قان مايداندا تولارساقتان ساز كەشىپ, جانكەشتى قاھارماندىعىن پاش ەتكەن, ۇرپاعىنا وشپەس ونەگە كورسەتكەن قابىلانداي قايراتتى, جانسەبىل ەرلەرىمىزدىڭ ەرەن ەرلىكتەرى مەن ۇلاعاتتى ىستەرىن جاس ۇرپاققا جەتكىزۋ – باستى پارىزىمىز. وسى ىسكە سۇبەلى ۇلەس قوسىپ, ءوزى دە وزگەگە ۇلگى بولعان ارداگەرلەرىمىزدىڭ ءبىرى – جاۋىنگەر-ينتەرناتسيوناليست, جۋرناليست, بۇگىندە الپىستىڭ اسقارىنا كوتەرىلىپ كەلە جاتقان اتپال ازامات عالىم قوسىمجان ۇلى قوجابەكوۆ. ول 1981 جىلى قازىرگى ەلوردامىزدىڭ اۋماعىنان, تسەلينوگراد وبلىستىق اسكەري كوميسسارياتىنان اسكەرگە شاقىرىلدى.
اۋعانستانداعى قانقاساپ مايداندا ءبىزدىڭ جولدارىمىز تۇيىسپەدى: مەن 1979 جىلعى جەلتوقساننان, ياعني سوعىستىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ, ۆزۆود كومانديرى, جاۋىنگەر رەتىندە اۋعانستان دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ بىرنەشە پروۆينتسياسىن شارلادىم, ساپەر رەتىندە دالا مەن تاۋ-تاستى مينادان ارىلتۋعا اتسالىستىم. ال عالىم 1981-1983 جىلدارى اۋعانستاننىڭ سۋرۋبي پروۆينتسياسىندا ورنالاسقان 181-ءشى پولكتا ارتيللەريالىق ديۆيزيادا اسكەري قىزمەتىن وتەدى. ۆزۆود كومانديرىنىڭ ورىنباسارى, كوماندير دارەجەسىنە دەيىن كوتەرىلدى.
مەن عالىم قوسىمجان ۇلىمەن تەك بەيبىت زاماندا, بەرتىندە تانىستىم. ازاماتتىعىمەن, ادالدىعىمەن, پاراساتتىلىعىمەن, ادامي قاسيەتتەرىمەن وزىنە باۋراپ الاتىن جىگىت. جاقسى ارالاسىپ كەتتىك. ەكى-ءۇش جىل بولدى, ول مەنىڭ, ياعني qazaqstan ardagerleri قاۋىمداستىعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت اتقارىپ كەلەدى.
ءبىز وتكەن مىڭجىلدىقتىڭ سوڭىندا, 1979 جىلى باستالىپ, ون جىلعا سوزىلعان الاپات اۋعان سوعىسى جانە وعان قازىرگى كوزقاراس تۇرعىسىنان بەرىلەتىن باعا تۋرالى اۋىق-اۋىق اڭگىمەلەسىپ تۇرامىز. بۇگىننىڭ بيىگىنەن قاراساق, ول سوعىس – كەڭەس يمپەرياسىنىڭ وزگە ەلدىڭ ىشكى ىسىنە قول سۇعۋى بولىپ كورىنەدى. تاريحي دەرەكتەر بويىنشا ءساۋىر توڭكەرىسىنەن كەيىن اۋعانستان دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىلىعى جانە سونداعى بيلەۋشى كۇش – اۋعانستان حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسى كورشى ەلدەرمەن ارادا تۋىنداعان جەر داۋىنان جانە وپپوزيتسيالىق قارسى كۇشتەردىڭ ۇستەم بولۋىنان قورقىپ, كەڭەس وداعىنان اسكەر كىرگىزۋدى سۇراپ, كەم دەگەندە جيىرما رەت جۇگىنگەن. كوكپ وك ساياسي بيۋروسى وسىنى سىلتاۋراتىپ, اۋعان ەلىنە كەڭەس اسكەرلەرىنىڭ شەكتەۋلى كونتينگەنتىن ەنگىزدى. بىراق جەرگىلىكتى جۇرتشىلىقتىڭ ءبىر بولىگى بۇل اسكەردى بىتىمگەرشىلەر ەمەس, باسقىنشىلار دەپ قابىلدادى. وزگە ەلدەگى ازاماتتىق سوعىسقا كيلىككەن كەڭەس جاۋىنگەرلەرى ەكى وتتىڭ ورتاسىندا قالدى.