پرەزيدەنت جاريالاعان اۋقىمدى وزگەرىستەردىڭ ماڭىزدى ءبىر بولىگى جاڭا الەۋمەتتىك ساياساتقا بايلانىستى ەكەنى بەلگىلى. ونداعى ماقسات – ءاربىر وتباسىنىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا بەرىك نەگىزىن قالىپتاستىرۋ. ول ءۇشىن ماڭىزدى ءۇش تاعان – مەملەكەت, بيزنەس جانە ەل تۇرعىندارى اراسىنداعى الەۋمەتتىك بايلانىستى نىعايتۋ قاجەت. بۇل وزگەرىستەردىڭ نەگىزى الەۋمەتتىك كودەكس جوباسىندا كورىنىس تاپقان. ونى ازىرلەۋ بارىسىندا حالىقارالىق تاجىريبە مۇقيات زەردەلەنىپ, ەۋرووداقتىڭ الەۋمەتتىك كودەكسى باسشىلىققا الىنعان جانە ەلىمىزدىڭ ەرەكشەلىكتەرى جان-جاقتى ەسكەرىلگەن. كودەكس 5 بولىمنەن, 19 تاراۋدان جانە 267-باپتان تۇرادى.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, كودەكس نەگىزگى 5 جاڭالىقتان تۇرادى. ءبىرىنشى جاڭالىعى – وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى نەمەسە ەلىمىزدەگى وتباسىلاردىڭ دەربەس دەرەكقورى. دەرەكقور مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قازىرگى اقپاراتتىق جۇيەلەرى نەگىزىندە قالىپتاستىرىلىپ جاتىر. ونى ەنگىزۋدەگى نەگىزگى ماقسات – قازاقستاندىقتاردىڭ مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەسىنە تەڭدەي قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ. وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى مىندەتتەرى مەن باعىتتارىن ايقىنداۋ قۇرالى رەتىندە بەلگىلەندى.
ياعني مەملەكەت كىمگە, قاشان, قانداي كومەك قاجەتتىگىن انىقتاپ قانا قويماي, الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەردىڭ الدىن الۋ شارالارىن قاراستىرۋعا مۇمكىندىك الادى. كارتا وتباسىلار نەمەسە وتباسى مۇشەلەرىنىڭ الەۋمەتتىك ستاتۋسىنا جانە وتباسىلىق ءال-اۋقات دارەجەسىنە قاراپ, مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ قانداي ءتۇرىن الۋعا قۇقىلى ەكەندىگىن جەتكىزىپ وتىراتىن ەلەكتروندىق جارشى قۇرالى قىزمەتىن اتقاراتىن بولادى. مۇنداي اقپارات ءاربىر وتباسىنا ورتالىق مەملەكەتتىك ورگان تاراپىنان SمS حابارلاما رەتىندە جىبەرىلمەك.
– كودەكستىڭ ەكىنشى جاڭالىعى – مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جاڭا پاراديگماسى. وعان سايكەس مەملەكەتتىك قولداۋ الدىمەن الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەردىڭ الدىن الاتىن اتاۋلى ءىس-شارا, ودان كەيىن عانا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك رەتىندە قاراستىرىلاتىن بولادى. تسيفرلىق كارتادان كوپبالالى وتباسىلاردىڭ ءتۇرلى الەۋمەتتىك سىن-قاتەرگە تاپ بولۋ ىقتيمالدىعى جوعارى ەكەنى انىقتالدى. سوندىقتان بالالى وتباسىلاردى الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ قولدانىستاعى جۇيەسىن ساقتاي وتىرىپ, بالالاردى قورعاۋدىڭ قوسىمشا اتاۋلى شارالارى قاراستىرىلىپ جاتىر. وسى باعىتتاعى تاعى ءبىر ماڭىزدى وزگەرىس – اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك بەرۋ ءۇشىن كەدەيلىك شەگى بۇگىنگى كۇنكورىس دەڭگەيى ارقىلى ەمەس, مەدياندىق تابىس دەڭگەيى ارقىلى انىقتالاتىن بولادى. 2025 جىلدان باستاپ اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك مەدياندىق نەمەسە جالپىحالىقتىق ورتاشا تابىستان تومەن تابىسى بار ازاماتتارعا بەرىلەدى, – دەدى ت.دۇيسەنوۆا.
ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
كودەكستىڭ ءۇشىنشى جاڭالىعى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىن ترانسفوماتسيالاۋعا قاتىستى. مۇنداعى نەگىزگى ماقسات – مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردىڭ كورسەتىلەتىن ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەرگە دەگەن قولجەتىمدىلىگىن, اسىرەسە اۋىلدىق وكرۋگتەردەگى قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ. بۇل رەتتە بىرقاتار وزگەرىس قاراستىرىلىپ وتىر. ماسەلەن, جان باسىنا شاققانداعى ءنورماتيۆتى ەنگىزۋ قاراستىرىلعان. ونىڭ مولشەرى قىزمەتتەر ءۇشىن جەكە نورماتيۆ, ال كومپەنساتورلىق تەحنيكالىق قۇرالدار ءۇشىن شەكتەۋلى باعالار تۇرىندە جىكتەلەتىن بولادى. بۇل وزگەرىستەر, ءبىر جاعىنان, كەيبىر قىزمەت نەمەسە تاۋار تۇرلەرىن الداعى ۋاقىتتا مونەتيزاتسيالاۋعا الىپ كەلەدى. ەكىنشى جاعىنان, ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋگە جەكە سەكتوردى كەڭىنەن تارتۋ ارقىلى سالانىڭ ينفراقۇرىلىمىن اۋىلدىق جەرگە دەيىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تاعى ءبىر وزگەرىس – مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا قىزمەت كورسەتۋ ىسىنە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىن بارىنشا تارتۋ. بۇل رەتتە وتباسى مۇشەسى جەكە كومەكشى نەمەسە الەۋمەتتىك قىزمەتكەر رەتىندە رەسىمدەلەدى. وعان ەڭبەكاقى تولەنەدى جانە الەۋمەتتىك تولەمدەر مەن زەينەتاقى جارنالارى اۋدارىلادى, – دەپ ناقتىلادى ول.
كودەكستىڭ ءتورتىنشى جاڭالىعى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جانە زەينەتاقى جۇيەلەرىنە قاتىستى. قازىرگى ساقتاندىرۋ جۇيەسى الەۋمەتتىك تاۋەكەلدىڭ 5 تۇرىنەن ساقتاندىرادى. بۇل – حالىقارالىق ستاندارتتارعا جانە ناقتى ەكونوميكالىق جاعدايلارعا ساي كەلەتىن جۇيە. سوندىقتان ونىڭ نەگىزى ساقتالادى. دەگەنمەن ماقساتى وزگەرەدى. جۇيە الەۋمەتتىك تولەم تولەۋگە عانا باعىتتالماي, ەڭ الدىمەن, ازاماتتاردى ءفورمالدى تۇردە جۇمىس ىستەۋگە ىنتالاندىرۋدى كوزدەيدى. بۇل ماقساتتى ورىنداۋ ءۇشىن شاعىن بيزنەستەگى جالدامالى جۇمىسكەرلەر مەن پلاتفورمانىڭ كومەگىمەن ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ازاماتتارعا قاتىستى سالىقتىق جۇكتەمەلەردى تومەندەتۋ قاراستىرىلدى. سونداي-اق الەۋمەتتىك جارنالارىن ۋاقتىلى اۋدارىپ وتىرعان جۇمىسكەرلەرگە ساقتاندىرۋ قورلارىنان الەۋمەتتىك تولەمدەر مولشەرى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇلعايتىلادى. كەلەسى جىلدان باستاپ جۇمىسسىز قالعان ازاماتتارعا جارنا تولەگەن ۋاقىتىنا سايكەس 6 ايعا دەيىن بۇرىنعى تابىسىنىڭ 45%-ىن تولەۋ قاراستىرىلىپ وتىر.
ت.دۇيسەنوۆا زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىستى وزگەرىسكە دە توقتالدى. قازىرگى جۇيە زەينەتكەرلەردىڭ 3 بۋىنىن قامتيدى. قاراستىرىلعان وزگەرىستەردە 1998 جىلعا دەيىن جانە 1998 جىلدان كەيىن زەينەتكە شىققان ازاماتتار زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ نەگىزگى بولىگىن مەملەكەتتەن, ال بولاشاق زەينەتكەرلەر جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنەن الادى. وسى ورايدا بۇگىنگى زەينەتكەرلەر ءۇشىن بازالىق جانە ەڭبەك زەينەتاقىلارىنىڭ مولشەرىن ەسەپتەۋ پارامەترلەرى وزگەرەدى. بۇل وزگەرىس زەينەتاقىنىڭ مولشەرىن كوبەيتۋ ماقساتىندا قاراستىرىلىپ وتىر. ال بولاشاق زەينەتكەرلەر ءۇشىن 2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان قوسىمشا زەينەتاقى جارنالارى ەنگىزىلەدى. بۇدان بولەك, ەندى ازاماتتار بەلگىلەنگەن جەتكىلىكتىلىك شەگىنەن اسقان زەينەتاقى جيناقتارىن تەك ەمدەلۋگە جانە تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا جۇمساي الادى. سونداي-اق سالىمشىلارعا زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ 50%-دان اسپايتىن بولىگىن اكتيۆتەردى باسقارۋ كومپانياسىنا بەرۋ جانە مۇنداي كومپانيانى وزدەرى تاڭداۋ قۇقىعى بەرىلەدى.
كودەكستىڭ بەسىنشى جاڭالىعى – حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى. بۇل تاسىلدەر 3 باعىتتى كوزدەيدى. سونىڭ ءبىرى – ەڭبەك نارىعىن ليبەراليزاتسيالاۋ. بۇل يكەمدى جۇمىسپەن قامتىلۋدىڭ بارلىق ءتۇرىن, سونىڭ ىشىندە پلاتفورمالىق جۇمىستى تانۋدى بىلدىرەدى. اتالعان وزگەرىستەر نەگىزىنەن ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتاردى الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەردەن ساقتاندىرۋ, ال تاۋەكەل بولعان جاعدايدا الەۋمەتتىك قولداۋدى قاراستىرادى. وسى ماقساتتا بۇل ساناتتاعى ازاماتتاردى «تاۋەلسىز جۇمىسكەر» دەپ اتاۋ, ولاردىڭ جاريا شارتتارىن جۇمىس شارتى رەتىندە تانۋ, پلاتفورما وپەراتورلارىن سالىق اگەنتى رەتىندە بەلگىلەۋ سياقتى جاڭا تاسىلدەر ەنگىزۋ كوزدەلگەن.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ الەۋمەتتىك كودەكس ازاماتتاردىڭ ومىرىندەگى, ياعني ادامنىڭ تۋعاننان باستاپ قارتايعانعا دەيىنگى بازالىق الەۋمەتتىك قۇقىقتارىن بەلگىلەيتىن اسا ماڭىزدى قۇجاتتاردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. كودەكس قابىلدانعان سوڭ جاڭا الەۋمەتتىك ساياسات ءوتىنىش بەرۋ فورماسىنان پرواكتيۆتى فورماتقا كوشۋى كەرەك. بۇل حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ول وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسىن ەنگىزۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. جوبانىڭ قاناتقاقتى نۇسقاسى قىركۇيەكتەن بەرى بىرقاتار قىزمەتتەر (جاردەماقىلار مەن الەۋمەتتىك تولەمدەر تاعايىنداۋ) بويىنشا جۇمىس ىستەپ تۇر جانە قازىردىڭ وزىندە تيىمدىلىگىن كورسەتتى.
