وتكەن عاسىردىڭ 50-جىلدارىنان باستاپ فيزيكتەر ەنەرگيا الۋ ءۇشىن تەرمويادرولىق سينتەزدى قولدانۋدى ارماندادى. الايدا سينتەز رەاكتسياسىن باستاۋعا جۇمسالعان ەنەرگيادان بولىنگەن ەنەرگيا از بولىپ كەلدى. ەگەر بۇل ارەكەت ويداعىداي جۇزەگە اسقاندا اتومداردى ىدىراتۋ ارقىلى جۇمىس ىستەيتىن كادىمگى اتوم ەلەكتر ستانسالارىنا دا, كومىرسۋتەك وتىنىنا دا بالاما بولا الاتىن ەدى جانە اتموسفەرانى بۇلدىرەتىن زياندى زاتتار دا جويىلاتىن ەدى.
وسى اتالعان ينەرتسيالىق باسقارىلاتىن تەرمويادرولىق سينتەز ليۆەرمور ۇلتتىق زەرتحاناسىندا ءساتتى ورىندالدى. مۇندا الەمدەگى ەڭ ۇلكەن لازەرمەن سۋتەگى پلازماسىنىڭ كىشكەنە بولىگىن ساۋلەلەندىرۋ قاراستىرىلدى. ەكسپەريمەنت وتكەن ەكى اپتادا جاسالدى. زەرتحانادا ورنالاسقان National ignition Facility (NIF) ۇلتتىق كەشەنىندە جاسالعان سينتەز رەاكتسيالارى 2,5 مەگادجوۋل ەنەرگيا وندىرۋگە مۇمكىندىك بەردى. بۇل – لازەرمەن جۇمسالعان 2,1 مەگادجوۋلدىڭ شامامەن 120%-ى. اقش ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ەكسپەريمەنت ناتيجەسىن ۇلكەن عىلىمي جەتىستىك دەپ اتادى. الىنعان مالىمەتتەر ءالى دە تەكسەرىلىپ جاتىر.
«باستاپقى دەرەكتەر NIF-تەگى تاعى ءبىر ءساتتى تاجىريبەنى كورسەتەدى. دەگەنمەن ەنەرگيانىڭ شىعۋى تۋرالى ناقتى دەرەكتەر ءالى دە ناقتىلانۋدا جانە ءبىز ونىڭ قازىرگى ۋاقىتتا شەكتى ماننەن اسىپ كەتكەنىن راستاي المايمىز. ياعني بۇل تالداۋ ءالى ءجۇرىپ جاتىر, سوندىقتان پروتسەسس اياقتالماي تۇرىپ جاريالانعان اقپارات ءدال بولمايدى», دەلىنگەن ليۆەرمور زەرتحاناسىنىڭ حابارلاماسىندا. ەگەر ناتيجەلەر راستالسا, بۇل ليۆەرمور زەرتحاناسىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى ونداعان جىلدار بويى مۇمكىن بولماعان ماقساتقا قول جەتكىزدى دەگەندى بىلدىرەدى.
زەرتحانا الاڭىنداعى National Ignition Facility قوندىرعىسى 3,5 ملرد دوللار تۇرادى جانە بۇل باستاپقىدا اسكەري يادرولىق جارىلىستاردى مودەلدەۋگە ارنالعان, بىراق سينتەزدىك ەكسپەريمەنتتەر ءۇشىن دە قولدانىلعان. وتكەن جىلى تەرمويادرولىق ەكسپەريمەنت ارقىلى لازەرلەر جۇمساعان ەنەرگيانىڭ 70%-ىن ءوندىرۋ مۇمكىن بولعان.
كوپتەگەن عالىم تەرمويادرولىق ەلەكتر ستانسالارى پايدا بولعانعا دەيىن تاعى ونداعان جىلدار وتەدى دەپ ەسەپتەسە دە, بۇل جاڭالىقتىڭ ماڭىزىن ەلەمەۋگە بولمايتىنىن العا تارتىپ وتىر. تەرمويادرولىق رەاكتسيالار ەكولوگيالىق تۇرعىدان قاراپايىم يادرولىق رەاكتسيالارعا قاراعاندا الدەقايدا قاۋىپسىز. سونىمەن قاتار تەوريا جۇزىندە سۋتەكتىڭ از مولشەرى دە ءۇيدى جۇزدەگەن جىلدار بويى ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتە الادى. قالاي دەگەنمەن بۇل كومىر, گاز, تاعى باسقا ەنەرگيا كوزدەرى ۋاقىت وتكەن سايىن قىمباتتاپ بارا جاتقان قازىرگى كەزدە وتە وزەكتى جاڭالىق بولىپ وتىر.