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن قازاقستان ەرلەرى تارتىلعان, ءبىزدىڭ ارىس ازاماتتار باستان كەشكەن ءىرى اسكەري قاقتىعىس – اۋعان سوعىسى بولاتىن. ول سوعىس جايىندا ءبىزدىڭ قوعامىمىز دا بىرىڭعاي, ءبىرۇداي پىكىرگە كەلە المادى. بىراق وتان الدىنداعى اسكەري بورىشىن ابىرويمەن اتقارعان جاۋىنگەرلەرىمىزدىڭ باتىرلىعى كۇمان تۋدىرمايدى. ولار وتانعا ادال قىزمەت ەتەمىن دەپ انت بەرگەن سوڭ جانقيارلىقپەن شايقاستى. ويتكەنى وتان الدىنداعى قاسيەتتى بورىشىمدى وتەپ ءجۇرمىن دەپ رياسىز سەندى. وتاندى ءسۇيۋ, ونىڭ اپتابىنا كۇيىپ, ايازىنا شىداۋ پارىز دەپ تانىدى.
عالىم قوجابەكوۆ تە اۋعانداعى قاندى قىرعىن ەسكە تۇسكەندە, كوڭىلى قۇلازىپ, اۋىر ويلار قاماۋىندا قالاتىنىن ايتادى.
ء«بىزدىڭ جاۋىنگەرلەردىڭ باستان كەشكەن قاسىرەتىن بالالارىمىز, نەمەرەلەرىمىز, شوبەرەلەرىمىز كورمەسە ەكەن دەيمىن. سۇراپىل شايقاستاردان قانجوسا بولعان وسى تاۋلى ەلدە وتكىزگەن ءاربىر كۇنىم, ءاربىر مەزەتىم جۇرەكتەگى شانشۋعا, ساناداعى سەرگەلدەڭگە اينالادى, كەيدە جانىنا جاي تاپتىرمايدى. سونىمەن بىرگە قارۋلاستارىن قورعاي ءجۇرىپ, ءوز باسىن بايگەگە تىككەن, جات جەردە جان تاپسىرعان جاۋىنگەر دوستارىمنىڭ جارقىن بەينەلەرى دە ەستەن كەتپەيدى. ولاردىڭ ەسىمىن حالىق جادىندا جاڭعىرتىپ, ۇرپاق ەسىندە قالدىرۋ ءۇشىن كۇش سالۋدى پارىز سانايمىن», دەيدى عالىم.
ءوزى جونىندە ءتيىپ-قاشىپ قانا ايتادى, كوبىنەسە مايدانداس دوستارىنىڭ قاھارماندىق ەرلىگىنەن سىر شەرتەدى. بۇل جەردە عالىم قوجابەكوۆتىڭ «استانا ساڭلاقتارى», «سايىپقىران», «قاندى كويلەك قارۋلاس», «استانا اقشامى», «ۇيات بولادى, ۇلىم!» كىتاپتارىنىڭ اۆتورى ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.
ول «جاۋىنگەر-ينتەرناتسيوناليست قازبەك ابدراحمانوۆ اتىنداعى سوعىس مۇگەدەكتەرى مەن قازا بولعان جاۋىنگەرلەردىڭ وتباسىن قولداۋ جونىندەگى قور» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ ديرەكتورى رەتىندە دە, جۋرناليست رەتىندە دە باتىرلاردى ۇلىقتاۋ باعىتىنا تىندىرىمدى ءىستى, توقتاۋسىز ىزدەنىستى پاش ەتىپ كەلەدى.
عالىم «قۇرمەت» وردەنىنىڭ, «زا وتۆاگۋ» جانە «حالىق العىسى» مەدالدارىنىڭ يەگەرى. «اقپارات سالاسىنىڭ ۇزدىگى» اتاعىنا يە. بىرنەشە رەسپۋبليكالىق بايقاۋدىڭ جەڭىمپازى.