– الەۋمەتتىك قولداۋ الۋ قاجەتتىلىگى تسيفرلىق كارتا شەڭبەرىندە اقپاراتتىق جۇيە ارقىلى ايقىندالادى. ياعني ازاماتتار ءتيىستى ورگاندارعا جۇگىنبەي-اق مەملەكەتتىڭ قولداۋىن الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. مەملەكەت بۇل قاجەتتىلىكتى ءوزى انىقتايدى جانە بارلىق ءراسىمدى اۆتوماتتى تۇردە جۇرگىزەدى. الەۋمەتتىك كودەكس جوباسىندا ۇلتتىق بىلىكتىلىك جۇيەسىن دامىتۋ جانە سەرتيفيكاتتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. ولار جاستاردىڭ جۇمىسقا تۇرۋىنا كەدەرگى بولاتىن ارتىق تالاپتاردى الىپ تاستاۋعا جول اشادى, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
پرەمەر-مينيستر كودەكس پارلامەنتتىڭ قاراۋىندا بولعانىمەن, جەكەلەگەن الەۋمەتتىك شارالار 2023 جىلدان باستاپ ىسكە اسىرىلاتىنىن ايتتى. قاڭتار ايىنان باستاپ بالا كۇتىمى بويىنشا تولەمدەر 1 جاستان 1,5 جاسقا دەيىن ۇزارتىلادى. الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋشىلار ءۇشىن جۇمىسىنان ايىرىلعان كەزدە تولەنەتىن تولەمدەر ورتاشا ايلىق تابىستىڭ 45%-ىنا دەيىن ۇلعايادى.
سونداي-اق ۇكىمەت وتىرىسىندا ءىرى جانە شاعىن قالالاردا كارىز-تازارتۋ قۇرىلىستارىن سالۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ جونىندەگى جوسپار قارالدى. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى قايىربەك وسكەنباەۆ 2028 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە رەسپۋبليكانىڭ 68 قالاسىندا كارىز-تازارتۋ قۇرىلىستارىن سالۋ مەن قايتا جاڭعىرتۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتتى. قازىرگى تاڭدا سارىاعاش, اتىراۋ جانە فورت-شەۆچەنكو قالالارىندا ءۇش جوبا بويىنشا جۇمىستار باستالدى. كەلەسى جىلى اقتاۋ, لەڭگىر جانە شىمكەنتتە تاعى ءۇش جوبانى ىسكە اسىرۋعا قاراجات قاراستىرىلعان. قالعان 62 قالا بويىنشا حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىن جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ترانسفەرتتەردى تارتۋدى كوزدەيتىن قارجىلاندىرۋ تاسىلدەرى ازىرلەندى. ءا.سمايىلوۆ ءاربىر جوبانى ىسكە اسىرۋدى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت وتىرىسىندا بيىلعى زاڭ جوبالاۋ جۇمىستارى جوسپارىنىڭ ورىندالۋ بارىسى جانە 2023 جىلعا ارنالعان جوسپاردىڭ جوباسى قارالدى. ادىلەت ءمينيسترى قانات مۋسين 22 زاڭ جوباسىنىڭ تورتەۋىنە مەملەكەت باسشىسى قول قويعانىن, توعىزى پارلامەنتتىڭ, تاعى توعىزى ۇكىمەتتىڭ قاراۋىندا ەكەنىن ايتتى. ۇكىمەتتىڭ قاراۋىنداعى زاڭ جوبالارىن جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن پارلامەنتكە ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسىلايشا, وسى جىلدىڭ جوسپارى تولىق كولەمدە ورىندالماق. 2023 جىلعا ارنالعان جوسپارعا سايكەس كەلەر جىلى 24 زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ كوزدەلىپ وتىر. ونىڭ 13-ءىن پارلامەنتكە ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا, تاعى 11-ءىن ەكىنشى جارتىجىلدىقتا ەنگىزۋ جوسپارلانعان.
