وتكەن جىلى قايراتكەردىڭ تۋعانىنا 90 جىل تولۋىنا وراي ۇلت رۋحانياتىن تۇگەندەپ, مادەنيەتىمىزدى, انا ءتىلىمىزدى جاڭعىرتۋ ىسىنە ۇلكەن ۇلەس قوسقان وزبەكالى جانىبەكوۆتەي اسىل ەرىن ارداقتاعان رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى كوپتەگەن يگى شارانىڭ كۋاسى بولعانى ءمالىم. مادەنيەت, ءبىلىم, عىلىم سالاسى ماماندارى بۇل جولى يگى باستامالاردى جالعاستىرۋ ماقساتىندا باس قوستى.
«قازاق رۋحانياتىنىڭ شىنايى جاناشىرى ءھام جوقشىسىنا اينالعان وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى تۋرالى تالاي-تالاي ەستەلىكتەر ايتىلدى, تەلە-راديو حابارلار جارىق كوردى. دەسەك تە, ەل اعاسى, ۇلت جاناشىرىنىڭ ازاماتتىق بولمىسىن, تىلگە, مادەنيەتىمىزگە جاساعان جاناشىرلىعىن وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ەسىندە ساقتاۋدا ءالى دە يگى ىستەردى جالعاستىرا بەرۋگە ءتيىسپىز» دەپ باستادى القالى جيىندى مودەراتور, «قازاق راديوسى» الماتى ستۋدياسىنىڭ باسشىسى باقىت جاعىپار ۇلى.
جيىنعا الماتى قالاسى اكىمنىڭ ورىنباسارى ارمان قىرىقباەۆ قاتىسىپ, مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ كونفەرەنتسيا قاتىسۋشىلارىنا ارناعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىدى. «بۇل – تاريحي مۇرامىزدى زەردەلەپ, ونى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋدى كوزدەيتىن ماڭىزدى باسقوسۋ. وزبەكالى جانىبەكوۆ – ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاپ, ءتول مادەنيەتىمىزدى, انا ءتىلىمىزدى دامىتۋ جولىندا وراسان زور ەڭبەك سىڭىرگەن تۇلعا. قازاقتىڭ ناۋرىز مەيرامىمەن قايتا قاۋىشۋىنا, ايگىلى تايقازاننىڭ تۇركىستانعا قايتارىلۋىنا, ەل اۋماعىندا ەتنوگرافيالىق مۋزەيلەردىڭ اشىلۋىنا ەرەكشە ۇلەس قوستى. حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرى مەن ادەت-عۇرپىن جاڭعىرتۋعا, ارىستارىمىزدى اقتاۋعا, كوپتەگەن تاريحي ەسكەرتكىشتى قالپىنا كەلتىرۋگە تىكەلەي اتسالىستى. ونىڭ عيبراتتى عۇمىرى, ەل مۇددەسى جولىنداعى ەڭبەگى قاشاندا جاستارعا ۇلگى-ونەگە بولارى ءسوزسىز» دەلىنگەن قۇتتىقتاۋدا.
«ەل ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتىپ, ۇلتىمىزدىڭ ۇلت بولۋىنا, رۋحىن كوتەرۋگە, ۇيىستىرۋعا ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەن تۇلعا. ءوزى قالپىنا كەلتىرگەن تالاي ۇلتتىق جادىگەرلەردىڭ كۋاسى بولدىق. تۇتاس ءبىر ۇلتتىڭ عاسىرلار بويعى تاريحىن, مادەنيەتىن دارىپتەپ, ساقتاپ قالۋ جولىنداعى ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز» دەپ جالعاستىردى ءسوزىن ا.قىرىقباەۆ.
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, اقىن ولجاس سۇلەيمەنوۆ, مادەنيەتتانۋشى-عالىم مۇرات اۋەزوۆ, باسپاگەر-جازۋشى جارىلقاسىن نۇسقاباي, «رەستاۆراتورلار وداعى» قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى قانات تۇياقباەۆ, «انا ءتىلى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى قالي سارسەنباي, «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى ماۋلەن سادىقبەكوۆ, تاعى باسقا قاتىسۋشىلار قايراتكەردىڭ ۇلى دالا ەسكەرتكىشتەرىن ساقتاۋداعى وراسان زور ەڭبەگىنە توقتالدى. «سانالى عۇمىرىن ۇلتقا, ەلگە جۇمىس ىستەۋگە ارناعان تۇلعانىڭ ەلىمىزدەگى 60-تان استام مۇراجايلاردى قالپىنا كەلتىرۋ مەن قايتا جاڭعىرتۋ سالاسىنداعى ەڭبەكتەرىن ايتپاعاندا, پوستكەڭەستىك ەلدەردە قايتالانبايتىن ۇلتتىق ساز اسپاپتار مۇراجايىن ۇيىمداستىرىپ, قالىپتاسۋىنا بىردەن-ءبىر ۇلەس قوسقان اكادەميك وزبەكالى جانىبەكوۆ بولاتىن» دەپ اتاپ ءوتتى ق.سارسەنباي.