بىراق ماراپات ءۇشىن ەمەس, پاراسات ءۇشىن ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقان ازامات. بيىك لاۋازىمداردى دا قاجەتسىنبەدى, جانىنا جاقىن جۋرناليستيكادان قول ۇزبەي, حالىققا جاقىندىعىن ساقتادى.
عالىم ءوزىن ەمەس, وزگەنى ۇلىقتاۋعا باسا ءمان بەرىپ, ومىردەن وتكەن اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرىن, قارۋلاستارىن ەسكە الۋعا ارنالعان ءتۇرلى جارىس, سپورت تۋرنيرلەرىن ۇيىمداستىرىپ تۇرادى.
ع.قوجابەكوۆ قان-قاساپ سوعىستان قايتقان سوڭ, قارۋىن قالامعا ايىرباستادى. 1983-1988 جىلدارى س.سەيفۋللين اتىنداعى تسەلينوگراد مەملەكەتتىك پەداگوگيكا ينستيتۋتىندا وقىدى. ول عىلىم ورداسىندا جوعارى ءبىلىم الا ءجۇرىپ, تسەلينوگراد وبلىستىق «كوممۋنيزم نۇرى» (قازىرگى «ارقا اجارى») گازەتىنە جۇمىسقا تۇردى. سوندا ءجۇرىپ, ىسىلىپ, ءتىلشى رەتىندە بۋىنى بەكىگەن عالىم 1995 جىلى بوداندىقتىڭ سىرەسكەن توڭى كوپ ءجىبي قويماعان ارقا وڭىرىندەگى باس باسىلىمعا, ياعني «اقمولا اقيقاتى» (قازىرگى «استانا اقشامى») گازەتىنە ورنالاسىپ, قازاقشا ساپالى ماقالالارعا سۋساپ جۇرگەن وقىرمان قاۋىمنىڭ سۇراۋىن وتەدى, سارىارقاداعى قازاق جۋرناليستيكاسىن نىعايتۋعا سۇبەلى ۇلەس قوستى.
سودان بەرى استانالىق باسىلىم «استانا اقشامى» بەتتەرىنەن ەلدىك, تاۋەلسىزدىك, مەملەكەتتىلىك پەن ۇلتتىق مۇددەنى قوزعايتىن ماقالالارىن ۇزبەي جازىپ كەلەدى. ونىڭ شىعارماشىلىعى باتىرلىقتىڭ ءبىر تۇعىرى سانالاتىن قازاق سپورتىمەن دە بىتە قايناسقان. قاتارداعى تىلشىدەن باس رەداكتوردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارلىعىنا دەيىن جوعارىلادى.
باسپاسوزگە ادالدىعىن ساقتاعان تاجىريبەلى جۋرناليستەردى بۇگىندە تۇتاس مەكتەپكە تەڭەسەك تە ارتىق بولماس. عالىم قوجابەكوۆ تالاي شاكىرتىن تاربيەلەپ, ۇلگى-ونەگە بولدى, اعالىق اقىل-كەڭەسىن ايتىپ, باعىت-باعدار بەرىپ, قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ ورىسىندە قانشاما جاس مامانعا قانات قاقتىردى, باپتاپ, ۇشىردى.
بۇگىندە وتباسىندا اياۋلى اكە, ارداقتى جار, قادىرلى اتا بولىپ وتىرعان عالىم قوجابەكوۆ اۋعان ارداگەرلەرىمەن ءبىر ساپتا, بىرگە بولىپ, ەلىنە, حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتەتىنىنە كامىل سەنەمىن.
عالىم قوسىمجان ۇلى اعا ۇرپاقتىڭ لايىقتى وكىلى رەتىندە قازاقتىڭ ۇلتتىق قاستەرلى قۇندىلىقتارىن ۇلىقتاپ, ساقتاۋعا ۇلەس قوسىپ, وتاندى ءسۇيۋ, مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋ, تاۋەلسىزدىكتى تۇعىرلى ەتۋ ءۇشىن قاجىر-قايراتىنىڭ, پايىم-پاراساتىنىڭ بيىك تۇعىرىنان جاستارعا دۇرىس ءجون-جوبا, اق جول نۇسقاي الاتىنى ءشۇباسىز.
باقىتبەك سماعۇل,
ءماجىلىس دەپۋتاتى,
«Qazaqstan ardagerleri» قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى
