۋىنداعان سۇراقتارعا جان-جاقتى جاۋاپ بەرۋگە شاقىردى.
«قازىرگى كۇنى بولعان وقيعا بويىنشا تولىق تۇسىنىك قاجەت. ەلدى ىدىراتۋ ءۇشىن جاسالعان وپاسىزداردىڭ جۇيەلى قيمىلى, قىراعى دايىندىعى تۋرالى تەك بولجامدار بار. اشىعىن ايتساق, قازىر قوعامدا ءتۇرلى قاۋەسەت تاراۋدا. بۇل احۋال جالعان تۇسىنىك قالىپتاستىرىپ, فەيك اقپاراتتاردىڭ تاراۋىنا زور ىقپالىن تيگىزىپ وتىر. سوندىقتان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تەرگەۋ امالدارىنىڭ قورىتىندىسىنا سۇيەنگەن, وقيعانىڭ ءبىرىزدى ءمان-جايى اشىق ايتىلىپ, ونىڭ ءادىل باعاسى بەرىلۋى كەرەك دەپ سانايمىز», دەدى ە.جاڭبىرشين.