بۇگىندە قايراتكەر ەسىمىمەن بايلانىستى ايتىلاتىن قوجا احمەت ياساۋي, تاجىك, اق ۇيىق, قاراحان, ايشا-ءبيبى, باباجا-حاتۋن كەسەنەلەرى, جاركەنت مەشىتى, وتىرار ەسكەرتكىشتەرىنىڭ, سونداي-اق ەلىمىزدەگى مۋزەي ءىسىنىڭ جاندانۋىنداعى اتقارعان ءىسى ءوز الدىنا ءبىر توبە. ا.بايتۇرسىن ۇلى, م.جۇماباي, م.دۋلات ۇلى, ج.ايماۋىت ۇلى, ش.قۇدايبەردى ۇلى ءىسىن قايتا قارايتىن ورتالىق كوميتەت كوميسسياسىن ۇيىمداستىرۋعا مۇرىندىق بولىپ, الاش پارتياسى كوسەمدەرىنىڭ ەسىمدەرى مەن ەڭبەكتەرىن حالىققا قايتارۋ جونىندە اتقارعان ءىسى تاريحتىڭ اقتاڭداق بەتتەرىنىڭ اشىلۋىنا زور ىقپال ەتكەنى بەلگىلى.
جيىن بارىسىندا وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىنان بەرگى ارالىقتا حالقىمىزدىڭ ۇمىت بولا باستاعان ونەرىن جانداندىرىپ, زەرلەۋ ىسىنە جان بىتىرگەن, «زەرلەۋ» ءۇيىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ايجان ابدۋبايت قۇندى تاريحي مۇرامىز قوجا احمەت ياساۋي ق ۇلىپتاسىنىڭ جاپقىشى 1946 جىلى تۇركىستان قالاسىنان الماتى ورتالىق مۋزەيىنە جەتكىزىلگەندىگى تۋرالى اقپاراتپەن ءبولىستى. جاپقىش 1978 جىلى ەسەپتەن شىعارىلىپ, جويىلىپ كەتۋدىڭ از الدىندا تۇرعاندا بۇل ىسكە وزبەكالى جانىبەكوۆ ارالاسىپ, ازىرەت سۇلتان مۋزەيىنە امانات ەتىلگەن بولاتىن. ايجان ابدۋبايت رۋحاني ۇستازىنىڭ جاڭعىرتۋ ىسىندەگى جۇمىستارىن جالعاستىرا وتىرىپ, جاپقىشتىڭ كوشىرمەسىن جاساپ, تۇپنۇسقا بولشەكتەرىن جيناپ, ورنەكتەرىن قالپىنا كەلتىرگەن. جيىندا ق ۇلىپتاس جاپقىشىنىڭ 3D ۇلگىسى كورسەتكەن زەرگەر الداعى ۋاقىتتا وسى ۇلگىگە قول جەتكىزۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن العا تارتتى.
قايراتكەردىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىن ۇلگى ەتە وتىرىپ, وسكەلەڭ ۇرپاققا قازاق ەلىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن ناسيحاتتاۋ, جاستارمەن ديالوگ قۇرۋدى ماقسات ەتكەن جيىندا نەمەرەسى, «وزبەكالى جانىبەكوۆ اتىنداعى» قوعامدىق قوردىڭ پرەزيدەنتى ازەل جانىبەك قازىرگى كەزدە قايراتكەردىڭ ۇلتتىق مۇراعات قورلارىنداعى ەڭبەكتەرىن جارىققا شىعارۋ بويىنشا جۇمىستاردىڭ ءجۇرىپ جاتقانىن ءسوز ەتتى. بۇگىندە فوتومۇراعات قورى, ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى دەرەكتەردى قامتىعان سايتتا قايراتكەر ءومىرىنىڭ سان قىرى تۋرالى اقپارات الۋعا بولادى.
جيىنعا قاتىسقان قاۋىم ەلىمىزدىڭ مۇراجايلارىنان اكەلىنگەن قۇندى جادىگەرلەردى, «زەرلەۋ» ءۇيى ۇسىنعان ۇلتتىق كيىم ۇلگىلەرى مەن ۇلتتىق كىتاپحانا قورىنداعى كىتاپ كورمەسىن قىزىعا تاماشالادى.
الماتى
